Η Ευρώπη αντιμέτωπη με νέα ενεργειακή κρίση – Φόβοι για τον χειμώνα

Μπροστά σε μια δεύτερη μεγάλη ενεργειακή κρίση μέσα σε λιγότερο από πέντε χρόνια βρίσκεται η Ευρώπη, καθώς η εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου και των καυσίμων, σε συνδυασμό με τα ιδιαίτερα χαμηλά ενεργειακά αποθέματα, προκαλεί έντονη ανησυχία ενόψει του χειμώνα.

Όπως επισημαίνει το Bloomberg σε εκτενές δημοσίευμά του, η ευρωπαϊκή οικονομία δεν έχει ακόμη ανακάμψει πλήρως από το ενεργειακό σοκ του 2022, που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, και βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα περίοδο αβεβαιότητας.

Αυτή τη φορά, στο επίκεντρο βρίσκεται ο πόλεμος στο Ιράν και ο ουσιαστικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) παγκοσμίως.

Οι συνέπειες γίνονται ήδη αισθητές σε ολόκληρη την ήπειρο. Στη Γερμανία, μια ιστορική βιομηχανία πορσελάνης ετοιμάζεται να σταματήσει την παραγωγή της έπειτα από 182 χρόνια λειτουργίας. Στην Πολωνία, η βιομηχανία λιπασμάτων ζητά κυβερνητική παρέμβαση για το ενεργειακό κόστος, ενώ στην Ισπανία η κυβέρνηση έχει διαθέσει δισεκατομμύρια ευρώ για να περιορίσει τις επιβαρύνσεις σε επιχειρήσεις και καταναλωτές.

Φυσικό αέριο: Σχεδόν 200% άνοδος από τον Φεβρουάριο

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει το Bloomberg, οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί σχεδόν 200% από τον Φεβρουάριο του 2026, ξεπερνώντας στα τέλη Οκτωβρίου τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα – επίπεδο που είχε να καταγραφεί από την ενεργειακή κρίση του 2022.

Το Reuters επισημαίνει ότι οι τιμές είχαν φτάσει περίπου στο τριπλάσιο των επιπέδων πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, καθώς οι διαταραχές στις μεταφορές LNG από τη Μέση Ανατολή περιόρισαν σημαντικά τη διαθέσιμη προσφορά.

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι υψηλές τιμές ενδέχεται να διατηρηθούν για τουλάχιστον ακόμη έναν χρόνο, ακόμη και εάν η σύγκρουση τερματιστεί και ο χειμώνας αποδειχθεί σχετικά ήπιος.

Η πίεση δεν περιορίζεται στο φυσικό αέριο. Οι τιμές του ντίζελ στην Ευρώπη έχουν φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ, ενώ εκείνες της κηροζίνης έχουν σχεδόν διπλασιαστεί. Το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνεται επίσης, επιβαρύνοντας ιδιαίτερα τις βιομηχανίες με υψηλή ενεργειακή κατανάλωση.

Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για τους επόμενους μήνες είναι η κατάσταση των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου.

Την 1η Οκτωβρίου τα αποθέματα της ΕΕ βρίσκονταν στο 72% της συνολικής χωρητικότητας, ποσοστό που αποτελούσε ιστορικό εποχικό χαμηλό.

Τα επίπεδα αποθήκευσης παραμένουν σημαντικά χαμηλότερα από τον μέσο όρο των τελευταίων ετών, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια αντίδρασης σε περίπτωση παρατεταμένου ψύχους ή νέων προβλημάτων στις εισαγωγές.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κατάσταση στη Γερμανία, τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης. Οι Financial Times ανέφεραν την 1η Νοεμβρίου ότι η χώρα δεν κατάφερε να επιτύχει τον στόχο πλήρωσης των αποθηκών της ενόψει του χειμώνα, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η πιθανότητα πρόσθετων αγορών φυσικού αερίου από την αγορά άμεσης παράδοσης.

Αυτό θα μπορούσε να ασκήσει περαιτέρω ανοδικές πιέσεις στις τιμές, επηρεάζοντας και τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες.

Η νέα ενεργειακή κρίση συνδέεται άμεσα με τις επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν στις διεθνείς αγορές. Ο ουσιαστικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ έχει περιορίσει τη μεταφορά ενεργειακών φορτίων από τον Περσικό Κόλπο, προκαλώντας αναταράξεις στις αλυσίδες εφοδιασμού.

Οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές έχουν επηρεάσει σχεδόν το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών LNG, κυρίως από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει ότι από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν ο πρόσθετος λογαριασμός ενεργειακών εισαγωγών της Ευρώπης έχει ξεπεράσει τα 127 δισ. ευρώ.

Στο όριο οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες – Λουκέτα και φόβοι αποβιομηχάνισης

Η νέα αύξηση του ενεργειακού κόστους απειλεί ιδιαίτερα τη βιομηχανική παραγωγή.

Οι κλάδοι των χημικών, των λιπασμάτων, των μετάλλων, των κατασκευών και των μεταφορών συγκαταλέγονται στους πλέον εκτεθειμένους.

Στην Πολωνία, οι παραγωγοί λιπασμάτων προειδοποιούν ότι οι υψηλές τιμές φυσικού αερίου θα μεταφερθούν στο κόστος παραγωγής τροφίμων.

Η νορβηγική Yara International, η οποία διαθέτει 21 μονάδες στην Ευρώπη, έχει προειδοποιήσει ότι η διατήρηση των υψηλών τιμών θα αυξήσει σημαντικά τις ενεργειακές της δαπάνες.

Η νέα κρίση αναγκάζει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να διαθέσουν σημαντικά ποσά για την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Σύμφωνα με στοιχεία του ερευνητικού ινστιτούτου Bruegel, η συνολική δημοσιονομική παρέμβαση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων έχει σχεδόν φτάσει τα 35 δισ. ευρώ, έχοντας υπερτριπλασιαστεί από τον Ιούνιο.

Περίπου το 1/3  του ποσού αφορά την Ισπανία, η οποία έχει διαθέσει 12 δισ. ευρώ από τον Μάρτιο για τον περιορισμό των επιπτώσεων από τις αυξήσεις στην ενέργεια.

Ωστόσο, μεγάλο μέρος των παρεμβάσεων δεν είναι επαρκώς στοχευμένο και ενδέχεται να ενθαρρύνει την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων, αντί να περιορίζει την εξάρτηση από αυτά.

Την ίδια στιγμή, τα υψηλά δημόσια χρέη περιορίζουν τα περιθώρια νέων δαπανών. Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα δύσκολη για χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία, οι οποίες αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα δημοσιονομικές πιέσεις και κοινωνική δυσαρέσκεια.

Η Ιταλία βρίσκεται, επίσης, μεταξύ των χωρών που πλήττονται περισσότερο, καθώς εισάγει περίπου τα 3/4 της ενέργειας που καταναλώνει. Η ιταλική κυβέρνηση αναγκάστηκε να διαθέσει περισσότερα από 100 εκατ. ευρώ σε φορολογικές ελαφρύνσεις για το ντίζελ, καθώς και περίπου 70 εκατ. ευρώ για τη στήριξη της γεωργίας και της αλιείας.

Ο χειμώνας θα κρίνει την ένταση της κρίσης

Καθοριστικός παράγοντας για την εξέλιξη της ενεργειακής κρίσης θα είναι οι καιρικές συνθήκες των επόμενων μηνών.

Τα μετεωρολογικά μοντέλα αφήνουν περιθώρια για έναν σχετικά ήπιο χειμώνα στην Ευρώπη, ενδεχομένως υπό την επίδραση ενός ιδιαίτερα ισχυρού φαινομένου Ελ Νίνιο.

Ωστόσο, δεν μπορεί να αποκλειστεί η εμφάνιση περιόδων έντονου ψύχους, ιδιαίτερα στη βόρεια Ευρώπη. Η βρετανική μετεωρολογική εταιρεία MetDesk προειδοποιεί ότι η πρόωρη διαταραχή της πολικής δίνης ενδέχεται να ευνοήσει την εμφάνιση ψυχρών περιόδων τον Δεκέμβριο.

Παράλληλα, ένα ψυχρό κύμα στην Ασία θα μπορούσε να εντείνει τον ανταγωνισμό για φορτία LNG, οδηγώντας σε νέες αυξήσεις των τιμών.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να περιορίσει μακροπρόθεσμα την εξάρτησή της από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, επιταχύνοντας την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την ηλεκτροδότηση και τις διασυνδέσεις των ενεργειακών δικτύων. Ωστόσο, οι αλλαγές αυτές απαιτούν χρόνο και δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν άμεσα τις πιέσεις του φετινού χειμώνα.

Τα συμβόλαια φυσικού αερίου για το καλοκαίρι του 2027 διαπραγματεύονται ήδη σε υψηλότερες τιμές από εκείνα του επόμενου χειμώνα – ένδειξη της ανησυχίας για τη δυνατότητα αναπλήρωσης των ευρωπαϊκών αποθεμάτων.

Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι η Ευρώπη εισέρχεται στον χειμώνα με περιορισμένα ενεργειακά περιθώρια, υψηλό κόστος και αυξημένη έκθεση στις διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις.