Η Κρήτη στο Παλλάς – Ο Μιχάλης Αεράκης σκιαγραφεί τον θρυλικό λυράρη Κώστα Μουντάκη

«Πάρτε πουλιά τον πόνο μου να τον διαλαλήσετε». Η φράση του Κώστα Μουντάκη ανοίγει έναν δρόμο που παραμένει ζωντανός. Στις 25 Μαΐου, στο θέατρο Παλλάς, αυτός ο δρόμος αποκτά ξανά σκηνική μορφή, μέσα από μια μουσική παράσταση αφιερωμένη στα 100 χρόνια από τη γέννηση μιας προσωπικότητας που σημάδεψε την κρητική μουσική.

Ο Μουντάκης, «ο Μεγάλος Κρητικός», υπήρξε μορφή που ξεπέρασε τα όρια της τοπικής παράδοσης και λειτούργησε ως σημείο αναφοράς για ολόκληρη την ελληνική μουσική. Γεννήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 1926 στην Αλφά Μυλοποτάμου, στο Ρέθυμνο, σε μια οικογένεια όπου η μουσική και ο χορός αποτελούσαν καθημερινό βίωμα. Ήταν το μικρότερο από τα επτά παιδιά του μουσικού και χορευτή Νίκου Μουντάκη και της Καλλιόπης, με καταγωγή από τον Καλλικράτη Σφακίων. Έχασε τον πατέρα του σε μικρή ηλικία και μεγάλωσε μέσα σε οικονομικές δυσκολίες που τον οδήγησαν να αφήσει νωρίς το σχολείο και να εργαστεί ως πλανόδιος μικροπωλητής.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επαφή του με την κρητική μουσική ήρθε φυσικά και από νωρίς, οδηγώντας τον ήδη από την εφηβεία να ξεχωρίσει ως λυράρης και να διαμορφώσει μια πορεία που θα τον καθιέρωνε ως μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της παράδοσης. Με το έργο και τη διδασκαλία του, συνέβαλε καθοριστικά στη διάδοση της κρητικής μουσικής στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, διαμορφώνοντας μια γενιά μουσικών που έμαθαν να στέκονται απέναντι στην παράδοση με σεβασμό και ευθύνη. Ο ίδιος επέμενε πως ο καλλιτέχνης οφείλει να μελετά, πως η μουσική πηγάζει από συναίσθημα και πάθος.

Στη σκηνή της συναυλίας-αφιέρωμα στο Παλλάς συναντιούνται φωνές με διαφορετικές διαδρομές και κοινό σημείο αναφοράς το έργο του. Ο Μίλτος Πασχαλίδης, ο Παντελής Θαλασσινός, ο Δημήτρης Αποστολάκης, η Μαρία Σουλτάτου, ο Γρηγόρης Σαμόλης και νεότεροι ερμηνευτές επιστρέφουν σε τραγούδια όπως ο «Πραματευτής», ο «Αργαλειός», το «Μεσοπέλαγα Αρμενίζω» και το «Εζευγαρώσαν τα Πουλιά». Η βραδιά διαμορφώνεται ως ενιαία σκηνική εμπειρία, με την καλλιτεχνική διεύθυνση του Πάρι Περυσινάκη και τη σκηνοθεσία του Αιμιλιανού Σταματάκη.

Στη ραχοκοκαλιά της βρίσκεται η αφήγηση. Τον ρόλο αναλαμβάνει ο Μιχάλης Αεράκης, ένας ηθοποιός που συνδέεται βαθιά με την κρητική ταυτότητα. Με μακρά διαδρομή στο θέατρο και πολυετή θητεία στην καλλιτεχνική διεύθυνση του ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης – και πιο πρόσφατα γνωστός από τον τηλεοπτικό ρόλο του στο «Σασμό» – επιστρέφει εδώ σε μια προσωπική αφετηρία. Τα βιώματά του ξεκινούν από τα Ανώγεια, τον τόπο όπου γεννήθηκε.

Η συμμετοχή του προκύπτει ως ανάγκη τιμής. «Είναι μία βραδιά που προέκυψε από τον κύριο Τριανταφυλλίδη, ο οποίος διοργανώνει το αφιέρωμα για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Κώστα Μουντάκη. Πρόκειται για μια βραδιά τιμής σε αυτόν τον σπουδαίο καλλιτέχνη, που θα πραγματοποιηθεί στο θέατρο Παλλάς στις 25 Μαΐου. Μια ιδιαίτερη βραδιά για να τιμήσουμε αυτή τη σημαντική προσωπικότητα της κρητικής μουσικής», σημειώνει, περιγράφοντας μια συνάντηση που κινείται ανάμεσα στη μνήμη και τη συνέχεια.

«Ο Κώστας Μουντάκης υπήρξε μια μορφή της κρητικής σχολής μουσικής με μία πληθώρα τραγουδιών που έχει αφήσει στις επόμενες γενιές. Καταγόταν από ένα μικρό χωριό του Ρεθύμνου. Θα μπορούσα να πω άνετα ότι, πέρα από εξαιρετικός μουσικός και συνθέτης, θεωρείται μαζί με τον Νίκο Ξυλούρη, τον Θανάση Σκορδαλό και τον Λεωνίδα Κλάδο ένας από τους πιο αντιπροσωπευτικούς λυράρηδες της Κρήτης. Και είναι δίκαιο που γίνεται αυτή η βραδιά, για να θυμηθούμε ποιος ήταν μέσα από τις κοντυλιές και τα τραγούδια του και για να μάθουν και οι νεότεροι αυτή τη σπουδαία προσωπικότητα.»

Για τον Αεράκη, ο Μουντάκης ανήκει στις πρώτες του μνήμες. «Όταν ακούω τα τραγούδια του, συνδέομαι με τις παιδικές μου μνήμες. Μικρός άκουγα τον Κώστα Μουντάκη είτε στο χωριό μου, στα Ανώγεια, σε πανηγύρια, είτε αργότερα σε πόλεις όπως το Ηράκλειο. Τα ακούσματα που έχω είναι πάρα πολύ μεγάλα, γιατί το μεγαλείο της ψυχής και του ταλέντου του ήταν τέτοιο που δεν μπορούσε να σε αφήσει αδιάφορο.»

Η εικόνα που διατηρεί είναι καθαρή. «Ήταν ένας άνθρωπος απλός, με ένα χαμόγελο μόνιμο, καταδεκτικός». Ένας καλλιτέχνης που κέρδιζε με την παρουσία του. «Σε κέρδιζε με τη συμπεριφορά του και με τη μουσική του παρουσία. Πάνω στη σκηνή χανόταν μέσα στη μουσική, δημιουργούσε μια διονυσιακή κατάσταση. Ήταν μια μέθεξη για όλο το ακροατήριο, είτε σε ανοιχτά γλέντια είτε σε πιο κλειστούς χώρους. Η λύρα του σε σαγήνευε, σε ηρεμούσε, και η φωνή του πραγματικά σε μάγευε».

Ο ίδιος ο Μουντάκης έθετε έναν άξονα που ξεπερνά τη μουσική: κάθε δημιουργία που ξεκινά από την ύλη και το κέρδος χάνει τον δρόμο της. Στο κέντρο τοποθετούσε το μεράκι, την εσωτερική ανάγκη, την αλήθεια.

Η επιρροή του παραμένει ενεργή. «Δεν υπάρχει λυράρης στην Κρήτη που να μην έχει πατήσει στα μουσικά βήματα του Μουντάκη. Όλοι οι σύγχρονοι και οι παλαιότεροι λυράρηδες της Κρήτης έχουν πατήματα πάνω στη μουσική του διαδρομή και στη δεξιοτεχνία του», μας λέει ο Αεράκης, περιγράφοντας μια παράδοση που συνεχίζει να μεταδίδεται.

Στη σκηνή του Παλλάς, κάθε ερμηνευτής φέρνει τη δική του σχέση με το κρητικό τραγούδι, διαμορφώνοντας ένα πολυφωνικό σύνολο που ενώνει εποχές και τρόπους έκφρασης. Ο ίδιος, ως αφηγητής, λειτουργεί συνδετικά. «Θα είμαι ο συνδετικός κρίκος από εποχή σε εποχή και από στάδιο καλλιτεχνικό σε καλλιτεχνικό και σε ανθρώπινο επίπεδο», εξηγεί. Η αφήγηση γίνεται το νήμα που ενώνει τραγούδια και ιστορίες. Τον συντονισμό της βραδιάς, όπως σημειώνει, έχει ο ηθοποιός Αιμιλιανός Σταματάκης, που ερμήνευε μέχρι πρόσφατα τον Νίκο Ξυλούρη στην παράσταση «Νίκος Ξυλούρης, ο Αρχάγγελος της Κρήτης», στην οποία συμμετείχε και ο Μ. Αεράκης.

Η σχέση του με την κρητική μουσική περνά και από τον εμβληματικό Νίκο Ξυλούρη. Οι προσωπικές του μνήμες από συναντήσεις στο Ηράκλειο και αργότερα στην Αθήνα, σε μια δύσκολη εποχή, συγκροτούν μια βαθιά κατανόηση της μουσικής ως τρόπου έκφρασης. «Είχα πολύ μεγάλη επαφή με τον Ξυλούρη. Ήταν ξάδελφος της μητέρας μου. Από πολύ μικρός, ο πρώτος ήχος που άκουσα στα Ανώγεια ήταν η λύρα του Νίκου Ξυλούρη. Αργότερα τον συνάντησα στο Ηράκλειο, σε ένα κρητικό κέντρο, τον «Ερωτόκριτο», που είχε ένας θείος μου. Και στη συνέχεια, τη δεκαετία του ’70 και του ’80, όταν ήμουν στην Αθήνα, σε μια δύσκολη εποχή, ερχόμασταν σε επαφή με τη μουσική του στη μπουάτ «Λήδρα». Εκείνη την περίοδο, για εμάς τους νέους, ήταν ένας τρόπος να εκφραστούμε πιο ελεύθερα. Η συγκίνηση από εκείνες τις εμπειρίες παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα. Ακόμη και όταν υποδυόμουν τον πατέρα του στη σκηνή, η συγκίνηση ήταν πάντα ίδια, γιατί όλα αυτά τα πρόσωπα ήταν άνθρωποι δικοί μου, χωριανοί μου, άνθρωποι που γνώριζα. Ξυπνούσαν μέσα μου πραγματικές εικόνες από τη ζωή μου.»

Σε ένα ευρύτερο επίπεδο, η συζήτηση ανοίγει προς τον ρόλο του πολιτισμού σήμερα. «Το καλό τραγούδι, όσες εποχές κι αν περάσουν, το καλό ποτέ δεν ξεθωριάζει», σημειώνει. Παρατηρεί τους νεότερους να κοντοστέκονται και να ακούν, να αναγνωρίζουν τη δύναμη της φωνής και του λόγου. «Το κεφάλαιο του πολιτισμού αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον. Η σημασία του είναι πολύ μεγαλύτερη. Η χώρα μας έχει αναδείξει μεγάλους δημιουργούς, ποιητές και επιστήμονες, και αυτή η παράδοση συνεχίζει να μας καθορίζει. Η ουσιαστική σχέση με τον πολιτισμό συνδέεται με την παιδεία και με την εσωτερική καλλιέργεια. Χρειάζεται κατανόηση του εαυτού, του λόγου για τον οποίο υπάρχουμε και του τρόπου που σχετιζόμαστε με τους άλλους. Η πεμπτουσία της ζωής βρίσκεται στην αγάπη προς τον άλλον, στον σεβασμό, στην ανάγκη να μην αδικείς. Αυτές οι αξίες αποτελούν τη βάση για μια ουσιαστική πολιτιστική εξέλιξη.»

Ο Μουντάκης μιλούσε για μέτρο, ουσία και συναίσθημα. Για μια μουσική που γεννιέται από το βίωμα και κατευθύνεται προς την αλήθεια του ήχου. Η δημιουργία του στηρίχθηκε στην προσωπική έκφραση και στη μετάδοση συναισθήματος, με το τραγούδι στο κέντρο και τη σχέση με τον ακροατή ως βασικό ζητούμενο.

Η προσφορά του εκτείνεται πέρα από τη σύνθεση και την ερμηνεία. Κατέγραψε, δίδαξε, μετέδωσε. Διαμόρφωσε ένα έργο που συνεχίζει να επηρεάζει την πορεία της κρητικής μουσικής και να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για τους νεότερους.

Στις 25 Μαΐου, η μουσική του επιστρέφει στη σκηνή μέσα από φωνές που τη μεταφέρουν. Οι μνήμες, οι ιστορίες και οι ήχοι συγκεντρώνονται σε έναν κοινό χώρο, όπου η παράδοση συνεχίζει να εξελίσσεται.

Η παράσταση στο Παλλάς συνδυάζει μουσική, αφήγηση και κίνηση, με τη συμβολή της Χορευτικής Ομάδας «Δροσουλίτες». Παράλληλα, αποκτά και χαρακτήρα προσφοράς, καθώς μέρος των εσόδων θα διατεθεί για την ενίσχυση του Εργαστηρίου Ειδικής Αγωγής «ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ» και του Συλλόγου «Φίλοι Παιδόπολης Νεάπολης Λασιθίου».

Συντελεστές

Τα τραγούδια ερμηνεύουν (αλφαβητικά):
Δημήτρης Αποστολάκης (Χαΐνης)
Δημήτρης Βακάκης
Γιώργος Νικηφόρου Ζερβάκης
Παντελής Θαλασσινός
Νεκτάριος Κλωστράκης
Ανδριάνα Μπάμπαλη
Μίλτος Πασχαλίδης
Γρηγόρης Σαμόλης
Μαρία Σουλτάτου
Ζαχάρης Σπυριδάκης
Νίκος Στρατάκης

Καλλιτεχνική Διεύθυνση – Ενορχήστρωση: Πάρις Περυσινάκης
Αφηγητής: Μιχάλης Αεράκης
Σκηνοθεσία: Αιμιλιανός Σταματάκης

Προπωληση: more.com
Τηλ 2117700000 | 2103213100