Χτίζοντας ένα σύστημα υγείας με επίκεντρο την πρόληψη

Της Ειρήνης Αγαπηδάκη*

Για δεκαετίες το σύστημα υγείας στη χώρα μας είχε ως κύριο σημείο αναφοράς τη θεραπεία. Ο πολίτης αναζητούσε ιατρική φροντίδα όταν εμφανιζόταν κάποιο πρόβλημα, συχνά σε προχωρημένο στάδιο. Σήμερα, αυτή η λογική αλλάζει ριζικά. Υλοποιούμε μια βαθιά και ουσιαστική μεταρρύθμιση στη Δημόσια Υγεία, μετατοπίζοντας το βάρος από τη θεραπεία στην πρόληψη και στην έγκαιρη παρέμβαση, πριν εμφανιστεί η ασθένεια.

Στο επίκεντρο αυτής της μεγάλης αλλαγής βρίσκεται το Εθνικό Πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ». Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη, οργανωμένη και καθολική προσέγγιση της πρόληψης, που εφαρμόζεται για πρώτη φορά με συνέπεια και συνέχεια στη χώρα μας. Η πρόληψη, πλέον, δεν αποτελεί μια αποσπασματική δράση ή μια απλή ιατρική σύσταση, αλλά μετατρέπεται σε βασική λειτουργία του συστήματος υγείας, ενσωματωμένη στην καθημερινότητα των πολιτών.

Τα αποτελέσματα είναι ήδη μετρήσιμα και ενθαρρυντικά. Έξι εκατομμύρια πολίτες – ασφαλισμένοι και ανασφάλιστοι – έχουν πραγματοποιήσει δωρεάν προληπτικές εξετάσεις. Πάνω από 1,1 εκατομμύριο γυναίκες έχουν υποβληθεί σε ψηφιακή μαστογραφία, 1 εκατομμύριο πολίτες συμμετείχαν σε προληπτικούς ελέγχους για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, ενώ περισσότερες από 1 εκατομμύριο εξετάσεις πραγματοποιήθηκαν ήδη για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Παράλληλα, πάνω από 3 εκατομμύρια πολίτες ελέγχθηκαν για καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Ωστόσο, αυτοί οι αριθμοί «κρύβουν» από πίσω τους και κάτι ακόμα πιο σημαντικό. Σήμερα, στη χώρα μας, περίπου 200.000 άνθρωποι – μέσω του προγράμματος «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» – εντόπισαν έγκαιρα ευρήματα και μπόρεσαν να λάβουν άμεσα την απαιτούμενη ιατρική φροντίδα. Ειδικότερα, δε, για τα καρδιαγγειακά νοσήματα, οι προληπτικοί έλεγχοι συνέβαλαν στην αποτροπή 60.000 εγκεφαλικών και εμφραγμάτων. Πίσω από αυτά τα δεδομένα και τους αριθμούς βρίσκονται ζωές που σώθηκαν, οικογένειες που γλίτωσαν μεγάλες δοκιμασίες και πολίτες που κατανόησαν έμπρακτα τη σημασία της πρόληψης.

Αυτή ακριβώς είναι η ουσία της πρόληψης: να προσφέρει χρόνο, δυνατότητες και – εν τέλει – μια καλύτερη ποιότητα ζωής.

Σε αυτό το πλαίσιο, μέρα με τη μέρα, διαμορφώνεται και μια νέα κουλτούρα υγείας στην κοινωνία. Από τη νοοτροπία «πηγαίνω στον γιατρό όταν αρρωστήσω», περνάμε στη λογική «φροντίζω την υγεία μου πριν εμφανιστεί το πρόβλημα». Η πρόληψη γίνεται συνήθεια, αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητάς μας και όχι μια υποχρέωση που συνεχώς αναβάλλεται.

Ο ρόλος των Κινητών Ομάδων Υγείας

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση διαδραματίζουν και οι Κινητές Ομάδες Υγείας (ΚΟΜΥ). Μια υπηρεσία που φέρνει τον γιατρό κυριολεκτικά στην πόρτα του πολίτη, παρέχοντας ιατρική φροντίδα και υπηρεσίες υποστήριξης, εκεί όπου καταγράφονται αυξημένες ανάγκες. Με γιατρούς, νοσηλευτές και κοινωνικούς λειτουργούς, οι ΚΟΜΥ δραστηριοποιούνται σε όλη τη χώρα, φθάνοντας σε απομακρυσμένες περιοχές και νησιά μέχρι και τις γειτονιές των μεγάλων αστικών κέντρων.

Οι Κινητές Ομάδες Υγείας δεν περιορίζονται μόνο σε προληπτικές εξετάσεις. Προσφέρουν εμβολιασμούς, βασικές διαγνωστικές εξετάσεις και κοινωνική υποστήριξη, καλύπτοντας χρόνια κενά και φροντίζοντας τους πιο ευάλωτους συμπολίτες μας. Με αυτόν τον τρόπο, η πρόληψη γίνεται πραγματικά καθολικό δικαίωμα και όχι προνόμιο.

Πρόληψη και Πρωτοβάθμια Φροντίδα: βασικοί πυλώνες του νέου μοντέλου υγείας

Την ίδια στιγμή, το πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» επεκτείνει συνεχώς τη δράση του σε νέες προκλήσεις για τη Δημόσια Υγεία. Ήδη, υλοποιούνται τα προγράμματα για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας ενηλίκων και την έγκαιρη διάγνωση της νεφρικής δυσλειτουργίας. Ειδικότερα, το πρόγραμμα της νοσογόνου παχυσαρκίας, αποτελεί μια παρέμβαση που δεν περιορίζεται απλώς σε μια απλή ιατρική επίσκεψη, αλλά παρέχει μια ολιστική προσέγγιση και φροντίδα: δωρεάν ιατρική παρακολούθηση, δωρεάν διατροφική υποστήριξη, δωρεάν καινοτόμα φάρμακα κατά της νόσου και καθοδήγηση για βιώσιμες αλλαγές στον τρόπο ζωής.

Η σημασία της πρόληψης, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τον πολίτη, αλλά και τη βιωσιμότητα του ίδιου του συστήματος υγείας. Ένα σύστημα που επενδύει στην πρόληψη μειώνει τις νοσηλείες, αποσυμφορεί τα νοσοκομεία και περιορίζει το μακροπρόθεσμο κόστος. Κυρίως, όμως, γίνεται πιο δίκαιο και πιο αποτελεσματικό.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας αποτελεί κρίσιμη προτεραιότητα. Τα Κέντρα Υγείας αναβαθμίζονται ως υποδομές, ενισχυόμενα και με το απαραίτητο ανθρώπινο δυναμικό. Συνολικότερα, δε, όλες οι δημόσιες δομές της Π.Φ.Υ. αποκτούν ρόλο ως βασικός πυλώνας του νέου μοντέλου υγείας στη χώρα μας, φέρνοντας τις υπηρεσίες πιο κοντά στον πολίτη και διασφαλίζοντας τη συνέχεια στη φροντίδα.

Η μετάβαση αυτή δεν είναι ούτε εύκολη, ούτε στιγμιαία. Απαιτεί συνέπεια, προσεκτικό σχεδιασμό και μια σχέση εμπιστοσύνης του κράτους με τους πολίτες.

Τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν ότι κινούμαστε στη σωστή κατεύθυνση, δίνοντάς μας παράλληλα τη δυνατότητα να θέσουμε τους επόμενους στόχους για τη Δημόσια Υγεία: τη μείωση των σοβαρών νοσημάτων, τον περιορισμό των αποτρέψιμων νοσηλειών και περισσότερα ποιοτικά χρόνια ζωής για όλους.

Σήμερα, η Ελλάδα δεν ακολουθεί απλώς τις διεθνείς εξελίξεις και τις πολιτικές που χαράσσονται στη Δημόσια Υγεία, αλλά συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωσή τους. Τα προγράμματα πρόληψης της χώρας μας παρουσιάζονται σε διεθνή φόρα ως καλές πρακτικές, επιβεβαιώνοντας ότι μια οργανωμένη πολιτική πρόληψης φέρνει απτά και ουσιαστικά αποτελέσματα.

Η πρόληψη δεν αποτελεί απλώς πολιτική επιλογή. Είναι επένδυση στο μέλλον της κοινωνίας μας. Είναι η βάση στήριξης για ένα σύστημα υγείας που δεν περιμένει την ασθένεια, αλλά παρεμβαίνει έγκαιρα, προστατεύει και φροντίζει τον άνθρωπο σε κάθε στάδιο της ζωής του.

Και αυτή είναι η ουσία μιας σύγχρονης Δημόσιας Υγείας: ένα σύστημα που βρίσκεται δίπλα στον πολίτη πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την ανάγκη. Ένα σύστημα που προλαμβάνει, στηρίζει και εξελίσσεται μαζί με την κοινωνία.

Η Ειρήνη Αγαπηδάκη είναι αναπληρώτρια υπουργός Υγείας.