Πώς θα αυξηθούν οι μισθοί σε συνθήκες δημογραφικής συρρίκνωσης

Την ανάγκη να τεθεί η παραγωγικότητα στο επίκεντρο της οικονομικής πολιτικής και της επιχειρηματικής στρατηγικής ανέδειξαν ο ΣΕΒ και το ΙΟΒΕ, παρουσιάζοντας νέα μελέτη σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα δεν μπορεί πλέον να στηρίζει την ανάπτυξή της και βέβαια της διαδικασία ανόδου των εισοδημάτων στην αύξηση της απασχόλησης, αλλά οφείλει να περάσει σε ένα νέο μοντέλο που θα βασίζεται στις επενδύσεις, τη μεγέθυνση των επιχειρήσεων, τις συγχωνεύσεις και την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης.

Το βασικό μήνυμα της παρουσίασης που έλαβε χώρα το πρωί της Πέμπτης στην έδρα του ΣΕΒ ήταν σαφές: σε μια περίοδο έντονης δημογραφικής πίεσης, με τη δεξαμενή εργαζομένων να περιορίζεται, μόνο η αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να στηρίξει την περαιτέρω άνοδο του ΑΕΠ και των μισθών.

Παρουσιάζοντας τη μελέτη, ο πρόεδρος του ΣΕΒ, Σπύρος Θεοδωρόπουλος, υπογράμμισε ότι η παραγωγικότητα δεν συνδέεται με εντατικοποίηση της εργασίας αλλά με τη δυνατότητα μιας οικονομίας να παράγει μεγαλύτερη αξία με τους ίδιους πόρους. Όπως ανέφερε, τα προηγούμενα χρόνια η ελληνική οικονομία αναπτύχθηκε κυρίως μέσω της αύξησης της απασχόλησης και της μείωσης της ανεργίας, όμως αυτή η δυναμική εξαντλείται λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και της μείωσης του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού.

«Η δεξαμενή εργαζομένων είναι μειωτική, άρα μόνο η παραγωγικότητα μπορεί να δώσει ώθηση στο ΑΕΠ», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι χωρίς παραγωγικότητα δεν μπορούν να υπάρξουν διατηρήσιμες αυξήσεις αποδοχών ούτε σύγκλιση με την Ευρώπη.

«Η παραγωγικότητα δεν είναι τεχνικός δείκτης. Είναι εθνικός στόχος. Και δεν έχει καμία σχέση με την εντατικοποίηση της εργασίας. Είναι η δυνατότητα μιας οικονομίας να παράγει περισσότερη αξία με τους ίδιους πόρους.

Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα μεγάλωσε το ΑΕΠ της κυρίως επειδή αυξήθηκε η απασχόληση και μειώθηκε η ανεργία. Αυτό όμως δεν αρκεί πλέον. Με τη δημογραφική πίεση να εντείνεται και τα περιθώρια περαιτέρω αύξησης της απασχόλησης να περιορίζονται, η παραγωγικότητα γίνεται ο βασικός μοχλός ανάπτυξης, καλύτερων μισθών και ουσιαστικής σύγκλισης με την Ευρώπη.

Για τη χαμηλή παραγωγικότητα δεν ευθύνονται οι εργαζόμενοι. Ευθύνη έχουν τόσο οι επιχειρήσεις όσο και η Πολιτεία. Οι επιχειρήσεις πρέπει να επενδύσουν περισσότερο, να καινοτομήσουν, να μεγαλώσουν και να αξιοποιήσουν νέες τεχνολογίες. Και η Πολιτεία πρέπει να δημιουργήσει ένα περιβάλλον που θα στηρίζει την παραγωγή, τις επενδύσεις, τις δεξιότητες, τη χρηματοδότηση, την ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης και τη μείωση της γραφειοκρατίας. Μόνο έτσι μπορούμε να πετύχουμε διατηρήσιμη ανάπτυξη και καλύτερο επίπεδο ζωής για όλους» ανέφερε ο κ. Σπ. Θεοδωρίπουλος.

Διαρθρωτικό πρόβλημα

Στο ίδιο πλαίσιο, ο γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ, Νίκος Βέττας, επισήμανε ότι η ελληνική οικονομία αντιμετωπίζει ένα διαρθρωτικό πρόβλημα παραγωγικότητας, καθώς η παραγωγικότητα της εργασίας παραμένει ουσιαστικά στα επίπεδα του 2000, ενώ η απόσταση από τον μέσο όρο της ΕΕ έχει διευρυνθεί.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο στην Ελλάδα αντιστοιχεί μόλις στο 54% του ευρωπαϊκού μέσου όρου και ανά ώρα εργασίας στο 43%. Παράλληλα, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 22% την περίοδο 2000-2024 όχι λόγω αύξησης της παραγωγικότητας, αλλά κυρίως επειδή αυξήθηκε η απασχόληση κατά 26%.

Αλλαγή παραγωγικού μοντέλου

Η μελέτη αναδεικνύει ότι το επόμενο στάδιο ανάπτυξης της οικονομίας απαιτεί αλλαγή παραγωγικού μοντέλου, με βασικούς άξονες τις επενδύσεις, τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό, την ενίσχυση των δεξιοτήτων και κυρίως τη μεγέθυνση των επιχειρήσεων.

Το ΤΑΑ

Αναφερόμενος μάλιστα στις επενδύσεις, ο κ. Θεοδωρόπουλος εστίασε και στο Ταμείο Ανάκαμψης. Έτσι ο κ. Θεοδωρόπουλος σημείωσε ότι τα αποτελέσματα των επενδύσεων δεν μπορούν να φανούν άμεσα, καθώς οι παραγωγικές επενδύσεις χρειάζονται χρόνο ωρίμανσης, εκτιμώντας πάντως ότι η επίδρασή τους θα συνεχίσει να αποτυπώνεται στην οικονομία έως και το 2028.

Το μέγεθος μετράει

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο γεγονός ότι οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις εμφανίζουν αισθητά υψηλότερη παραγωγικότητα και μικρότερη απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Είναι ενδεικτικό ότι οι πολύ μικρές επιχειρήσεις στην Ελλάδα υπολείπονται κατά 67% της αντίστοιχης ευρωπαϊκής παραγωγικότητας, ενώ οι μεγάλες επιχειρήσεις μόλις κατά 17%.

Ουσιαστικά, για άλλη μια φορά έθεσε ως προϋπόθεση για την τόνωση της παραγωγικότητας τη μεγέθυνση των επιχειρήσεων. Συγκεκριμένα ο  κ. Θεοδωρόπουλος τόνισε ότι η χώρα διαθέτει μόλις 657 επιχειρήσεις με περισσότερους από 250 εργαζόμενους, επισημαίνοντας ότι οι συνεργασίες και οι συγχωνεύσεις αποτελούν πλέον «μονόδρομο» για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και των μισθών.

«Δεν είναι κακές οι μικρές επιχειρήσεις, αλλά πρέπει να μεγαλώσουμε επιχειρήσεις που θα μπορούν να δώσουν καλύτερους μισθούς», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι στις μεγάλες επιχειρήσεις οι αποδοχές είναι σημαντικά υψηλότερες από τον μέσο όρο της οικονομίας.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη

Κεντρικό ρόλο στη βελτίωση της παραγωγικότητας αποδίδουν ΣΕΒ και ΙΟΒΕ και στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Ο πρόεδρος του ΣΕΒ χαρακτήρισε την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) «Εγνατία για την Ελλάδα ή το μεγαλύτερο πρόβλημα», ανάλογα με την ταχύτητα προσαρμογής κράτους και επιχειρήσεων.

Όπως είπε, η Ελλάδα κινδυνεύει είτε να συγκλίνει με την Ευρώπη είτε να απομακρυνθεί ακόμη περισσότερο, αν δεν επιταχύνει την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, την εκπαίδευση των εργαζομένων και τον ψηφιακό μετασχηματισμό των επιχειρήσεων.

Επενδυτικό κενό

Η μελέτη καταγράφει επίσης μεγάλο επενδυτικό κενό σε σχέση με την Ευρώπη, καθώς το επενδεδυμένο κεφάλαιο ανά εργαζόμενο στην ΕΕ είναι από 1,3 έως 5,7 φορές υψηλότερο σε σύγκριση με την Ελλάδα, ανάλογα με τον κλάδο. Σύμφωνα με τον κ. Βέττα, οι επενδύσεις έχουν αρχίσει να αυξάνονται μετά την κρίση, ωστόσο δεν επαρκούν ακόμη για να καλύψουν το χαμένο έδαφος.

Στις προτάσεις τους, ΣΕΒ και ΙΟΒΕ ζητούν μεταξύ άλλων επιτάχυνση επενδύσεων, φορολογικά κίνητρα, ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης, μείωση γραφειοκρατίας, αναβάθμιση δεξιοτήτων, ενίσχυση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και επέκταση ψηφιακών υποδομών.

Παράλληλα, ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανάγκη ενίσχυσης της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας, στην επαναπροσέλκυση εξειδικευμένων εργαζομένων που έφυγαν στο εξωτερικό τα προηγούμενα χρόνια, αλλά και στη στοχευμένη μεταναστευτική πολιτική για την κάλυψη αναγκών της οικονομίας.

Ως προς την κατάρτιση, υπογράμμισε ότι οι δεξιότητες – και λιγότερο οι γνώσεις – θα είναι το βασικό κριτήριο τα επόμενα χρόνια. Ενώ για τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την τεχνητή νοημοσύνη έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου λέγοντας ότι από την ταχύτητα με την οποία θα κινηθούν τόσο το κράτος όσο και οι επιχειρήσεις θα εξαρτηθεί αν θα φέρει τη χώρα πιο κοντά στο μέσο όρο της Ευρώπης ή θα οδηγήσει σε ακόμα μεγαλύτερη απόκλιση.

Οι προτάσεις

Συνοπτικά., δε, οι προτάσεις του ΣΕΒ για βελτίωση της παραγωγικότητας είναι οι εξής:

Για τις Επιχειρήσεις:

* Αύξηση των επιχειρηματικών επενδύσεων για περαιτέρω σύγκλιση με τον μ.ο. της EE

* Τεχνολογικός εκσυγχρονισμός και ενίσχυση επενδύσεων σε R&D

* Σταδιακή αύξηση μέσου μεγέθους επιχειρήσεων (συνεργασίες, συγχωνεύσεις)

Για την Πολιτεία:

* Απλοποίηση αδειοδοτήσεων και μείωση ρυθμιστικής επιβάρυνσης

* Επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης και ενίσχυση της φορολογικής διοίκησης

* Επενδυτικά κίνητρα (υπεραποσβέσεις, επιταχυνόμενες αποσβέσεις)

* Στοχευμένες επενδύσεις σε υποδομές

* Πολιτικές ενίσχυσης εξωστρέφειας

Για τις Επιχειρήσεις και την Πολιτεία:

* Αναβάθμιση επαγγελματικής εκπαίδευσης και ψηφιακών δεξιοτήτων, με διασύνδεση προγραμμάτων σπουδών με τις ανάγκες των κλάδων

* Ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, αναβάθμιση δεξιοτήτων εργαζομένων μέσης ηλικίας, προσέλκυση ατόμων υψηλής εξειδίκευσης από το εξωτερικό

* Επέκταση ψηφιακών υποδομών και αξιοποίησή τους από τις επιχειρήσεις (cloud, big data, αυτοματοποίηση, AI) σε συνδυασμό με αναδιοργάνωση διαδικασιών