ΤΟΜΑΣ ΜΑΝ ΚΑΙ ΤΖΟΝ ΛΕΝΟΝ ΖΩΝΤΑΝΕΥΟΥΝ ΞΑΝΑ ΣΤΙΣ ΚΑΝΝΕΣ

Είναι παράξενα αργό το ξεκίνημα του φετινού φεστιβάλ – λίγες μέρες από την εκκίνηση και ακόμα η αίσθηση είναι κάπως χλιαρή, με λίγες ταινίες να ακούγονται. Σε συνδυασμό με την απουσία ηχηρών σταρς, αλλά και την αίσθηση πως φέτος ο κόσμος είναι περισσότερος από ποτέ, σα να δημιουργείται η αίσθηση ενός αμήχανου λεφουσιού που κινείται χωρίς αληθινό ενθουσιασμό ή κατεύθυνση στο βήμα.

Η μία ταινία που ξεχώρισε ήδη όπως γράψαμε είναι το Teenage Sex and Death at Camp Miasma, που ακόμα δεν καταλαβαίνω γιατί δεν ήταν στο Διαγωνιστικό, βάσει των πρώτων μας εικόνων από αυτό.

Χθες έκαναν πρεμιέρα και κάποια από τα πρώτα πολύ βαριά πυροβολικά του φεστιβάλ, μεγάλα ονόματα και πίσω από την κάμερα αλλά και μπροστά. Ξεχωρίζουν το Fatherland –η νέα ταινία του Πάβελ Παβλικόφσκι μετά τον Ψυχρό Πόλεμο– , οι Parallel Tales του Ασγκάρ Φαραντί με Ιζαμπέλ Ιπέρ, Βιρζινί Εφιρά και Βενσάν Κασέλ, αλλά και ένα ντοκιμαντέρ του Στίβεν Σόντερμπεργκ για τον την τελευταία συνέντευξη του Τζον Λένον.

Η ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΣΑΝΤΡΑ ΧΟΥΛΕΡ ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΟ FATHERLAND

Το Fatherland συνεχίζει να είναι αναπόσπαστο κομμάτι των αισθητικών και ιστορικών ενδιαφερόντων του πολωνού σκηνοθέτη, που μετά την (βραβευμένη με Όσκαρ) Ida και τον Ψυχρό Πόλεμο (που είχε κερδίσει βραβείο σκηνοθεσίας στις Κάννες) επιστρέφει ξανά στη μεταπολεμική Ευρώπη μέσα από σφιχτές ιστορίες κάτω της μιάμισης ώρας, φτιαγμένες μέσα από εντυπωσιακής ακρίβειας, βάθους και λεπτομέρειας ασπρόμαυρα, ακαδημαϊκά κάδρα.

Η ταινία δεν είναι κλασικής δομής βιογραφικό φιλμ, παρά ακολουθεί τον συγγραφέα Τόμας Μαν και την κόρη του Έρικα, καθώς στη μεταπολεμική Ευρώπη του 1949 ξεκινούν μια διαδρομή μέσα από μια διαλυμένη Γερμανία. Από την δυτικής επιρροής Φρανκφούρτη μέχρι την “σοβιετική” Βαϊμάρη, ο Μαν βραβεύεται και γίνεται αντικείμενο λατρείας, όμως η σχέση του με την Έρικα μοιάζει όλο και πιο τεταμένη.

Η πρώτη σκηνή του φιλμ, και η καλύτερη, είναι μεθοδική και σοκαριστική, καθώς βλέπουμε τον Κλάους Μαν (τον γιο του Τόμας, παιγμένο από τον Αούγκουστ Ντιλ του Inglourious Basterds) σε ένα αινιγματικό αλλά ξεκάθαρα δυσοίωνο τηλεφώνημα με την αδερφή του. Εκεί εκφράζονται πολλές από τις καταπιεσμένες εντάσεις που αργότερα θα δούμε να βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια της ταινίας, με έναν τρόπο που απαιτεί την συναισθηματική συμμετοχή σου ως θεατή – είναι σαν αυτή η σκηνή να έχει συμπυκνώσει όλη την ένταση της ταινίας.

Στη συνέχεια ο Τόμας κι η Έρικα ξεκινούν το ταξίδι τους. Κάθε στάση είναι κι αφορμή για ένα εντυπωσιακά στοιχισμένο πλατώ από τον Παβλικόφσκι και τον διευθυντή φωτογραφίας του Λούκας Ζαλ. Ο Τόμας Μαν λατρεύεται παντού σαν θεός, κοιτάζοντας διαλυμένα επιμέρους κομμάτια μιας χώρας που κάποτε σήμαινε πολλά για αυτόν, αλλά τώρα μοιάζει ηθικά συντετριμμένη.

Έχει ενδιαφέρον η διαδρομή του Μαν (αγαλμάτινος ο Χανς Τσίσλερ στο ρόλο) και το πώς η στάση του αποτελεί ή δεν αποτελεί πολιτική τοποθέτηση μέσα σε ένα ηθικό και κοινωνικό κενό. Όπου εκείνος είναι αποστασιοποιημένος, μες στην Έρικα μοιάζει κάτι να σιγοβράζει μέχρι να εκραγεί. Σε συνδυασμό με κάποια συγκλονιστικά νέα που λαμβάνουν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, οι δύο Μαν έρχονται σε μια άλλοτε ανείπωτη άλλοτε κοχλάζουσα σύγκρουση.

Η ίδια η Έρικα ήταν καλλιτέχνιδα, ηθοποιός και αντιφασίστρια, που η Ιστορία συχνά καταγράφει αφαιρετικά ως «κόρη του Τόμας Μαν», κι είναι αυτή η άσκηση ισορροπίας εδώ που παρουσιάζει αυτή την πραγματικότητα – όχι ακριβώς υποσκάπτοντάς την, αλλά δείχνοντας πως υπήρχε από πίσω κάτι έτοιμο να σκάσει.

Η Σάντρα Χούλερ, που το ‘26 μπορεί και να είναι η χρονιά της (έχοντας πάρει βραβείο ερμηνείας στο Βερολίνο για το Rose και παίζοντας στο Project Hail Mary δίπλα στον Ράιαν Γκόσλινγκ και το Digger δίπλα στον Τομ Κρουζ) είναι και πάλι παγερά καθηλωτική. Πίσω από τις εκφράσεις της – σαν παγιδευμένες κι αυτές μες στην ακίνητη ομορφιά των κάδρων – δηλώνεται ένα κρεσέντο θυμού απέναντι στον πατέρα της κι απέναντι στον διαλμμένο (της) κόσμο.

Όλα αυτά, μέσα όμως από μια συντηρούμενη αποστασιοποίηση που όχι μόνο κρατά την ταινία απονεκρωμένη συναισθηματικά, αλλά εν τέλει και την αποτρέπει από το να φτάσει κάπου ουσιαστικά με τα όσα εξετάζει και τα όσα επιχειρεί να πει. Καλό, εντυπωσιακό σινεμά από έναν ευρωπαίο master, αλλά δεν φτάνει με τίποτα την δύναμη του Ψυχρού Πολέμου. Σε κάθε περίπτωση, κάποιο βραβείο πολύ πιθανά να το πάρει.

Ο ΑΣΓΚΑΡ ΦΑΡΑΝΤΙ ΔΙΑΣΚΕΥΑΖΕΙ ΚΙΣΛΟΦΚΙ ΜΕ ΙΖΑΜΠΕΛ ΙΠΕΡ

Στα χαρτιά το άχαστο στοίχημα του φετινού φεστιβάλ ήταν η νέα ταινία του πολυβραβευμένου Ασγκάρ Φαραντί (Ένας Χωρισμός): Διασκευάζει τη Μικρή Ιστορία για Έναν Έρωτα από τον Δεκάλογο του Κισλόφσκι, με ένα καστ που περιλαμβάνει Ιζαμπέλ Ιπέρ, Βιρζινί Εφιρά και Βενσάν Κασέλ.

Στην ταινία, η Συλβί (η Ιπέρ σε έναν καθηλωμένο ρόλο για τον οποίον ούτε έχει ούτε μπορεί να κάνει τίποτα) ψάχνοντας έμπνευση για το νέο της μυθιστόρημα, κατασκοπεύει τους γείτονές της με ένα τηλεσκόπιο. Όταν προσλαμβάνει έναν νεαρό άντρα να τη βοηθά με τις καθημερινές της δουλειές, εκείνος φέρνει τη ζωή της άνω-κάτω καθώς αρχίζει και αναπτύσσει εμμονή με τη γυναίκα του απέναντι κτιρίου.

Ο Άνταμ εμπλέκεται έτσι στις πραγματικές ζωές των γειτόνων, που αποδεικνύονται πολύ πιο σκληρές και μπλεγμένες από ό,τι η φαντασία άφηνε να εννοηθεί.

Η δύναμη του Φαραντί, του οποίου όλες οι αληθινά καλές ταινίες τοποθετούνται στο Ιράν, έχει να κάνει με αυτή την αίσθηση κλιμάκωσης και ασφυξίας που χτίζει μεθοδικά. Οι ιστορίες του ξετυλίγονται αλλά οι χαρακτήρες του παγιδεύονται. Και στην πορεία, σα να επρόκειτο για κάποιο καθηλωτικό κοινωνικό θρίλερ, αναπτύσσει μπροστά μας ολόκληρους διαλυμένους ή/και αδιέξοδους μηχανισμούς.

Εδώ, η φιλοσοφική ροή του Κισλόφσκι δεν αποδεικνύεται φυσικό ταίριασμα των στυλ καθώς κι ο Φαραντί μοιάζει χαμένος μες στο υλικό του. Αντί για κρεσέντο διαρκείας βλέπουμε χαρακτήρες να κάνουν κύκλους γύρω από τον εαυτό τους σε μια ταινία που εντελώς παράξενα μοιάζει να είναι άστοχη στα πάντα. Ο ρυθμός δεν υπάρχει –πολύ συχνά θα αναρωτηθείς πόσες ώρες παρακολουθείς ήδη–, η αισθητική μοιάζει με θολωμένης τηλεταινίας, οι ερμηνείες είναι αμήχανες: Οι ηθοποιοί παίζουν δύο βερσιόν των χαρακτήρων τους (τον πραγματικό, κι εκείνον στο μυαλό της Συλβί) χωρίς κάποια ουσιώδη οπτική.

Είναι παρακολουθήσιμο αν μη τι άλλο επειδή σε σημεία θα αναρωτιέσαι πόσο άλλο μπορεί να τραβηχτεί η κάθε κατάσταση. Όμως η ταινία αγωνιά να βρει έναν στόχο που δεν έρχεται ποτέ, στηριζόμενη κιόλας πάνω σε έναν κεντρικό χαρακτήρα-κλειδί που το φιλμ ποτέ δεν αντιμετωπίζει σα να ήταν όσο creepy είναι στα αλήθεια. Γενικώς παρωχημένο και άτεχνα κατασκευασμένο.

Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΛΕΝΟΝ, ΩΡΕΣ ΠΡΙΝ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ

Απογοήτευση ήταν και το John Lennon: The Last Interview του Στίβεν Σόντερμπεργκ. Ο σπουδαίος και πάντα ανήσυχος σκηνοθέτης επέστρεψε στις Κάννες όπου είχε τιμηθεί με τον Χρυσό Φοίνικα πριν από σχεδόν 40 χρόνια, με ένα ντοκιμαντέρ πάνω στην τελευταία συνέντευξη που έδωσε ο Τζον Λένον (μαζί με τη Γιόκο Όνο) λίγες ώρες πριν τον θάνατό του.

Ο Σόντερμπεργκ έχει πρόσβαση στο ηχητικό αρχείο το οποίο αναπαράγεται στην οθόνη με την οπτική συνδρομή εικόνων αρχείου, τραγουδιών του καταλόγου του Λένον, αλλά – ατυχέστατα – και Α.Ι. μεταβάσεων που έχουν φτιαχτεί με τη συνδρομή του «τεχνολογικού παρτενέρ» της ταινίας, τον κολοσσό Meta.

Υπάρχει κάτι τρομερά κιτσάτο στο να βλέπεις τις τόσο πηγαίες και θαρραλέες σκέψεις του Λένον – πάνω στη ζωή, την δημιουργία, την πατρότητα, τον φεμινισμό, την πρόοδο – να συνοδεύονται από στοιχειωδέστατα συμβολικού επιπέδου Α.Ι. κατασκευές που απεικονίζουν έννοιες με έναν “ένα κι ένα κάνει δύο” τρόπο.

Τα λόγια του Λένον και της Όνο κρύβουν μέσα τους σπόρους ιδεών που δεκαετίες αργότερα ακούγονται ακόμα ριζοσπαστικές. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον και βαθιά ανθρώπινο είναι ειδικά το κομμάτι όπου η συζήτηση μιλά για το πώς οι αγώνες και οι κατακτήσεις των ’60s δεν ήταν ποτέ ο στόχος, παρά το άνοιγμα μιας πόρτας για μετέπειτα αγώνες ισότητας.

Ταυτόχρονα η ίδια η ιστορία που λειτουργεί σαν περιτύλιγμα της συνέντευξης – σε αφήγηση των τριών ανθρώπων που πήραν εκείνη τη ραδιοφωνική συνέντευξη – καταλήγοντας στον σοκαριστικό θάνατο του Λένον έχει κάτι το αναντίρρητα συγκλονιστικό. Η τραγωδία του πώς ο ουτοπισμός μιας φιλοσοφίας συνάντησε ένα παράλογο, έξαφνο, θανατηφόρο εμπόδιο, είναι κάτι που ακόμα δεν μπορείς να χωνέψεις. Ο Σόντερμπεργκ έχει μια πολύ καλή αίσθηση του πώς να δομήσει αυτά τα στοιχεία σε επικοινωνία μεταξύ τους δημιουργώντας ένα κολάζ σκέψεων που έχει όντως κάτι να αφήσει πίσω του.

Όμως η επιλογή αυτής της αισθητικής αποτύπωσης είναι το κινηματογραφικό αντίστοιχο των φτηνών ποστ στο facebook, όπου απόμακροι συγγενείς ποστάρουν τσιτάτα του Όσκαρ Γουάιλντ συνοδεία Α.Ι. συννεφιάς και πιθανώς κάποιων αγγέλων στο φόντο.

***

Στο μεταξύ η ταινία που ήταν σήμερα στο στόμα όλων μέχρι το τέλος της μέρας, ήταν το Club Kid του Τζόρνταν Φέρστμαν, Άλλη μια ταινία με τεράστιο buzz που βρίσκεται εκτός Διαγωνιστικού, το Club Kid ακολουθεί έναν ξεπεσμένο διοργανωτή πάρτυ ο οποίος αναγκάζεται να αλλάξει τις συνήθειές του όταν μαθαίνει πως είναι πατέρας.

Δεν θα καταφέρουμε να δούμε δυστυχώς την ταινία γιατί η επόμενη προβολή της πέφτει πάνω στην προβολή του All of a Sudden του Ριουσούκε Χαμαγκούτσι, αλλά ο ενθουσιασμός απόψε ήταν διάχυτος και άνθρωποι που το είδαν μιλούν για μια αγνή crowdpleaser ταινία που θα ξεσηκώσει τον κόσμο.

Ξέρεις ότι έχει συμβεί κάτι σημαντικό όταν βγαίνοντας από προβολή έχεις λάβει μηνύματα από διαφορετικά μεταξύ τους άτομα που σου λένε να δεις την ίδια ταινία, σε έκτακτο news alert το Variety μιλάει για «το πρώτο breakout των Καννών» και ακόμα και λίγα λεπτά μετά στην ουρά του σούπερ μάρκετ, η από πίσω παρέα μιλάει μεν γαλλικά, αλλά ξεχωρίζουν οι λέξεις «clubkid», δε.

Θα μεταφέρουμε τις εξελίξεις γύρω από αυτό τις επόμενες μέρες, καθώς και τις αντιδράσεις μας για τις νέες ταινίες των Ριουσούκε Χαμαγκούτσι (του Drive My Car), Τζέιμς Γκρέι (το Paper Tiger με Σκάρλετ Γιόχανσον και Άνταμ Ντράιβερ), Ροδρίγο Σορογκόγιεν (του Έκπτωτου) και Χιροκάζου Κόρε-εντα (Χρυσός Φοίνικας για τους Κλέφτες Καταστημάτων), που θα δούμε μες στο Σαββατοκύριακο. Τώρα αρχίζουν να παίρνουν μπροστά οι Κάννες.