Βρετανία: Γιατί δεν στεριώνει κανένας πρωθυπουργός στη Ντάουνινγκ Στριτ

Η Βρετανία φαίνεται να βρίσκεται σε μια ασυνήθιστη περίοδο πολιτικής αστάθειας, με πρωθυπουργούς να διαδέχονται ο ένας τον άλλο σε ρυθμούς ρεκόρ.

Από τον Ντέιβιντ Κάμερον και την Τερέσα Μέι, μέχρι τον Μπόρις Τζόνσον, την Λιζ Τρους, τον Ρίσι Σούνακ και πλέον τον Κιρ Στάρμερ,  η χώρα παρακολουθεί συνεχείς αλλαγές στην ηγεσία, ενώ οι μεγάλοι στρατηγικοί στόχοι συχνά παραμένουν αμετάβλητοι ή αναβάλλονται. Οι μεταρρυθμίσεις στη φορολογία, την κοινωνική ασφάλιση και άλλους κρίσιμους τομείς καθυστερούν ή εξασθενούν λόγω συγκρουόμενων συμφερόντων και πολιτικών εμποδίων.

Σύμφωνα με ανάλυση της βρετανικής εφημερίδας The Guardian, ο πρώην γραμματέας του υπουργικού συμβουλίου Gus O’Donnell θυμάται τρεις κρίσιμες μεταβάσεις πρωθυπουργών, από την Thatcher στον Major, από τον Blair στον Brown και από τον Brown στον Cameron. Όπως περιγράφει, κάθε νέος πρωθυπουργός φυσικά θέλει να αναμορφώσει το υπουργικό συμβούλιο, ανταμείβοντας πιστούς και τοποθετώντας συνεργάτες του σε κρίσιμα πόστα. Αυτό σημαίνει ότι ένας νέος ηγέτης συχνά βρίσκεται στην ηγεσία ενός ομάδας υπουργών επίσης νέων ή άπειρων, γεγονός που περιορίζει την αποτελεσματικότητα και τη συνέχεια πολιτικών.

Η ίδια η αδυναμία της διακυβέρνησης αποτυπώνεται στη δυσκολία εφαρμογής μεγάλων μεταρρυθμίσεων. Η Cath Haddon από το Institute for Government τονίζει ότι η έλλειψη χρόνου για έναν πρωθυπουργό να μάθει, να κυβερνήσει και να ολοκληρώσει έργα καθιστά συχνά τον ίδιο τον ηγέτη αναποτελεσματικό. Οι πολιτικές κρίσεις εντείνονται, καθώς η απαίτηση από κόμματα και κοινό είναι για «ταχύτερες και πιο αποφασιστικές αλλαγές», με αποτέλεσμα την επιφανειακή διαχείριση θεμάτων χωρίς μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Ο Damian Green θυμάται την περίοδο της Theresa May, όταν η απώλεια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας το 2017 κατέστησε τη μακροπρόθεσμη διακυβέρνηση δύσκολη και η επίλυση σημαντικών θεμάτων, όπως η κοινωνική φροντίδα και η καταπολέμηση της σύγχρονης δουλείας, περιορίστηκε σημαντικά. Αντίστοιχα, η αλλαγή πρωθυπουργού οδηγεί σε αναπόφευκτη αναδιάρθρωση υπουργών, επιβραδύνοντας ή ακυρώνοντας πρωτοβουλίες και έργα μεγάλης σημασίας.

Η σημερινή πολιτική φρενίτιδα στη Βρετανία δεν έχει προηγούμενο στη σύγχρονη ιστορία. Ο Anthony Seldon, ιστορικός και συγγραφέας, τονίζει ότι αν και υπήρξαν περιόδοι γρήγορων αλλαγών στο αξίωμα του πρωθυπουργού τον 18ο και 19ο αιώνα, η τρέχουσα κατάσταση είναι μοναδική, με συνεχή αλλαγή πρωθυπουργών, υπουργών Οικονομικών και Υπουργών Εξωτερικών, καθιστώντας δύσκολη τη συνέχιση πολιτικών και τη σταθερότητα της κυβέρνησης.

Η οικονομική πίεση, η αβεβαιότητα γύρω από το δημόσιο χρέος και η αδυναμία μεταρρύθμισης κρίσιμων συστημάτων επιτείνουν το πρόβλημα. Οι πολίτες απαιτούν δαπάνες σε υπηρεσίες και άμυνα, ενώ οι πολιτικοί δυσκολεύονται να εξηγήσουν την προέλευση των αναγκαίων πόρων. Οι βαθιές κοινωνικές και πολιτισμικές διαιρέσεις – όπως οι συνέπειες του Brexit, οι αξιακές διαφορές γύρω από διεθνή ζητήματα και οι γενεαλογικές αντιθέσεις μεταξύ ηλικιωμένων και νέων – καθιστούν ακόμη πιο δύσκολη τη συγκρότηση και διατήρηση ενός σταθερού κυβερνητικού συνασπισμού.

Επιπλέον, η τεχνολογία και τα social media εντείνουν τις εντάσεις, κάνοντας ακόμη πιο δύσκολη τη συνεννόηση και τη διατήρηση συνεργασιών. Οι προηγούμενες προσπάθειες, όπως η ατζέντα «levelling up» του Boris Johnson, απέτυχαν λόγω έλλειψης εφαρμογής και πολιτικής συνέπειας. Ο Keir Starmer, αντίστοιχα, αντιμετωπίζει δυσκολίες στην κατανόηση του κοινού και στη διαχείριση πολιτικών, με αποτέλεσμα η υπόσχεσή του να «τερματίσει το χάος» να έχει μετατραπεί σε αντικείμενο ειρωνείας.

Ιστορικά, παρόμοιες περιόδους αστάθειας έχουν καταγραφεί στη Γαλλία με τη Τέταρτη Δημοκρατία, η οποία απέτυχε να κυβερνήσει αποτελεσματικά λόγω πολλαπλών διαιρέσεων και πολωμένων απόψεων. Όμως, όταν η Γαλλία υιοθέτησε το καθεστώς της Πέμπτης Δημοκρατίας υπό τον Charles de Gaulle, η πολιτική σταθεροποίηση και η υλοποίηση μεγάλων έργων έγιναν πραγματικότητα, αποδεικνύοντας ότι η λύση δεν είναι η απουσία πολιτικής αλλά η σωστή πολιτική εφαρμογή και διακυβέρνηση.

Συμπερασματικά, η Βρετανία βρίσκεται μπροστά στην πρόκληση της «αδύνατης διακυβέρνησης»: η συνεχής εναλλαγή ηγεσίας, η κοινωνική και οικονομική πίεση και οι πολιτικές διαιρέσεις καθιστούν την άσκηση αποτελεσματικής εξουσίας εξαιρετικά δύσκολη. Η εμπειρία των προηγούμενων κυβερνήσεων δείχνει ότι μόνο με στρατηγικό σχεδιασμό, υπομονή και συνέπεια μπορούν να ξεπεραστούν οι σημερινές προκλήσεις και να προωθηθούν μακροπρόθεσμα έργα και μεταρρυθμίσεις.