Σημείο καμπής για την παγκόσμια ενεργειακή κρίση

Σχεδόν 80 χώρες έχουν πλέον προχωρήσει στην εφαρμογή έκτακτων μέτρων για την προστασία των οικονομιών τους, καθώς ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα και πιο επικίνδυνη φάση της ενεργειακής κρίσης που προκαλεί ο πόλεμος με το Ιράν.

Οι κυβερνήσεις εντείνουν τις παρεμβάσεις τους ενόψει ενός κρίσιμου σημείου καμπής, την ώρα που traders προειδοποιούν ότι οι τιμές του πετρελαίου μπορεί να εκτοξευθούν ξανά απότομα, εκτός αν περισσότερες ποσότητες καυσίμων που παραμένουν εγκλωβισμένες στον Κόλπο μπορέσουν να εξαχθούν μέσω των αποκλεισμένων Στενών του Ορμούζ.

Ο Πολ Ντιγκλ, επικεφαλής οικονομολόγος της επενδυτικής εταιρείας Aberdeen, δήλωσε ότι η ομάδα του εξετάζει πλέον σενάριο στο οποίο το πετρέλαιο Brent θα μπορούσε να φτάσει τα 180 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας εκρηκτικό πληθωρισμό και ύφεση σε πολλές ευρωπαϊκές και ασιατικές χώρες.

«Παίρνουμε αυτό το ενδεχόμενο πολύ σοβαρά», δήλωσε στους Financial Times, διευκρινίζοντας ότι δεν αποτελεί ακόμη το βασικό του σενάριο. «Ζούμε με δανεικό χρόνο».

Η αυξημένη ζήτηση για κλιματισμό και καλοκαιρινά ταξίδια στο βόρειο ημισφαίριο αναμένεται να επιβαρύνει περαιτέρω την αγορά πετρελαίου, βενζίνης, ντίζελ και αεροπορικών καυσίμων, τη στιγμή που τα παγκόσμια αποθέματα μειώνονται με τον ταχύτερο ρυθμό που έχει καταγραφεί ποτέ.

Η Αυστραλία ανακοίνωσε ότι θα διαθέσει 10 δισ. δολάρια για την ενίσχυση των αποθεμάτων καυσίμων και λιπασμάτων, ενώ η Γαλλία δήλωσε ότι θα «αλλάξει την έκταση και την κλίμακα» της στήριξης προς την οικονομία της ώστε να αντιμετωπίσει την κρίση. Η Ινδία κάλεσε τους πολίτες να περιορίσουν τις αγορές χρυσού και τα ταξίδια στο εξωτερικό, προσπαθώντας να ενισχύσει τα συναλλαγματικά της αποθέματα.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) εκτιμά ότι ο αριθμός των χωρών που έχουν ήδη υιοθετήσει έκτακτα μέτρα έφτασε τις 76, από 55 στα τέλη Μαρτίου.

Οικονομολόγοι και traders προειδοποιούν ότι η επόμενη φάση της κρίσης θα μπορούσε να φέρει νέα άνοδο στις τιμές της ενέργειας, γενικευμένο δελτίο καυσίμων, διακοπές λειτουργίας εργοστασίων και σημαντική επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης.

Αν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή «δεν τελειώσει τις επόμενες εβδομάδες και δεν ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ, φοβάμαι ότι μια παγκόσμια ύφεση θα μπορούσε να βρεθεί στο τραπέζι», δήλωσε ο επίτροπος Μεταφορών της ΕΕ, Απόστολος Τζιτζικώστας, σε συνέδριο των Financial Times στην Αθήνα.

Από την έναρξη της σύγκρουσης, ο κόσμος καταναλώνει περισσότερη ενέργεια από όση παράγεται. Ο IEA εκτιμά ότι μεταξύ Μαρτίου και Ιουνίου η παγκόσμια κατανάλωση πετρελαίου θα ξεπεράσει την παραγωγή κατά περίπου 6 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ ορισμένοι αναλυτές ανεβάζουν το έλλειμμα ακόμη και στα 8-9 εκατ. βαρέλια.

Για να καλυφθεί αυτό το κενό, traders αντλούν αποθέματα πετρελαίου από ξηρά και θάλασσα, ενώ κυβερνήσεις απελευθερώνουν στρατηγικά αποθέματα. Περισσότερα από 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως από στρατηγικά αποθέματα διοχετεύονται ήδη στην αγορά, ωστόσο πολλά από αυτά τα μέτρα αναμένεται να ολοκληρωθούν έως τον Ιούλιο.

Πετρέλαιο: Επικίνδυνη μείωση των παγκόσμιων αποθεμάτων

Σύμφωνα με τον IEA, τα παγκόσμια αποθέματα έχουν μειωθεί κατά σχεδόν 380 εκατ. βαρέλια από την έναρξη του πολέμου, χωρίς να υπολογίζονται τα αποθέματα που παραμένουν εγκλωβισμένα στον Κόλπο.

Το πότε ακριβώς θα φτάσει η αγορά σε οριακό σημείο είναι δύσκολο να προβλεφθεί. Παρότι τα παγκόσμια αποθέματα ξεπερνούν τα 3 δισ. βαρέλια, μεγάλο μέρος τους είναι απαραίτητο για τη λειτουργία αγωγών, διυλιστηρίων και αποθηκευτικών εγκαταστάσεων.

Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι αγορές θα «παγώσουν» πολύ πριν εξαντληθούν πλήρως τα αποθέματα.

Η JPMorgan εκτιμά ότι τα αποθέματα στις χώρες του ΟΟΣΑ μπορεί να φτάσουν σε «επίπεδα λειτουργικής πίεσης» ήδη από τις αρχές Ιουνίου.

Πολλά θα εξαρτηθούν από το πόσο επιθετικά θα κινηθούν κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και καταναλωτές στον περιορισμό της κατανάλωσης.

Στις περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες, οι αναλυτές εκτιμούν ότι η κρίση θα εκδηλωθεί κυρίως μέσα από εκτόξευση των τιμών και όχι μέσα από πλήρη έλλειψη καυσίμων.

Παρότι το Brent διαπραγματεύεται ήδη πάνω από τα 105 δολάρια το βαρέλι, ο Πολ Χόρσνελ του Oxford Institute for Energy Studies εκτιμά ότι αυτό δεν αρκεί ακόμη για να μειωθεί αισθητά η ζήτηση.

«Παραμένουμε αρκετά κάτω από το ιστορικό υψηλό άνω των 140 δολαρίων το βαρέλι που είχε καταγραφεί πριν από 18 χρόνια. Μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε φυσιολογική τιμή τα 90 δολάρια», ανέφερε.

Σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, πάντως, οι ελλείψεις είναι ήδη εμφανείς.

Ο IEA σημείωσε ότι τα έκτακτα μέτρα σε Πακιστάν, Σρι Λάνκα και Φιλιππίνες θυμίζουν την ενεργειακή κρίση του 2022 μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Και οι τρεις χώρες έχουν ήδη εφαρμόσει προσωρινή τετραήμερη εργασία.

Μέχρι στιγμής, οι τιμές των τροφίμων δεν έχουν αυξηθεί τόσο έντονα όσο οι τιμές της ενέργειας, ενώ η ισχυρή άνοδος του δολαρίου που είχε επιδεινώσει την κρίση του 2022 «απουσιάζει αυτή τη φορά», σημειώνει ο οργανισμός.

Οι κλάδοι που δέχονται τη μεγαλύτερη πίεση είναι τα πετροχημικά και οι αερομεταφορές.

Η Κιμ Φουστιέ, επικεφαλής έρευνας πετρελαίου και φυσικού αερίου της HSBC για την Ευρώπη, δήλωσε ότι το «επίκεντρο» της κρίσης για τους καταναλωτές βρίσκεται πλέον στα διυλισμένα καύσιμα, καθώς τα αποθέματα μειώνονται γρήγορα εξαιτίας του ακριβού πετρελαίου και του αυξημένου κόστους μεταφοράς.

Πολλά διυλιστήρια χρησιμοποιούν τα υπάρχοντα αποθέματα, ελπίζοντας σε μια σχετικά γρήγορη λήξη της σύγκρουσης.

Προς το παρόν, αρκετοί οικονομολόγοι εκτιμούν ότι η κατάσταση στην προσφορά θα βελτιωθεί αρκετά σύντομα ώστε οι τιμές του πετρελαίου να επιστρέψουν κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι και να αποφευχθούν τα χειρότερα σενάρια στασιμοπληθωρισμού, με εκτίναξη του πληθωρισμού και επιβράδυνση της ανάπτυξης.

Ωστόσο, οι κίνδυνοι αυξάνονται.

«Ένα σενάριο κλιμάκωσης — όπου οι τιμές του πετρελαίου ξεπερνούν τα 150 δολάρια το βαρέλι — θα σήμαινε φυσικές ελλείψεις, διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και ύφεση», ανέφεραν αναλυτές της Morgan Stanley σε σημείωμά τους αυτή την εβδομάδα.