Η Τεχνητή Νοημοσύνη, η εκπαίδευση και το μέλλον

Τα Panathēnea, το διεθνές φεστιβάλ-σταθμός καινοτομίας για την τεχνολογία και τις τέχνες, επιστρέφουν για δεύτερη χρονιά, στις 27-29 Μαΐου στο Ζάππειο Μέγαρο και την Αίγλη Ζαππειου. Με τη συμμετοχή 10.000 συμμετεχόντων από όλο τον κόσμο, η φετινή διοργάνωση καθιερώνει την ελληνική πρωτεύουσα ως έναν στρατηγικό κόμβο συνάντησης για το παγκόσμιο οικοσύστημα επιχειρηματικότητας και των τεχνών.

Το side event “Classroom Futures: AI Discussions & Ideas that Shape Learning” ανοίγει τη συζήτηση γύρω από το μέλλον της εκπαίδευσης στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, φέρνοντας κοντά εκπαιδευτικούς, ακαδημαϊκούς, experts της τεχνολογίας και ανθρώπους της EdTech κοινότητας. Μέσα από fireside discussions, panel συζητήσεις και διαδραστικά breakout sessions, οι συμμετέχοντες θα ανταλλάξουν ιδέες και πρακτικές γύρω από ζητήματα όπως η εξατομίκευση της μάθησης, η αξιοποίηση της AI μέσα στην τάξη, η ανάπτυξη δεξιοτήτων κριτικής σκέψης και η διατήρηση του ανθρώπινου στοιχείου στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Στο event συμμετέχουν η Tania Revun από τη Google DeepMind, η Chara Gravani από την AWS, ο Arseniy Goldberg από το IE Business School, η Δέσποινα Τριβέλα από το Κολλέγιο Αθηνών, ο Αντώνης Καρτάλης από τη Σχολή Μωραΐτη, η Αναστασία Μισιρλή από το Πανεπιστήμιο Πατρών, η Lieselot Declercq από την d-teach του Βελγίου, καθώς και η Στέλλα Μπομποτσιάρη, CEO & Founder του The Greek Online School, το οποίο διοργανώνει το συγκεκριμένο side event στο πλαίσιο του Panathēnea 2026.

Ρωτήσαμε την expert Στέλλα Μπομποτσιάρη και μας έδωσε πληροφορίες «πυξίδα» για να ξέρουμε την αλήθεια και τους μύθος αλλά και να πλοηγούμαστε πιο σωστά και άφοβα.

Πώς φτάσαμε ως εδώ

Η τεχνητή νοημοσύνη έγινε πολύ γρήγορα μέρος της καθημερινότητάς μας. Από την οικονομία και το περιβάλλον μέχρι τις αγορές, την επικοινωνία και φυσικά την εκπαίδευση, αλλάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο ζούμε, μαθαίνουμε και διδάσκουμε. Αν και η ΑΙ υπάρχει εδώ και πολλές δεκαετίες, μπήκε ουσιαστικά στη ζωή των περισσότερων ανθρώπων μέσα από τα smartphones, με παραδείγματα όπως η Siri και η Alexa. Η μεγάλη αλλαγή όμως ήρθε το 2022, με την εμφάνιση εργαλείων generative AI όπως το ChatGPT, που έκαναν την τεχνητή νοημοσύνη προσβάσιμη σε εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.

Τι σημαίνει η ΑΙ στην εκπαίδευση;

Η AI είναι πρώτα απ’ όλα ένα εργαλείο για εκπαιδευτικούς και μαθητές. Όπως κάποτε ο υπολογιστής, το κομπιουτεράκι ή το διαδίκτυο άλλαξαν τον τρόπο που δουλεύουμε και μαθαίνουμε, έτσι και η AI έρχεται να επηρεάσει την εκπαιδευτική διαδικασία. Το πώς θα λειτουργήσει όμως εξαρτάται από τον τρόπο που θα τη χρησιμοποιήσουμε.

Στον δικό μου χώρο, για παράδειγμα, στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης ή ξένης γλώσσας, η AI μπορεί να προσαρμόζει το υλικό, τη γλώσσα, τις εικόνες, τον ρυθμό, τις ασκήσεις και τη διάδραση στο επίπεδο κάθε μαθητή, στην ταχύτητα με την οποία μαθαίνει, στα ενδιαφέροντά του και στο μαθησιακό του προφίλ. Μπορεί να προσφέρει άμεσο feedback και να βοηθήσει ώστε η μάθηση να γίνει πιο εξατομικευμένη και πιο προσβάσιμη.

Κάτι ακόμη που έχει μεγάλο ενδιαφέρον είναι ότι η AI δεν σημαίνει το ίδιο πράγμα παντού. Αν δούμε διαφορετικά παραδείγματα ανά τον κόσμο, καταλαβαίνουμε και τις διαφορετικές μορφές που μπορεί να πάρει στην εκπαίδευση και στην κοινωνία. Για έναν μαθητή στη Γκάνα, η ΤΝ μπορεί να είναι ένας AI tutor μέσω WhatsApp. Σε ένα πανεπιστήμιο της Κορέας, ένα AI avatar καθηγητή παραδίδει μαθήματα σε πολλές γλώσσες. Για μια έφηβη στο Ηνωμένο Βασίλειο, μπορεί να λειτουργεί ακόμη και ως «σύντροφος» ή παρέα.

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι σε κάποιες περιπτώσεις η ΤΝ δεν λειτουργεί μόνο ως εργαλείο, αλλά αρχίζει να καλύπτει και ανθρώπινες ανάγκες, όπως η επικοινωνία και η συντροφικότητα. Αυτό προσωπικά με προβληματίζει. Όχι γιατί θεωρώ ότι «φταίει» η τεχνολογία, αλλά γιατί ίσως αποκαλύπτει τη μοναξιά, την πίεση και το άγχος που βιώνει σήμερα ένα μεγάλο μέρος της νέας γενιάς. Κάποτε ίσως μιλούσαμε περισσότερο για αδιαφορία ή έλλειψη κινήτρου στους μαθητές. Σήμερα όμως ακούμε όλο και συχνότερα παιδιά να μιλούν για στρες, πίεση και εξουθένωση.

Ας μην ξεχνάμε λοιπόν ότι η ΤΝ είναι πρώτα απ’ όλα ένα εργαλείο. Και μόνο αν τη χρησιμοποιήσουμε με μέτρο, κριτική σκέψη και ανθρωποκεντρική προσέγγιση θα μπορέσουμε να διατηρήσουμε τον εκπαιδευτικό και την ανθρώπινη παρουσία στο κέντρο της εκπαίδευσης και της κοινωνίας μας.

Η μεγαλύτερη Υπόσχεση της ΤΝ κατά τη γνώμη μου;

Κάτι που προσωπικά με ενθουσιάζει ιδιαίτερα είναι η δυνατότητα της τεχνητής νοημοσύνης να συμβάλει σε πιο ισότιμη συμμετοχή στην εκπαίδευση και γενικότερα στη δημοκρατικοποίηση της γνώσης. Κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι ίσως ένα από τα μεγαλύτερα οφέλη της ΤΝ: η δυνατότητα περισσότεροι άνθρωποι, ανεξαρτήτως χώρας, γλώσσας ή οικονομικής κατάστασης, να αποκτήσουν πρόσβαση στη μάθηση και στη γνώση.

Παρακολουθώ με πολύ ενδιαφέρον το έργο της Audrey Tang, της πρώτης Digital Minister της Ταϊβάν, η οποία προσπαθεί να δείξει πώς η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει όχι ως κάτι αντι-ανθρώπινο, αλλά ως μέσο που φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά και ενισχύει τη δημοκρατία και τη συλλογική συμμετοχή. Η Ταϊβάν αποτελεί ένα πολύ ενδιαφέρον παράδειγμα για το πώς η τεχνολογία μπορεί να ενισχύσει τη δημοκρατία και όχι να την αποδυναμώσει.

Από το 2015 λειτουργεί μια εθνική πλατφόρμα ηλεκτρονικών προτάσεων πολιτών, όπου κάθε πολίτης μπορεί να καταθέσει μια πρόταση και, αν συγκεντρώσει αρκετές υπογραφές, το κράτος είναι υποχρεωμένο να απαντήσει δημόσια. Σε αυτές τις διαδικασίες, η AI χρησιμοποιείται για να οργανώνει απόψεις, να εντοπίζει κοινά σημεία και να βοηθά στη συμμετοχή περισσότερων ανθρώπων, όχι όμως για να παίρνει αποφάσεις αντί για τους ανθρώπους.

Αυτό που με εμπνέει περισσότερο είναι η ιδέα ότι η τεχνολογία μπορεί να χτίζει γέφυρες. Να φέρνει κοντά ανθρώπους με διαφορετικές ιδέες, διαφορετικές εμπειρίες και διαφορετικές ανάγκες, ώστε να βρίσκουν κοινό έδαφος. Και ίσως τελικά αυτό να είναι και η ουσία της δημοκρατίας αλλά και της εκπαίδευσης. Και αυτό είναι κάτι που νιώθω ότι έχουμε καταφέρει και μέσα από το The Greek Online School: να συνδέουμε ανθρώπους από διαφορετικές χώρες, ηλικίες και εμπειρίες μέσω της τεχνολογίας, με κοινό παρονομαστή την αγάπη για την Ελλάδα, τη γλώσσα και τον πολιτισμό.

Ανησυχία μου σχετικά με την ΑΙ

Καταρχάς, θα ήθελα να επισημάνω κάτι που μάλλον όλοι γνωρίζουμε: η εκπαίδευση διεθνώς αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα διατήρησης καλών εκπαιδευτικών, καθώς όλο και περισσότεροι εγκαταλείπουν το επάγγελμα λόγω πίεσης, εξουθένωσης και υπερφόρτωσης. Γι’ αυτό, αυτό που με ανησυχεί περισσότερο σε σχέση με την ένταξη της τεχνητής νοημοσύνης στα σχολεία δεν είναι η ίδια η ΤΝ, αλλά οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί. Έχουν πραγματικά τον χρόνο να εκπαιδευτούν; Να μάθουν την τεχνολογία, να την τεστάρουν, να την πειραματιστούν μέσα στην τάξη και να αξιολογήσουν αν λειτουργεί; Πολύ συχνά σκέφτομαι ότι αυτό είναι σχεδόν ανέφικτο μέσα στις ήδη απαιτητικές συνθήκες εργασίας τους.

Γι’ αυτό θεωρώ ότι η βασικότερη λύση είναι οι ίδιες οι εταιρείες τεχνολογίας να σχεδιάζουν προϊόντα που απαντούν σε πραγματικές ανάγκες της τάξης και των εκπαιδευτικών. Μόνο τότε οι εκπαιδευτικοί θα μπορέσουν πραγματικά να τα αγκαλιάσουν και ένα προϊόν να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο.

Έχουμε δει πολλές φορές edtech εργαλεία να εμφανίζονται δυναμικά στην αγορά και λίγο αργότερα να εξαφανίζονται. Και αυτό συμβαίνει συχνά γιατί τελικά δεν κατάφεραν να μπουν οργανικά στην τάξη. Για να συμβεί αυτό, ο εκπαιδευτικός πρέπει να αισθάνεται ότι το εργαλείο λύνει ένα πραγματικό πρόβλημα και ότι διευκολύνει τη δουλειά του, όχι ότι προσθέτει ακόμη μία υποχρέωση.

Η τεχνολογία στην εκπαίδευση πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο απλή και φυσική. Ιδανικά, ο εκπαιδευτικός δεν θα πρέπει να νιώθει ότι «εκπαιδεύεται» σε ένα πολύπλοκο σύστημα, αλλά ότι χρησιμοποιεί ένα εργαλείο που ενσωματώνεται ομαλά στην καθημερινότητά του και του εξοικονομεί χρόνο και ενέργεια.

Ποια είναι η άποψή σας σχετικά με τη χρήση οθονών και την απαγόρευση κινητών τηλεφώνων στα παιδιά και στα σχολεία;

Ο περιορισμός των κινητών τηλεφώνων και της άσκοπης χρήσης οθονών μπορεί να λειτουργήσει θετικά, ιδιαίτερα όταν η τεχνολογία δεν εξυπηρετεί έναν σαφή παιδαγωγικό σκοπό και καταλήγει να λειτουργεί κυρίως ως πηγή διάσπασης προσοχής. Ταυτόχρονα όμως, θεωρώ ότι η συζήτηση δεν πρέπει να οδηγείται σε μια απόλυτη απόρριψη της τεχνολογίας.

Αν μια ψηφιακή εφαρμογή ή ένα εργαλείο αποδεδειγμένα βοηθά τους μαθητές να μαθαίνουν πιο αποτελεσματικά, να συμμετέχουν περισσότερο ή να έχουν πρόσβαση σε πιο εξατομικευμένη μάθηση, τότε ίσως το ζητούμενο δεν είναι η απαγόρευση, αλλά η πιο ισορροπημένη και ουσιαστική χρήση της τεχνολογίας μέσα στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Διάβασα πρόσφατα ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο στο The Economist σχετικά με τον τρόπο που χώρες όπως η Σουηδία, η Φινλανδία και γενικότερα οι Σκανδιναβικές χώρες αρχίζουν να επαναπροσδιορίζουν τη σχέση της εκπαίδευσης με την τεχνολογία. Και αυτό μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση, γιατί μιλάμε για κοινωνίες που θεωρούνται από τις πιο προηγμένες ψηφιακά στον κόσμο.

Αυτό που βλέπουμε είναι ότι, ενώ για χρόνια επένδυσαν έντονα στην ψηφιακή εκπαίδευση, σήμερα, την ίδια στιγμή που πολλές χώρες επενδύουν δυναμικά στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τις ψηφιακές πλατφόρμες, αρχίζουν να επαναφέρουν πιο παραδοσιακές πρακτικές: σχολικά βιβλία, έμφαση στη γραφή με το χέρι, λιγότερες οθόνες και περιορισμό των κινητών μέσα στο σχολείο.

Αρχικά, όταν διάβασα το άρθρο, ένιωσα ότι ίσως πρόκειται για μια «απόλυτη επιστροφή». Διαβάζοντάς το όμως πιο προσεκτικά, συνειδητοποίησα ότι αυτές οι χώρες δεν απορρίπτουν την τεχνολογία. Αυτό που στην πραγματικότητα προσπαθούν να κάνουν είναι να βρουν ισορροπία: να χρησιμοποιούν την τεχνολογία εκεί όπου πραγματικά προσφέρει αξία, χωρίς όμως να χάνεται η συγκέντρωση, η βαθιά ανάγνωση, η ανθρώπινη αλληλεπίδραση και η ουσία της μάθησης.

Και νομίζω ότι αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό μήνυμα που μπορούμε να κρατήσουμε σήμερα για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην εκπαίδευση. Η συζήτηση δεν είναι πλέον «τεχνολογία ή όχι τεχνολογία». Η πραγματική συζήτηση είναι πώς, πότε και γιατί χρησιμοποιούμε την τεχνολογία.