Τριβές ΥΠΕΘO – Τραπεζών για το Ταμείο Ανάκαμψης

Στο επίκεντρο έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ κυβέρνησης, τραπεζών και αγοράς βρίσκεται η διαχείριση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), καθώς η επιτάχυνση των διαδικασιών και η σχεδόν πλήρης εξάντληση των διαθέσιμων δανειακών πόρων δημιουργούν πιέσεις σε επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Στο φόντο αυτό, αλλά και σειράς δημοσιευμάτων που παρέπεμπαν σε “άδειασμα” πολλών επενδυτών, ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης θέλησε, στο πλαίσιο της τριμηνιαίας ενημέρωσης για την πορεία των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων, να απαντήσει στις αναφορές περί αιφνίδιας αλλαγής χρονοδιαγραμμάτων και απώλειας μεγάλων επενδυτικών σχεδίων άνω των 4 δισ. ευρώ, υποστηρίζοντας ότι το σύνολο των 13,5 δισ. ευρώ που προβλεπόταν να διατεθεί μέσω των εμπορικών τραπεζών έχει ήδη διοχετευθεί στην αγορά, σύμφωνα με την αναθεώρηση του προγράμματος τον Νοέμβριο του 2025.

Παράλληλα, όπως είπε, εγκρίθηκε η μεταφορά επιπλέον 2 δισ. ευρώ προς την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, με στόχο τη συνέχιση της χρηματοδότησης μικρομεσαίων επιχειρήσεων έως και το 2029.

“Φταίει η έκρηξη στις αιτήσεις”

Συνολικά, η κυβέρνηση αποδίδει τη μεγάλη πίεση στους πόρους του ΤΑΑ στην εκρηκτική αύξηση των συμβασιοποιήσεων δανείων το τελευταίο διάστημα, καθώς πολλές επιχειρήσεις έσπευσαν, στο φόντο και των εξελίξεων σε νομισματικό επίπεδο,  να «κλειδώσουν» χρηματοδότηση χαμηλού επιτοκίου ενόψει πιθανής αύξησης επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Υπενθυμίζεται ότι τα δάνεια του ΤΑΑ καλύπτουν το 35%-50% μιας επένδυσης με επιτόκιο περίπου 0,35%, ενώ οι τράπεζες συμμετέχουν κατά 30% και ο επενδυτής με ίδια κεφάλαια τουλάχιστον 20%.

Σύμφωνα, πάντως, με τον επικεφαλής της ειδικής διαχειριστικής αρχής του ΤΑΑ, Ορέστη Καβαλακη, η αναθεώρηση κρίθηκε απαραίτητη επειδή η απορρόφηση των δανείων κινείτο με αργούς ρυθμούς μέχρι τα τέλη του 2025. Έτσι, από τα συνολικά 17,6 δισ. ευρώ του δανειακού σκέλους, τα 13,5 δισ. κατευθύνθηκαν στις εμπορικές τράπεζες, 1,6 δισ. ευρώ στο InvestEU και 2 δισ. ευρώ στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα για τη στήριξη μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων.

Οι ποσοστώσεις

Κομβικό ρόλο στη διαδικασία παίζουν, επίσης, με βάση το ΥΠΕΘΟ, και οι ποσοστώσεις που προβλέπει το πρόγραμμα «Ελλάδα 2.0». Οι τράπεζες, πριν εγκρίνουν χρηματοδοτήσεις, οφείλουν να τηρούν συγκεκριμένη κατανομή των πόρων, δηλαδή, το 37,5% των δανείων να αφορά έργα πράσινης μετάβασης, το 20% ψηφιακές επενδύσεις και το υπόλοιπο 42,5% άλλες δραστηριότητες. Κυβερνητικά στελέχη, μάλιστα, αφήνουν να εννοηθεί ότι αρκετά ώριμα επενδυτικά σχέδια δεν μπόρεσαν να ενταχθούν ακριβώς λόγω αυτών των περιορισμών.

Πρόστιμα

Επίσης, ο κ. Παπαθανάσης τόνισε ότι χωρίς την αναθεώρηση του δανειακού σκέλους η χώρα κινδύνευε με δημοσιονομικό πρόστιμο ύψους 750 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς έπρεπε να δηλωθεί με ακρίβεια το τελικό ύψος των δανείων που θα χρησιμοποιούνταν. Επίσης, η μεταφορά των 2 δισ. ευρώ στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα λειτούργησε παράλληλα ως «γέφυρα» για τη συνέχιση προγραμμάτων όπως το Σπίτι μου ΙΙ, επιτρέποντας την ολοκλήρωση εγκρίσεων δανείων έως το τέλος Αυγούστου.

Τα καρφιά

Από την πλευρά των τραπεζών, ο διευθύνων σύμβουλος της Eurobank Φωκίων Καραβίας, πάντως, μιλώντας στον Κύκλο Ιδεών, χθες,  υπερασπίστηκε το μοντέλο διάθεσης των πόρων μέσω του τραπεζικού συστήματος, υποστηρίζοντας ότι οι διαδικασίες κινήθηκαν με διαφάνεια και χωρίς προνομιακές χρηματοδοτήσεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, περίπου το 35% των χρηματοδοτήσεων κατευθύνθηκε στην ενέργεια, το 27% στον τουρισμό και το 24% στη βιομηχανία και τη μεταποίηση.

Παράλληλα, όμως, αναγνώρισε ότι πλέον ώριμα επενδυτικά σχέδια ύψους 6 έως 8 δισ. ευρώ μένουν εκτός χρηματοδότησης λόγω εξάντλησης των διαθέσιμων πόρων του RRF. Όπως σημείωσε, ορισμένες επενδύσεις θα χρηματοδοτηθούν τελικά μέσω καθαρού τραπεζικού δανεισμού ή μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας, ωστόσο αρκετές αναμένεται να καθυστερήσουν ή να ακυρωθούν λόγω του αυξημένου κόστους δανεισμού.

Ο επικεφαλής της Eurobank απάντησε και στις επικρίσεις περί χρηματοδότησης μόνο μεγάλων ομίλων, επισημαίνοντας ότι από τα 605 εγκεκριμένα επενδυτικά σχέδια, τα 355 αφορούσαν μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Παράλληλα, παραδέχθηκε ότι πολλές μικρές επιχειρήσεις παραμένουν αποκλεισμένες από τον τραπεζικό δανεισμό λόγω χαμηλής πιστοληπτικής ικανότητας, παλαιών οφειλών ή ανεπαρκών ιδίων κεφαλαίων, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο δημιουργίας νέας γενιάς «κόκκινων» δανείων.

Τα περιθώρια

Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση επιχειρεί να ολοκληρώσει έως τις 31 Μαΐου κρίσιμες συμβασιοποιήσεις έργων και χρηματοδοτήσεων, σε μια προσπάθεια να διασφαλιστούν οι διαθέσιμοι πόροι πριν από τη λήξη των ευρωπαϊκών προθεσμιών. Η επίσπευση αυτή έχει προκαλέσει έντονη κινητικότητα στην αγορά, με επιχειρήσεις, τράπεζες και κρατικούς μηχανισμούς να λειτουργούν υπό ασφυκτικές πιέσεις.

Στο τραπέζι εξετάζονται ήδη εναλλακτικές λύσεις για τη χρηματοδότηση έργων που μένουν εκτός ΤΑΑ, όπως η συμμετοχή της Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων με πρόσθετα κεφάλαια έως 1,5 δισ. ευρώ, η αναλογική κατανομή των υπολοίπων πόρων ή η δημιουργία νέου χρηματοδοτικού εργαλείου μετά τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης.

Οι πιέσεις δεν περιορίζονται μόνο στο χρηματοδοτικό επίπεδο αλλά και στη διοικητική διαχείριση των έργων. Μέχρι το καλοκαίρι θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί διοικητικές παραλαβές και ανεξάρτητοι έλεγχοι, με οποιαδήποτε καθυστέρηση ή απόκλιση να ενέχει τον κίνδυνο απώλειας κοινοτικών κονδυλίων. Το Ελεγκτικό Συνέδριο έχει ήδη προειδοποιήσει για κινδύνους που σχετίζονται όχι με έλλειψη χρημάτων αλλά με διοικητικές αδυναμίες και καθυστερήσεις.

Βολές

Παράλληλα, η πολιτική αντιπαράθεση κλιμακώνεται. Ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής Κώστας Τσουκαλάς κατηγορεί την κυβέρνηση για χαμηλή απορρόφηση των πόρων, επικαλούμενος στοιχεία σύμφωνα με τα οποία έως το 2025 είχε φτάσει στους τελικούς αποδέκτες λιγότερο από το μισό των διαθέσιμων κονδυλίων. Η κυβέρνηση απαντά ότι το Ταμείο Ανάκαμψης αποτελεί «εργαλείο επιδόσεων» και ότι η πραγματική επίδραση των επενδύσεων θα αποτυπωθεί στην οικονομία έως το 2027-2028.

Στο μεταξύ, στον Κύκλο Ιδεών, χθες, ο κ. Μιχάλης Σάλλας, Πρόεδρος του LYKTOS GROUP, εκτίμησε ότι χρειάζονται ακόμη τέσσερα με πέντε χρόνια προκειμένου η χώρα να επανέλθει στα επίπεδα του 2008. «Η Ελλάδα κάνει ό,τι μπορεί για να παραμείνει μικρή», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι κάθε φορά που η χώρα ετοιμάζεται να κάνει το άλμα, «ένας μηχανισμός εσωστρέφειας την κρατάει πίσω». Πρόκειται, όπως προσέθεσε, για έναν μηχανισμό που ενεργοποιείται από την ελίτ γύρω από το πολιτικό σύστημα.

Ως παράδειγμα ανέφερε ότι το 1990, την ώρα που η Ευρώπη αναδιαρθρωνόταν, στην Ελλάδα η δημόσια συζήτηση μονοπωλούνταν από το ποιος θα μπει φυλακή στο πλαίσιο της υπόθεσης Κοσκωτά. «Θυσιάστηκε η Ελλάδα γιατί ήθελαν να κλείσουν τον Παπανδρέου φυλακή. Αυτό το πληρώνουμε ακόμη και σήμερα», σημείωσε.

Αναφερόμενος στο Ταμείο Ανάκαμψης, επισήμανε ότι η Ελλάδα έλαβε από τις μεγαλύτερες χρηματοδοτήσεις σε επίπεδο ΕΕ, ωστόσο απουσίαζε η «σπονδυλωτή δομή» από κυβερνητικής πλευράς, δηλαδή ένα σχέδιο ανάπτυξης της περιφέρειας και του κέντρου που θα κατεύθυνε τα κονδύλια εκεί όπου θα ενίσχυαν ουσιαστικά τη χώρα.