Το νέο “δόγμα” της ΕΕ στο μεταναστευτικό εμπνευσμένο από την ICE του Τραμπ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να οχυρωθεί πίσω από απροσπέλαστα τείχη. Ευρωβουλευτές και κυβερνήσεις κατέληξαν σε συμφωνία για τη δημιουργία κέντρων κράτησης σε τρίτες χώρες, όπου θα μεταφέρονται οι μετανάστες που απελαύνονται.

Πρόκειται για απόφαση που έχει ήδη προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις, κυρίως από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες προειδοποιούν για τον κίνδυνο μιας θεσμοθετημένης αυθαιρεσίας.

Η εν λόγω συμφωνία αποτελεί το πιο πρόσφατο “γρανάζι” στη γενικότερη αυστηροποίηση της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ -μια στροφή που τροφοδοτείται από την εκλογική πίεση της ακροδεξιάς- την ίδια ώρα που οι άτυπες αφίξεις κατέγραψαν πέρυσι πτώση της τάξεως του 26%, αγγίζοντας το χαμηλότερο επίπεδό τους από το 2021.

Το νομοθέτημα, το οποίο εκκρεμεί τώρα προς τυπική έγκριση από το Ευρωκοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη, γεννήθηκε ως πρόταση της Κομισιόν τον περασμένο χρόνο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αμύνεται της επιλογής της, υποστηρίζοντας ότι οι νέοι κανόνες θα απλουστεύσουν τις γραφειοκρατικές διαδικασίες, προσφέροντας στις κυβερνήσεις τα απαραίτητα εργαλεία για τις απελάσεις, με απόλυτο -όπως διατείνεται- σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα.

Οι προασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ωστόσο, βλέπουν μια εντελώς διαφορετική, σκοτεινή πραγματικότητα.

«Αυτός ο κανονισμός πρόκειται να γεννήσει μια δρακόντεια μηχανή εγκλεισμού και απελάσεων», προειδοποιεί με έκδηλη ανησυχία η Σίλβια Κάρτα, στέλεχος της PICUM (Πλατφόρμα για τη Διεθνή Συνεργασία για τους Μετανάστες χωρίς Έγγραφα).

Από την πλευρά τους, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δηλώνουν ανίσχυρες να διαχειριστούν το κύμα των ανθρώπων που οι αιτήσεις ασύλου τους απορρίπτονται ή των οποίων η βίζα έχει λήξει. Τα στοιχεία της Κομισιόν είναι αποκαλυπτικά της θεσμικής δυστοκίας: μόλις το 20% όσων διατάσσονται να εγκαταλείψουν το ευρωπαϊκό έδαφος, το πράττουν τελικά.

Με τη νέα νομοθετική αρχιτεκτονική, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να στήνουν “κόμβους επιστροφής” εκτός των συνόρων της ΕΕ. Εκεί θα μεταφέρονται όσοι δεν δικαιούνται άσυλο, ακόμη και σε χώρες με τις οποίες οι ίδιοι δεν έχουν κανέναν απολύτως δεσμό.

«Με τους νέους κανόνες, παίρνουμε ξανά τον έλεγχο στα χέρια μας. Εμείς ορίζουμε ποιος έρχεται, ποιος μένει και ποιος πρέπει να φύγει από την ΕΕ», δήλωσε στο Reuters ο Ευρωπαίος Επίτροπος, Μάγκνους Μπρούνερ.

Προς το παρόν πάντως, οι χώρες – υποδοχείς αυτών των ιδιότυπων “κόμβων” παραμένουν ένα καλά φυλαγμένο μυστικό.

Επιδρομές σε σπίτια και βιομετρικoί έλεγχοι

Το προσχέδιο του νόμου δεν μένει εκεί. Επιμηκύνει τους χρόνους κράτησης και επιστρατεύει μια βαριά φαρέτρα ποινών: απαγορεύσεις εισόδου, τσουχτερά πρόστιμα, μέχρι και ποινικές διώξεις για όσους αρνούνται να συνεργαστούν.

Οι αρχές θα έχουν πλέον το δικαίωμα να κατάσχουν προσωπικά αντικείμενα, να κρατούν ανηλίκους, να συλλέγουν βιομετρικά δεδομένα και να διενεργούν έρευνες σε ιδιωτικούς χώρους.

Η ορολογία της συμφωνίας που επιτρέπει τις έρευνες σε μετανάστες και “σχετικούς χώρους” δέχεται τα πυρά των οργανώσεων, οι οποίες καταγγέλλουν ότι η ασάφεια του όρου ανοίγει διάπλατα ένα “παράθυρο” για απροειδοποίητες νυχτερινές επιδρομές σε κατοικίες.

Ακτιβιστές και ΜΚΟ που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του προσφυγικού επισημαίνουν ότι κάποιες από αυτές τις σκληρές πρακτικές έχουν ήδη αρχίσει να εφαρμόζονται “κάτω από το χαλί” τους τελευταίους μήνες. Μιλούν για μια αθόρυβη έξαρση των επαναπροωθήσεων (pushbacks) αναγνωρισμένων προσφύγων από τη Γερμανία και άλλα κράτη προς την Ελλάδα και τις υπόλοιπες χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας.

Εκεί, σύμφωνα με τις καταγγελίες, οι αρχές στήνουν ενίοτε νυχτερινές επιχειρήσεις-σκούπα, αποσπώντας με τη βία ανθρώπους από τα σπίτια τους για να τους οδηγήσουν σε κέντρα κράτησης ή απευθείας σε αεροδρόμια, χωρίς καν να τους επιτρέπουν να μαζέψουν τα υπάρχοντά τους.

Ο Μίνος Μουζουράκης, δικηγόρος της οργάνωσης “Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο” (RSA), έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου, τονίζοντας ότι το νέο νομοθετικό πλαίσιο αποτελεί «μια συνταγή για εξαιρετικά καταστροφικές και επικίνδυνες πρακτικές στην Ευρώπη».

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η προειδοποίηση της Γαλλίδας ευρωβουλεύτριας των Πρασίνων, Μελισά Καμαρά, η οποία εξαπέλυσε δριμύ κατηγορώ: «Η νομιμοποίηση των κέντρων κράτησης εκτός ΕΕ, το πράσινο φως για τη φυλάκιση ανηλίκων, οι κατ’ οίκον έρευνες εμπνευσμένες από τις πιο σκοτεινές αμερικανικές πρακτικές της ICE: Το νομικό οπλοστάσιο στην υπηρεσία μιας ξενοφοβικής ιδεολογίας είναι πλέον ολοκληρωμένο».

Το ολλανδικό πείραμα

Ορισμένες χώρες της ΕΕ, πάντως, δεν περίμεναν τις επίσημες σφραγίδες των Βρυξελλών για να πειραματιστούν.

Όπως αποκαλύπτει το Reuters, η Ολλανδία βρίσκεται ήδη σε ανοιχτή γραμμή με τη Δανία, τη Γερμανία, την Ελλάδα και την Αυστρία για το στήσιμο κοινών κόμβων επιστροφής, αν και οι διμερείς συνομιλίες με την Ουγκάντα για ένα ανάλογο σχέδιο έχουν “παγώσει”.

Η ολλανδική κυβέρνηση πιέζει για χειροπιαστά αποτελέσματα πριν από το τέλος του έτους, εγκλωβισμένη σε αυτό που ο πρωθυπουργός Ρομπ Γέτεν αποκαλεί “κρίση ασύλου”.

Τα κέντρα υποδοχής της χώρας “πνίγονται” από τον υπερπληθυσμό, με εμβληματικό παράδειγμα το  κέντρο καταγραφής στο Τερ Απέλ, το οποίο πλέον δέχεται μόνο τους πιο ευάλωτους.

Την ίδια στιγμή, αντιμεταναστευτικές διαμαρτυρίες ξεσπούν σε περιοχές που φιλοξενούν δομές έκτακτης ανάγκης, μέσα σε ένα εκρηκτικό “κοκτέιλ” έλλειψης χώρων και απελπιστικά αργών ρυθμών αποσυμφόρησης.