Καρδιά, τσιγάρο και εναλλακτικά προϊόντα : Ο Δ. Ρίχτερ αναλύει τα νεότερα δεδομένα

Συνέντευξη με τον Δημήτρη Ρίχτερ, Διευθυντή της Καρδιολογικής Κλινικής στην «Ευρωκλινική», αντιπρόεδρο του Ελληνικού Ιδρύματος Καρδιολογίας και πρόεδρο του Ινστιτούτου Μελέτης και Εκπαίδευσης στη Θρόμβωση και την Αντιθρομβωτική Αγωγή (ΙΜΕΘΑ).

Σε μια πρόσφατη ανασκόπηση των καρδιαγγειακών επιπτώσεων των ηλεκτρονικών τσιγάρων (e-cigarettes) και των προϊόντων θερμαινόμενου καπνού (HTPs) που έκανε ο διευθυντής της Καρδιολογικής Κλινικής της Ευρωκλινικής, αντιπρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Καρδιολογίας και πρόεδρος του ΙΜΕΘΑ, Δημήτρης Ρίχτερ, εξέτασε τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με τη χρήση προϊόντων νικοτίνης χωρίς καύση.

Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύθηκαν στην επιστημονική επιθεώρηση Advances in Clinical and Experimental Medicine, συμβάλλοντας στη διεθνή συζήτηση για τις επιπτώσεις των εναλλακτικών καπνικών προϊόντων στην υγεία.

Η ανασκόπηση συγκρίνει την επίδρασή τους με το παραδοσιακό τσιγάρο και αξιολογεί κατά πόσο η μετάβαση σε προϊόντα χωρίς καύση μπορεί να μειώσει τους καρδιαγγειακούς κινδύνους σε άτομα που δεν καταφέρνουν να διακόψουν πλήρως το κάπνισμα.

Όπως επισημαίνει ο κ. Ρίχτερ, τα μέχρι σήμερα στοιχεία δείχνουν ότι τα προϊόντα αυτά είναι λιγότερο επιβαρυντικά από τα συμβατικά τσιγάρα, χωρίς ωστόσο να είναι ακίνδυνα.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η πλήρης διακοπή του καπνίσματος παραμένει η αποτελεσματικότερη επιλογή για την προστασία της καρδιαγγειακής υγείας.

Κύριε Ρίχτερ, πόσο σημαντική είναι για το καρδιαγγειακό σύστημα η διακοπή του καπνίσματος;

Είναι πάρα πολύ σημαντική, διότι το κάπνισμα είναι ένας τροποποιήσιμος πολύ σημαντικός, -ίσως ο σημαντικότερος- παράγοντας κινδύνου για την καρδιά και τα αγγεία. Πρέπει να θυμόμαστε, όσο χρονών και να είμαστε, ότι η πιθανότητα να πάθουμε ένα έμφραγμα αρχίζει να μειώνεται δύο χρόνια μετά τη διακοπή, πέντε χρόνια μετά τη διακοπή είναι σαν να μην έχουμε καπνίσει σε επίπεδο κινδύνου έμφραγματος και τέλος να θυμόμαστε ότι στην Ελλάδα, αν πάθεις έμφραγμα πριν τα 50, το 93% των ανθρώπων που το παθαίνουν είναι καπνιστές. Άρα, ναι, οποιαδήποτε ηλικία είναι καλή για να σταματήσουμε.

Υπάρχουν οι άνθρωποι που δυσκολεύονται, υπάρχουν και αυτοί που αρνούνται συνειδητά να διακόψουν το κάπνισμα;

Κοιτάξτε, το αρνούνται συνειδητά συνήθως δεν είναι ότι δεν θέλουν, είναι ότι η εξάρτηση την οποία έχουν από το κάπνισμα, ο εθισμός, όχι απλά από την νικοτίνη, αλλά και από την όλη διαδικασία, είναι πάρα πολύ έντονος. Γι’ αυτό και έχουμε πολύ καλές επιτυχίες στα ιατρεία διακοπής καπνίσματος, όπου εκτός από το κομμάτι της βιολογικής αναπλήρωσης της νικοτίνης είτε με αυτοκόλλητα νικοτίνης είτε με άλλα φάρμακα για τη διακοπή, υπάρχει και συμβουλευτική σχετικά με το πώς πρέπει να αντιμετωπίσει ψυχολογικά ο καπνιστής το να γίνεται ως καπνιστής.

Κάνατε πρόσφατα μια ανασκόπηση, η οποία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η μετάβαση ενός καπνιστή σε προϊόντα πρόσληψης νικοτίνης χωρίς καύση, ενδέχεται να μειώσει τους καρδιαγγειακούς κινδύνους. Πώς έγινε η έρευνα και καταλήξατε σε αυτό το συμπεράσματα;

Υπάρχουν αρκετές εργαστηριακές εξετάσεις που μπορούν να δείξουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να αξιολογήσουμε κάποιους δείκτες υγείας μετά από υπέρηχο στα αγγεία, με τη σκλήρυνση των αγγείων που παρατηρούμε, με κάποιους δείκτες φλεγμονής κ.λπ. Αυτά και άλλα δεδομένα δείχνουν ότι συγκριτικά με το κάπνισμα, το να χρησιμοποιεί κάποιος είτε ηλεκτρονικά τσιγάρα, είτε προϊόντα θέρμανσης, βοηθάει στο να έχουμε λιγότερη ακαμψία στα αγγεία και λιγότερο οξειδωτικό στρες.

Δηλαδή τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού θα μπορούσαν δυνητικά να θεωρηθούν μη βλαβερά για την υγεία;

Όχι. Είναι λιγότερο κακά και νομίζω και αυτό είναι που πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας. Εάν τα συγκρίνουμε με τον καθαρό αέρα, είναι πολύ χειρότερα. Αλλά ταυτόχρονα, όταν κάνουμε τη σύγκριση με το συμβατικό κάπνισμα, φαίνεται να είναι αρκετά καλύτερα. Και χρησιμοποιώ τη λέξη «φαίνεται», διότι οι μελέτες συνεχίζουν να τρέχουν, αλλά έχουμε πλέον περίπου 10 μελέτες να δείχνουν καλύτερα αποτελέσματα με αυτήν την αλλαγή.

Με βάση τα δεδομένα που αναλύσατε για την επίδραση των εναλλακτικών καπνικών προϊόντων στην καρδιά, ποιο είναι το βασικό συμπέρασμα της μελέτης σας σχετικά με τις επιπτώσεις; Τι γνωρίζουμε για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις;

Κοιτάξτε, αυτές είναι μελέτες καταγραφής, δεν μπορούμε να κάνουμε πιο συγκριτική μελέτη, διότι πολύ απλά δεν μπορούμε να πάρουμε τον κύριο Άλφα και να του πούμε εσύ θα καπνίζεις κανονικά τσιγάρα και τον κύριο Βήτα και να του πούμε θα καπνίζεις τα εναλλακτικά. Και μάλιστα αυτό να γίνει για 20 χρόνια.

Οι μελέτες αυτές είναι καταγραφές από παρατηρήσεις. Για παράδειγμα, καταγραφές έχουμε μετά από αγγειοπλαστική, μετά από εγκεφαλικό, μετά από διάφορα συμβάντα. Οι περισσότερες μελέτες αυτού του τύπου προέρχονται από την Κορέα που έχουν ένα πολύ καλό σύστημα και καταγράφουν εάν ο ασθενής είναι καπνιστής κανονικού τσιγάρου, καπνιστής εναλλακτικών προϊόντων ή μη καπνιστής. Βλέπουμε λοιπόν ότι για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, περίπου ενός-δύο ετών μέχρι εκεί φτάνουν οι μελέτες, αυτοί οι οποίοι συνεχίζουν με εναλλακτικά προϊόντα έχουνε σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο να ξαναπάθουν βλάβη συγκριτικά με αυτούς οι οποίοι καπνίζουν κανονικά.

Τι γίνεται σε σχέση με αυτούς που δεν καπνίζουν καθόλου;

Σε κάποιες από τις μελέτες βλέπουμε ότι τα εναλλακτικά είναι χειρότερα από αυτούς που δεν καπνίζουν καθόλου, σε άλλες η διαφορά είναι μικρή. Πάντως, σίγουρα το καλύτερο είναι να διακόψουμε οτιδήποτε εισπνέουμε εκτός από καθαρό αέρα. Εάν δεν μπορούμε να διακόψουμε, φαίνεται η αλλαγή σε εναλλακτικά προϊόντα να είναι λιγότερο επιβαρυντική, τουλάχιστον για την καρδιά και τα αγγεία.

Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τους;

Απολύτως τίποτα, διότι δεν έχουμε καμία μελέτη άνω της δεκαετίας, δεκαπενταετίας η οποία να μας πει δεδομένα. Όμως, η επιστήμη προχωράει και συνεχώς έχουμε νεότερα δεδομένα γι’ αυτό και η βιβλιογραφία συνέχεια εμπλουτίζεται. Η μετάβαση από τα παραδοσιακά σε προϊόντα χωρίς καύση είναι βέβαιο ότι μειώνει κινδύνους για την καρδιά.

Ωστόσο, μην ξεχνάμε ότι υπάρχουν αναφορές για οξείες επιπτώσεις από τα προϊόντα νικοτίνης. Στα καπνικά προϊόντα υπάρχουν και αυτά τα οποία δεν λειτουργούν με εισπνοή όπως είναι είτε το ηλεκτρονικό τσιγάρο, είτε τα προϊόντα θέρμανσης. Αλλά είναι αυτά τα οποία τα βάζει κάποιος στο στόμα, δηλαδή τα σακουλάκια εμποτισμένα με νικοτίνη και περιπτώσεις στις οποίες παιδιά δηλητηριάστηκαν από αυτό. Και ευτυχώς υπήρξε μέριμνα από την πολιτεία για να πωλούνται κι αυτά σε χώρους με καπνικά προϊόντα και όχι δίπλα στις τσιχλόφουσκες.

Να πούμε ότι η διαφορά μεταξύ των εναλλακτικών προϊόντων και των κλασσικών τσιγάρων είναι το γεγονός ότι υπάρχει απουσία καύσης και πάρα πολλές καρκινογόνες και βλαβερές για την καρδιά ουσίες παράγονται κατά την καύση. Άρα η έλλειψη καύσης βοηθάει να έχουμε δημιουργία λιγότερων βλαβερών ουσιών.

Η πρόσφατη συζήτηση για τα προϊόντα χωρίς καύση έχει προκαλέσει έντονες αντιπαραθέσεις. Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν τα ωφέλεια αλλά και κίνδυνοι από τη χρήση αυτών των προϊόντων. Ποιοι είναι οι λόγοι που απαιτούν περαιτέρω έρευνες για την πλήρη κατανόηση της επίδρασής τους στην καρδιά;

Όταν δίνεις μία εναλλακτική στον καπνιστή ο οποίος έχει αποτύχει πολλαπλές φορές να διακόψει και βρίσκει ας πούμε καταφύγιο σε αυτά τα προϊόντα είναι σημαντικό να ξέρουμε πόσο λιγότερο βλαβερά είναι. Διότι υπάρχει ένα μέρος του πληθυσμού, το οποίο βολεύεται με την ιδέα ότι μπορώ να τροποποιήσω το κάπνισμα. Αν το γεγονός ότι μέχρι στιγμής τα δεδομένα είναι καλά δεν μας καθησυχάζει και επιστημονικά μας κάνει να συνεχίσουμε να ψάχνουμε τι ακριβώς συμβαίνει. Πάντως η πλειοψηφία των μελετών μέχρι στιγμής είναι στη θετική κατεύθυνση.

Πολλές χώρες μέχρι σήμερα έχουν υιοθετήσει διαφορετικές πολιτικές σχετικά με την έγκριση και τη ρύθμιση των εναλλακτικών προϊόντων καπνού νικοτίνης. Ποιες είναι οι πιο επιτυχημένες στρατηγικές που μπορεί να εφαρμοστούν για τη δημόσια υγεία;

Θεωρώ ότι στο κομμάτι αυτό η Ελλάδα είναι από τις χώρες που πανευρωπαϊκά έχει βγει μπροστά. Δηλαδή το γεγονός ότι το υπουργείο Υγείας επέλεξε να φτιάξει μία επιτροπή η οποία όχι απλά δημιουργήθηκε αλλά συνεδρίασε και έβγαλε αποτέλεσμα, είναι σημαντικό.

Ποιο θα πρέπει να είναι το βασικό μήνυμα προς τους καπνιστές;

Σταματήστε το. Μπορείτε, διακόψτε το. Κάντε κάτι να το κόψετε, κάτι που νομίζετε ότι σας είναι απαραίτητο, κάτι που νομίζετε ότι σας ηρεμεί και σας χαλαρώνει, ενώ στην πραγματικότητα σας αφαιρεί χρόνια ζωής.

Σε θεσμικό επίπεδο, πώς θα πρέπει η επιστημονική γνώση να τροφοδοτεί τον διάλογο για τη δημόσια υγεία και με ποιον τρόπο θα πρέπει να αξιοποιείται από την πολιτεία στη διαμόρφωση πολιτικών;

Μα νομίζω ότι η επιστημονική γνώση παράγεται και αναγκαστικά τροφοδοτεί το διάλογο για τη δημόσια υγεία, διότι πέρα από το κομμάτι των επιστημόνων που συμφωνούν ή διαφωνούν, συζητάνε πάνω στα επιστημονικά δεδομένα και οι απαντήσεις έρχονται από μόνες τους με τον καιρό, σχετικά με το αν κάτι είναι καλό ή λιγότερο καλό.