Θέουτα: Γιατί ξέσπασε τώρα η νέα μεταναστευτική κρίση στα σύνορα Ισπανίας–Μαρόκου

Χιλιάδες μετανάστες πέρασαν από το Μαρόκο στη μικρή ισπανική επικράτεια της Θέουτα, στη Βόρεια Αφρική, με 18 ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους σε αυτήν τους την προσπάθειά τους.

Τοπικοί αξιωματούχοι είχαν απευθύνει έκκληση στη Μαδρίτη για βοήθεια έπειτα από την πρόσφατη αύξηση των αποπειρών διέλευσης, όμως την Πέμπτη επικράτησαν σκηνές χάους, καθώς οι συνοριακοί έλεγχοι φάνηκε να καταρρέουν.

Ο αριθμός των μεταναστών που πέρασαν την Πέμπτη ήταν τόσο μεγάλος, ώστε η Ισπανία κινητοποίησε τον στρατό της, ενώ προκλήθηκαν έντονες αντιδράσεις από τη δεξιά αντιπολίτευση, η οποία κατηγορεί την κυβέρνηση του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ ότι επιδεικνύει χαλαρή στάση στον έλεγχο των συνόρων.

Βίντεο και φωτογραφίες από τη μεθόριο δείχνουν πλήθη ανθρώπων, κυρίως Μαροκινών, να κινούνται γύρω από τους κυματοθραύστες παραλίας κοντά σε συνοριακό σταθμό ελέγχου και να περνούν στους δρόμους της Θέουτα.

 

Η ένταση στα σύνορα ακολούθησε τη μεγάλη αύξηση των μεταναστών που προσπάθησαν να φτάσουν στον μικρό ισπανικό θύλακο, κυρίως κολυμπώντας, από την προηγούμενη ημέρα.

Η ισπανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα αναπτύξει τις Ένοπλες Δυνάμεις για να συνδράμουν την Πολιτοφυλακή στη Θέουτα, την οποία αναμενόταν να επισκεφθεί την Παρασκευή ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ.

Θέουτα, μια αυτόνομη ισπανική πόλη στην αφρικανική ήπειρο

Η Θέουτα και η μεγαλύτερη ισπανική επικράτεια της Μελίγια, η οποία βρίσκεται περίπου 400 χιλιόμετρα ανατολικότερα, είναι χτισμένες στις βόρειες ακτές της Αφρικής, στη Μεσόγειο.

Και οι δύο είναι αυτόνομες ισπανικές πόλεις και αποτελούν τα μοναδικά χερσαία σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Αφρική.

Η χερσόνησος στις βόρειες ακτές του Μαρόκου, την οποία η Ισπανία διοικεί εδώ και αιώνες, έχει αποτελέσει επανειλημμένα πεδίο μαζικών μεταναστευτικών διελεύσεων και πολιτικών εντάσεων.

Η Θέουτα βρίσκεται υπό ισπανική κυριαρχία από το 1580 και διαθέτει έναν μεικτό πληθυσμό χριστιανών και μουσουλμάνων, καθώς και Ισπανών και Μαροκινών κατοίκων και εργαζομένων, οι οποίοι συνυπάρχουν σε μεγάλο βαθμό αρμονικά.

Το Μαρόκο δεν αναγνωρίζει επισήμως τη Θέουτα και τη Μελίγια ως ισπανικά εδάφη και συχνά αναφέρεται σε αυτές ως κατεχόμενες περιοχές.

Γιατί σημειώθηκε τώρα η μαζική άφιξη μεταναστών στη Θέουτα

Η απότομη αύξηση των διελεύσεων προς τη Θέουτα φαίνεται να συνδέεται, σε μεγάλο βαθμό, με πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ισπανίας, η οποία περιόρισε τη δυνατότητα των Αρχών να πραγματοποιούν άμεσες επαναπροωθήσεις μεταναστών που φτάνουν διά θαλάσσης.

Το δικαστήριο έκρινε ότι οι άμεσες επιστροφές μεταναστών χωρίς προηγούμενη εξατομικευμένη διαδικασία, μπορούν να εφαρμόζονται κυρίως σε όσους επιχειρούν να παραβιάσουν τους χερσαίους συνοριακούς φράχτες της Θέουτα και της Μελίγια. Αντίθετα, όσοι εντοπίζονται στη θάλασσα ή φτάνουν κολυμπώντας πρέπει να υπάγονται στις συνήθεις διαδικασίες της μεταναστευτικής νομοθεσίας.

Σύμφωνα με την ισπανική εφημεριδα El País, η απόφαση αυτή φαίνεται ότι παρουσιάστηκε στα social media και σε δίκτυα διακινητών ως ένα νέο «παράθυρο ευκαιρίας». Διαδόθηκε, δηλαδή, η εντύπωση ότι όποιος κατάφερνε να παρακάμψει τους φράχτες και να φτάσει στη Θέουτα κολυμπώντας δεν θα μπορούσε να επιστραφεί αμέσως στο Μαρόκο.

Οι ισπανικές αρχές θεωρούν ότι η ερμηνεία αυτή ήταν παραπλανητική, ωστόσο πιθανότατα ενθάρρυνε μεγάλο αριθμό ανθρώπων να επιχειρήσουν ταυτόχρονα τη διέλευση.

Η κρίση, πάντως, δεν εκδηλώθηκε μέσα σε μία ημέρα. Την εβδομάδα πριν από τη μαζική άφιξη, είχαν ήδη φτάσει στη Θέουτα περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι, με αποτέλεσμα οι τοπικές δομές υποδοχής να βρίσκονται υπό έντονη πίεση.

Σημαντικό ρόλο εκτιμάται επίσης ότι έπαιξαν και οι συνθήκες της θερινής περιόδου. Η μικρή θαλάσσια απόσταση ανάμεσα στις μαροκινές ακτές και τη Θέουτα, σε συνδυασμό με τον ηπιότερο καιρό και την καλύτερη κατάσταση της θάλασσας, καθιστά τους καλοκαιρινούς μήνες ευνοϊκότερους για απόπειρες εισόδου κολυμπώντας ή με αυτοσχέδια μέσα.

Η κρίση του 202 και οι διπλωματικές εντάσεις

Η πόλη των περίπου 85.000 κατοίκων έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο σοβαρών διπλωματικών κρίσεων μεταξύ της Μαδρίτης και του Ραμπάτ.

Τον Μάιο του 2021, η μαροκινή κυβέρνηση χαλάρωσε τους συνοριακούς ελέγχους, επιτρέποντας σε περίπου 8.000 ανθρώπους από το Μαρόκο και χώρες της υποσαχάριας Αφρικής να περάσουν στη Θέουτα μέσα σε μόλις δύο ημέρες.

Η κίνηση ερμηνεύτηκε ευρέως ως αντίποινα του Μαρόκου για την απόφαση της Ισπανίας να επιτρέψει σε ηγέτη του αυτονομιστικού κινήματος της διαφιλονικούμενης Δυτικής Σαχάρας να νοσηλευτεί σε ισπανικό νοσοκομείο.

Οι εντάσεις αποκλιμακώθηκαν και η κατάσταση στα σύνορα αποκαταστάθηκε μόνο όταν ο Ισπανός πρωθυπουργός άλλαξε την πάγια θέση της χώρας του για τη Δυτική Σαχάρα και συναντήθηκε, την επόμενη χρονιά, με τον βασιλιά του Μαρόκου Μοχάμεντ ΣΤ΄.

Σύμφωνα με τα ισπανικά μέσα, διατυπώνονται υποψίες ότι το Μαρόκο ενδέχεται να χαλάρωσε προσωρινά τους συνοριακούς ελέγχους, χρησιμοποιώντας τη μεταναστευτική πίεση ως διπλωματικό μοχλό απέναντι στη Μαδρίτη. Ειδικοί στην Ισπανία συνδέουν τη χρονική στιγμή με πιθανή ένταση στις διμερείς σχέσεις και υπενθυμίζουν ότι κάτι αντίστοιχο είχε συμβεί το 2021. Ωστόσο, αυτή η εκδοχή δεν έχει επιβεβαιωθεί επισήμως και η μαροκινή πλευρά εμφανίζεται να συνεργάζεται με τις ισπανικές αρχές για τον περιορισμό των διελεύσεων.

Γιατί έχει σημασία αυτή η μαζική διέλευση

Τα σύνορα στην αφρικανική ήπειρο αποτελούν σημαντική πηγή εσωτερικής πολιτικής έντασης για την αριστερή κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ και ταυτόχρονα ένα σταθερό διπλωματικό αγκάθι στις σχέσεις Ισπανίας και Μαρόκου.

Στο εσωτερικό της χώρας, ο Σάντσεθ έχει επιδιώξει να παρουσιάσει την Ισπανία ως ένα νέο πολυπολιτισμικό κέντρο της Δύσης. Έχει υιοθετήσει θετική στάση απέναντι στους μετανάστες, ιδιαίτερα απέναντι σε όσους προέρχονται από τη Λατινική Αμερική και μιλούν ισπανικά.

Ωστόσο, στο ζήτημα της Θέουτα δέχεται επικρίσεις τόσο από αντιμεταναστευτικές και συντηρητικές πολιτικές δυνάμεις, που τον κατηγορούν για ανεπαρκή έλεγχο των συνόρων, όσο και από οργανώσεις υπέρ των μεταναστών, οι οποίες καταγγέλλουν τις αυστηρές πρακτικές επιβολής της μεταναστευτικής νομοθεσίας.

Οι επικριτές της δεξιάς εκμεταλλεύτηκαν πολιτικά τις εξελίξεις, αποδίδοντας τις παράτυπες αφίξεις στο νέο σχέδιο της ισπανικής κυβέρνησης να προσφέρει δυνατότητα νομιμοποίησης σε μετανάστες χωρίς έγγραφα που βρίσκονται ήδη στη χώρα.

Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, κατέστησε σαφές ότι ο μεγάλος αριθμός παράτυπων διελεύσεων δεν αποτελεί μέρος της μεταναστευτικής πολιτικής της.

Ο ρόλος του Μαρόκου

Σε διεθνές επίπεδο, η Ισπανία επιδιώκει να διατηρεί καλές σχέσεις με το Μαρόκο, μεταξύ άλλων για να εξασφαλίζει τη συνεργασία του στον περιορισμό των μεταναστευτικών αφίξεων.

Μετά τη μεγάλη κρίση του 2021, Ισπανοί κυβερνητικοί αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι το Μαρόκο αντιμετώπιζε τους μετανάστες ως ένα είδος διαπραγματευτικού νομίσματος, χρησιμοποιώντας τον έλεγχο της μετακίνησής τους προς τα σύνορα για να αποσπά οικονομικά και πολιτικά ανταλλάγματα από την Ισπανία.

Λίγες ώρες αφότου άρχισαν τότε οι μαζικές διελεύσεις προς τη Θέουτα, η Ισπανία ενέκρινε οικονομική βοήθεια ύψους 30 εκατομμυρίων ευρώ προς το Μαρόκο για την ενίσχυση της συνοριακής φύλαξης.

Αναλυτές επισήμαναν ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς για ασφαλή συμπεράσματα για την νέα κρίση στη Θέουτα, ωστόσο σημείωσαν ότι το Μαρόκο ενδέχεται να έχει ενοχληθεί από τις πρόσφατες προσπάθειες της Ισπανίας να εμβαθύνει τις σχέσεις της με την Αλγερία