Όταν η δικαιοσύνη συναντά την Τέχνη: Μια ταινία δίνει φωνή σε παιδιά που έμαθαν να μένουν σιωπηλά

Τι συμβαίνει όταν παιδιά και νέοι που έχουν περάσει από συστήματα δικαιοσύνης, προστασίας, ασύλου και κοινωνικής φροντίδας αποκτούν τον χώρο να αφηγηθούν τις δικές τους ιστορίες; Η απάντηση βρίσκεται στο Voices in Motion, το πρόγραμμα του Θέατρου Μπέλλος και της Defence for Children International Greece (DCI Greece), που κορυφώνεται στις 24 Ιουνίου με την προβολή μιας ταινίας μικρού μήκους στον Θερινό Κινηματογράφο ΛΑΪΣ και μια ανοιχτή συζήτηση με τους ίδιους τους συμμετέχοντες.

Η ταινία αφηγείται την ιστορία του 17χρονου Ομάρ, ενός εφήβου που δικάζεται για πώληση παράνομων τσιγάρων στην Ομόνοια. Καθώς οι ενήλικες γύρω του –δικηγόροι, συγγενείς, αστυνομικοί και εισαγγελικοί λειτουργοί– αφηγούνται τη ζωή του, ο ίδιος παραμένει σιωπηλός. Όχι επειδή δεν έχει κάτι να πει, αλλά επειδή κανείς δεν τον ρωτά πραγματικά.

Μόνο που ο Ομάρ δεν υπήρξε ποτέ.

Είναι ένας φανταστικός χαρακτήρας, γεννημένος μέσα από αληθινές εμπειρίες, βιώματα και ερωτήματα νέων ανθρώπων που συμμετείχαν στο πρόγραμμα. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η δύναμη της ταινίας: στην προσπάθεια να ακουστούν ιστορίες που συχνά παραμένουν αόρατες.

«Στην καρδιά του προγράμματος βρίσκεται μια απλή αλλά βαθιά πεποίθηση: ότι τα παιδιά και οι νέοι χρειάζονται χώρους όπου μπορούν να ακουστούν, να αναστοχαστούν πάνω στις εμπειρίες τους και να μετατρέψουν τη φωνή τους σε δύναμη αλλαγής», λέει στο NEWS 24/7 η Ναντίνα Τσέκερη, διευθύντρια του προγράμματος στη DCI Greece.

Το Voices in Motion απευθύνεται σε παιδιά και νέους που έχουν έρθει σε επαφή με τη δικαιοσύνη είτε ως θύματα, είτε ως μάρτυρες, είτε ως παιδιά σε σύγκρουση με τον νόμο, καθώς και σε παιδιά πρόσφυγες και μετανάστες που βρέθηκαν αντιμέτωπα με διαδικασίες ασύλου και συστήματα προστασίας. Μέσα από το θέατρο, τη δημιουργική γραφή, τον κινηματογράφο και τους επανορθωτικούς κύκλους διαλόγου, οι συμμετέχοντες καλούνται να επαναδιεκδικήσουν την αφήγηση της δικής τους ιστορίας.

«Το Voices in Motion είναι ακριβώς αυτό που περιγράφει ο τίτλος του: φωνές σε κίνηση. Φωνές παιδιών που συχνά δεν ακούστηκαν όταν έπρεπε», σημειώνει η Ναντίνα Τσέκερη.

Σημαντικό ρόλο στη δημιουργία της ταινίας έπαιξε ο δικηγόρος και σεναριογράφος Χρήστος Τσούκαλης, ο οποίος κλήθηκε αρχικά να γράψει το κείμενο μιας εικονικής δίκης βασισμένης στις εμπειρίες των συμμετεχόντων.

«Από τις μαρτυρίες τους, μου έγινε γρήγορα σαφές πως το θέμα ξεπερνούσε κατά πολύ τα στενά νομικά πλαίσια», εξηγεί. «Στον πυρήνα όσων μοιράστηκαν οι συμμετέχοντες ήταν ιστορίες παιδιών που στερήθηκαν την παιδικότητά τους».

Έτσι γεννήθηκε ο Αμίρ, ο χαρακτήρας που αποτέλεσε τον πυρήνα της ιστορίας.

«Ένα παιδί που αναγκάστηκε να γίνει προστάτης όταν είχε απλώς ανάγκη από προστασία. Ένα παιδί που στέκει σιωπηλό ακούγοντας την ιστορία του από τα στόματα των ενηλίκων γύρω του. Ένα παιδί που μπορεί να μην καταλαβαίνει πολλά, όμως ζητάει να τον καταλάβουν», λέει ο Χρήστος Τσούκαλης.

Όπως εξηγεί, η αρχική θεατρική παρέμβαση του προγράμματος προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον από ανθρώπους του χώρου της δικαιοσύνης και της παιδικής προστασίας, οι οποίοι ζήτησαν να αξιοποιηθεί ως εργαλείο ευαισθητοποίησης. Η μεταφορά της ιστορίας στον κινηματογράφο αποτέλεσε το επόμενο φυσικό βήμα.

Ωστόσο, ο τελικός στόχος δεν ήταν απλώς η παραγωγή μιας ταινίας.

«Σταδιακά ήμουν λιγότερο ο σεναριογράφος του προγράμματος και περισσότερο κάποιος που θα βοηθούσε τους συμμετέχοντες να επιτελέσουν οι ίδιοι τον αρχικό μου ρόλο», αναφέρει. «Γιατί το να μπορείς να πεις ιστορίες που σε αφορούν δεν είναι μόνο θεραπευτικό, αλλά και βαθιά λυτρωτικό».
Η ίδια λογική διατρέχει ολόκληρη τη φιλοσοφία του Voices in Motion. Η τέχνη δεν λειτουργεί μόνο ως μέσο έκφρασης αλλά και ως εργαλείο συμμετοχής, ενδυνάμωσης και επανορθωτικής δικαιοσύνης. Μέσα από τη συλλογική δημιουργία, οι νέοι δεν αντιμετωπίζονται ως παθητικοί αποδέκτες υποστήριξης αλλά ως ενεργοί φορείς εμπειρίας και γνώσης.

«Πιστεύω βαθιά ότι η δικαιοσύνη ξεκινά όταν κάποιος βρίσκει το θάρρος να μιλήσει και κάποιος άλλος επιλέγει να ακούσει πραγματικά», λέει η Ναντίνα Τσέκερη. «Ίσως μία από τις βαθύτερες μορφές δικαιοσύνης να είναι ακριβώς αυτή: να νιώσει ένας άνθρωπος ότι η ιστορία του έχει αξία και ότι δεν είναι αόρατος».

Στις 24 Ιουνίου, η προβολή της ταινίας δεν θα αποτελέσει το τέλος αυτής της διαδρομής αλλά τη συνέχισή της. Μετά το φινάλε, οι νέοι δημιουργοί θα βρεθούν απέναντι στο κοινό σε έναν ανοιχτό επανορθωτικό κύκλο διαλόγου, μετατρέποντας την προσωπική εμπειρία σε συλλογική συζήτηση.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΑΙΝΙΑΣ

Σενάριο: Χρήστος Τσούκαλης
Σκηνοθεσία: Αικατερίνη Παπαγεωργίου
Δ/νση φωτογραφίας – Μοντάζ: Γρηγόρης Πανόπουλος
Μουσική/Sound Design: Ecati
Ενδυματολόγος: Ειρήνη Γεωργακίλα
Βοηθός Σκηνοθέτη: Ειρήνη Χαριτοπούλου
Ηχοληψία: Δημήτρης Ροΐδης
Δ/νση Παραγωγής: Φάνης Μιλλεούνης
Βοηθός Οπερατέρ: Ραφαήλ Σαμαράς
Βοηθός Παραγωγής: Νεφέλη Μποφίλη

ΗΘΟΠΟΙΟΙ
Dulman Bangura
Ihhtisham Khan
Ιωάννα Καλλημάνη
Mamadou Barry
Ηρακλής Ανυφαντής
Abdullah Bility
Volodymyr Sychk
Αντίκλεια Τσιλιμίδου
και
Φάνης Μιλλεούνης

ΒΟΗΘΗΤΙΚΟΙ ΗΘΟΠΟΙΟΙ
Παναγιώτης Μάριος Κίννας
Γιώργος Μπεκιάρης
Σταματία Ντόβα
Δημήτρης Σιδερίδης

DEFENCE FOR CHILDREN INTERNATIONAL GREECE (DCI GREECE)
Τσέκερη Ναντίνα – Διεύθυνση Προγράμματος & Εμψυχώτρια Αποκαταστατικής Δικαιοσύνης
Παππά Ίρις – Βοηθός Έργου
Γιαννακοπούλου Νικολέτα – Ψυχολόγος