Ράσελ Μπραντ: Πώς δρούσε ατιμώρητος επί χρόνια – Η κουλτούρα της σιωπής

Ο δικαστής που προεδρεύει στην ποινική δίκη του Ράσελ Μπραντ δήλωσε ότι ο κωμικός θα καταδικαστεί τη Δευτέρα σε πολυετή ποινή φυλάκισης, αφού κρίθηκε ένοχος από δικαστήριο του Λονδίνου για τον βιασμό μιας νεαρής θαυμάστριάς του και τη σεξουαλική επίθεση σε βάρος τριών γυναικών.

Αν και αυτό θεωρείται πλέον βέβαιο, εξακολουθούν να υπάρχουν αναπάντητα ερωτήματα. Ανάμεσά τους και ένα που επανέρχεται με ανησυχητική συχνότητα στη Βρετανία, μια χώρα που έχει δει αρκετές διασημότητες να γκρεμίζονται από το βάθρο του θεάματος έπειτα από κατηγορίες για σεξουαλικά αδικήματα: Πώς κατάφερε να αποφύγει τη Δικαιοσύνη για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα;

Η καταδίκη του 51χρονου πρώην κωμικού, που έγινε γνωστός μέσα από τις παραστάσεις stand-up comedy, αλλά και το κύμα αντιδράσεων από ανθρώπους που κάποτε ανήκαν στον επαγγελματικό και κοινωνικό του περίγυρο, έρχονται σε μια περίοδο έντονης συζήτησης στη Βρετανία γύρω από το τοξικό μείγμα διασημότητας, εξουσίας και κακοποίησης.

Η υπουργός Πολιτισμού της Βρετανίας, Λίζα Νάντι, δήλωσε την Κυριακή ότι η σεξουαλική κακοποίηση εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα στον χώρο των μέσων ενημέρωσης.

«Με το χέρι στην καρδιά, δεν μπορώ να σας πω, ως υπουργός Πολιτισμού, ότι τέτοια περιστατικά δεν συμβαίνουν και σήμερα. Στην πραγματικότητα, αν έπρεπε να στοιχηματίσω, θα έλεγα ότι συμβαίνουν», δήλωσε στο BBC.

Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι οι γυναίκες συχνά φοβούνται να καταγγείλουν τέτοια περιστατικά, καθώς «το τίμημα του να μιλήσεις είναι πολύ βαρύ».

Μόλις αυτή την εβδομάδα, η δημοφιλής τηλεοπτική εκπομπή Married at First Sight UK ακυρώθηκε, έπειτα από έρευνα για καταγγελίες βιασμού, σύμφωνα με το Channel 4.

Μετά την ετυμηγορία σε βάρος του Μπραντ, αξιωματικός της Μητροπολιτικής Αστυνομίας του Λονδίνου ανέφερε σε ανακοίνωσή του ότι, όσο αυξανόταν η αναγνωρισιμότητα του κωμικού μέσα από την καριέρα του στην υποκριτική και την κωμωδία, «τόσο ενισχυόταν και η αίσθησή του ότι μπορούσε να κάνει ό,τι ήθελε».

Η Μητροπολιτική Αστυνομία επιβεβαίωσε επίσης ότι συνεχίζονται οι έρευνες για δύο ακόμη καταγγελίες βιασμού σε βάρος του Μπραντ. Σύμφωνα με το βρετανικό πρακτορείο ειδήσεων Press Association (PA), οι εισαγγελικές αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο απαγγελίας πρόσθετων κατηγοριών.

«Ελπίζω αυτή η καταδίκη να στείλει ένα σαφές μήνυμα ότι κανείς δεν βρίσκεται υπεράνω του νόμου, όσο διάσημος ή ισχυρός κι αν είναι», δήλωσε ο ανώτερος αξιωματικός της αστυνομίας Άντι Φέρφι.

Ωστόσο, η δήλωση αυτή δεν στάθηκε αρκετή για να περιορίσει το κύμα ανησυχίας σχετικά με τη φαινομενική ασυλία που απολαμβάνουν ορισμένα ισχυρά πρόσωπα, καταφέρνοντας να αποφεύγουν τη λογοδοσία.

Ανάμεσα στη θλίψη και την ανακούφιση

Σχολιάζοντας την ετυμηγορία, η Βρετανίδα ηθοποιός Σάρα Σολεμάνι, που πρωταγωνίστησε στη βραβευμένη με BAFTA κωμική σειρά Him & Her, έγραψε σε άρθρο γνώμης ότι ο Μπραντ βρίσκεται επιτέλους αντιμέτωπος με τη Δικαιοσύνη. Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι άλλοι κακοποιητές «εξακολουθούν να κρύβονται σε κοινή θέα».

Όπως ανέφερε, ο χώρος της κωμωδίας την έχει φέρει, «για κάποιον παράξενο λόγο, σε στενή επαφή με περισσότερους σεξουαλικούς θηρευτές από όσους θα συναντούσε κατά μέσο όρο ένας άνθρωπος, αρκετοί από τους οποίους συνεχίζουν να εργάζονται ανενόχλητοι».

«Χρειάστηκε να αποσύρω ένα πρότζεκτ από μια εταιρεία όταν πληροφορήθηκα ότι ήταν κοινό μυστικό πως ένα υψηλόβαθμο στέλεχός της φερόταν να έχει βιάσει μια συνάδελφό του. Ένας άλλος διάσημος κωμικός αναγκάστηκε να αποσυρθεί από ένα πρότζεκτ όταν τον ενημέρωσα ότι ένα θρυλικό πρόσωπο του χώρου, με το οποίο συνεργαζόταν, ήταν επίσης φερόμενος βιαστής», έγραψε την Παρασκευή στον Guardian.

Η κωμικός Κάθριν Ράιαν, η οποία είχε συνεργαστεί με τον Μπραντ σε κωμική εκπομπή το 2018, σχολίασε επίσης την απόφαση, λέγοντας στο podcast της ότι αισθάνεται ταυτόχρονα «θλίψη» και «ανακούφιση».

Παράλληλα, εξήρε το θάρρος των επιζωσών, οι οποίες «μίλησαν δημόσια, παρότι ο Ράσελ Μπραντ διέθετε φήμη, εξουσία, χρήματα και μια στρατιά θαυμαστών έτοιμων να τους επιτεθούν».

Πέρα από τα πρόσωπα που δραστηριοποιούνται στον χώρο της κωμωδίας, στο επίκεντρο της κριτικής βρέθηκαν και οι βρετανικοί ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί.

Μετά την καταδίκη του Μπραντ, το BBC επανέφερε παλαιότερη ανακοίνωσή του σχετικά με την αμφιλεγόμενη παρουσία του παρουσιαστή στον οργανισμό τη δεκαετία του 2000, τονίζοντας ότι προκαλεί «μεγάλη ανησυχία το γεγονός ότι ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονταν πως δεν μπορούσαν να εκφράσουν τις ανησυχίες τους για τη συμπεριφορά του Μπραντ».

«Ζητήσαμε συγγνώμη από όσους επηρεάστηκαν, τόσο για την κουλτούρα που επικρατούσε όσο και για τις αποτυχίες εκείνης της περιόδου, και επαναλαμβάνουμε σήμερα αυτή τη συγγνώμη», ανέφερε το BBC.

Τα αδικήματα για τα οποία καταδικάστηκε ο Μπραντ ανάγονται στα έτη 2004, 2005 και 2009. Πρόκειται για τη δεκαετία κατά την οποία πέρασε από την εναλλακτική κωμωδία σε μια πολυτάραχη επαγγελματική πορεία που τον οδήγησε στη βρετανική τηλεόραση, στο Χόλιγουντ και, τελικά, στον κόσμο των podcast και των θεωριών συνωμοσίας.

Το 2006, ο Μπραντ άρχισε να συμπαρουσιάζει την εκπομπή The Russell Brand Show στο BBC Radio 2, ένα εβδομαδιαίο πρόγραμμα που μεταδιδόταν κάθε Σάββατο βράδυ και περιλάμβανε ανοιχτές, χιουμοριστικές και συχνά ιδιαίτερα τολμηρές συζητήσεις με τον συμπαρουσιαστή και τους καλεσμένους του.

Ωστόσο, η δημοφιλής ραδιοφωνική εκπομπή τερματίστηκε απότομα δύο χρόνια αργότερα, όταν ο Μπραντ αποχώρησε έπειτα από ένα σκάνδαλο που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε ολόκληρη τη χώρα.

Ο ίδιος και ο συμπαρουσιαστής του είχαν αφήσει μια σειρά από μισογυνικά τηλεφωνικά μηνύματα στον γνωστό ηθοποιό Άντριου Σακς, πρωταγωνιστή της σειράς Fawlty Towers, αναφερόμενοι στην εγγονή του.

Κατά τη διάρκεια ζωντανής ραδιοφωνικής εκπομπής, ο Μπραντ και ο τότε συμπαρουσιαστής του, Τζόναθαν Ρος, έκαναν χυδαία σχόλια για τη σχέση του Μπραντ με την εγγονή του Σακς, Τζορτζίνα Μπέιλι. Το περιστατικό προκάλεσε σειρά παραιτήσεων και κύμα κατακραυγής σε εθνικό επίπεδο.

Μετά την ετυμηγορία της Πέμπτης, η Μπέιλι εξέφρασε τη συμπαράστασή της στα θύματα του Μπραντ, μιλώντας παράλληλα για τις καταστροφικές συνέπειες που είχε στη ζωή της το σκάνδαλο του BBC.

«Η Δικαιοσύνη αποδόθηκε. Παρότι δεν με βίασε ούτε μου επιτέθηκε ποτέ, όπως έχω δηλώσει επανειλημμένα, δεν γνώριζα τι συνέβαινε πίσω από τις κλειστές πόρτες, όταν τα θύματα βρίσκονταν μόνα τους με τον Ράσελ. Και οι μαρτυρίες τους ήταν πειστικές», δήλωσε στη βρετανική εφημερίδα Daily Mail.

«Τώρα θέλω ο Ράσελ να επανορθώσει για όσα έκανε».

Η αποκάλυψη της δράσης του Μπραντ αποτελεί το πιο πρόσφατο επεισόδιο σε μια σειρά ερευνών για παλαιότερες υποθέσεις κακοποίησης στις οποίες εμπλέκονται πρώην αστέρες του BBC. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται οι καταδικασμένοι για σεξουαλικά αδικήματα Ρολφ Χάρις και Τζίμι Σάβιλ, οι οποίοι στην ακμή της καριέρας τους αποτελούσαν σταθερές παρουσίες στην οικογενειακή τηλεόραση.

«Δεν μπορεί να υπάρχει καμία ανοχή στην κατάχρηση εξουσίας. Σε ολόκληρο τον κλάδο πρέπει να συνεργαστούμε, ώστε όποιος υφίσταται κακοποίηση από κάποιον άλλον να αισθάνεται ότι μπορεί να την καταγγείλει, ότι οι ανησυχίες του θα αντιμετωπιστούν σοβαρά και ότι η φωνή του θα ακουστεί», ανέφερε εκπρόσωπος του BBC σε ανακοίνωσή του.

«Ένα ζήτημα για το οποίο ο κλάδος μας οφείλει να μετανιώνει»

Οι καταγγελίες για βιασμό και σεξουαλικές επιθέσεις σε βάρος του Μπραντ δημοσιοποιήθηκαν το 2023, έπειτα από κοινή δημοσιογραφική έρευνα τριών βρετανικών μέσων ενημέρωσης: των εφημερίδων The Sunday Times και The Times και της εκπομπής Dispatches του Channel 4.

Ο Μπραντ έχει αρνηθεί τις καταγγελίες που παρουσιάστηκαν στην εκπομπή και αφορούσαν αρκετές γυναίκες οι οποίες δεν συμμετείχαν στην ποινική δίκη.

Η Εσέλα Χόκι, εκτελεστική παραγωγός του ντοκιμαντέρ Russell Brand: In Plain Sight, δήλωσε ικανοποιημένη από την ετυμηγορία, προσθέτοντας ωστόσο ότι «θα προτιμούσε πολύ περισσότερο να μην είχαν συμβεί εξαρχής αυτά τα περιστατικά».

Μιλώντας στο CNN για το πώς ο Μπραντ κατάφερε να αποφύγει τη Δικαιοσύνη επί τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, η Χόκι εξήγησε ότι μπορεί να είναι «πολύ δύσκολο» για μεμονωμένα άτομα να αμφισβητήσουν «τα λεγόμενα ταλέντα και τα πολύ μεγάλα ονόματα, που, όπως γνωρίζετε, έχουν τεράστια οικονομική αξία για τους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς».

«Πιστεύω ότι η τηλεόραση και γενικότερα ο ραδιοτηλεοπτικός κλάδος αντιμετωπίζουν πρόβλημα τόσο στη διαχείριση τέτοιων συμπεριφορών όσο και στο γεγονός ότι επιτρέπουν σε ορισμένους ανθρώπους να συνεχίζουν να τις εκδηλώνουν», δήλωσε.

«Ελπίζω πραγματικά ότι αυτή θα είναι μια ευκαιρία για τον κλάδο να κάνει την αυτοκριτική του».

Την Πέμπτη, η διευθύντρια ειδήσεων του Channel 4, Λουίζ Κόμπτον, δήλωσε ότι «κατά τη διάρκεια της δίκης έγινε γνωστό πως γυναίκες που εμπλέκονταν στην ποινική υπόθεση αποφάσισαν να μιλήσουν αφού παρακολούθησαν το ντοκιμαντέρ της εκπομπής Dispatches του Channel 4». Παράλληλα, εξήρε το θάρρος των γυναικών που συμμετείχαν στην υπόθεση.

Ωστόσο, ο ρόλος του τηλεοπτικού σταθμού στην αποκάλυψη της συμπεριφοράς του πρώην κωμικού δεν τον έχει προστατεύσει από την κριτική.

Μετά τις αποκαλύψεις του 2023, το Channel 4 ανακοίνωσε ότι ξεκίνησε έρευνα προκειμένου να διαπιστωθεί εάν εργαζόμενοι του σταθμού γνώριζαν για τη συμπεριφορά του Μπραντ κατά την περίοδο 2004-2007, όταν συμμετείχε σε εκπομπές που παράγονταν για λογαριασμό του.

Το δίκτυο ανακοίνωσε ότι η έρευνα δεν εντόπισε στοιχεία που να δείχνουν ότι εργαζόμενοι του Channel 4 γνώριζαν για τη συμπεριφορά του Μπραντ που καταγράφηκε στη δημοσιογραφική αποκάλυψη.

Ωστόσο, η τότε διευθύνουσα σύμβουλος του Channel 4, Άλεξ Μέιχον, ζήτησε συγγνώμη για μια ξεχωριστή καταγγελία που αφορούσε τον Μπραντ το 2009 και η οποία, όπως παραδέχθηκε, δεν είχε διερευνηθεί όπως θα έπρεπε.

«Κατά την άποψή μου, αποτελεί λόγο βαθιάς λύπης για τον κλάδο μας το γεγονός ότι στο παρελθόν υπήρξε ανοχή σε αποκρουστικές συμπεριφορές, οι οποίες μάλιστα προβάλλονταν και στον τηλεοπτικό αέρα», δήλωσε η Μέιχον.