Πώς ο Τραμπ προκάλεσε το μεγαλύτερο σοκ πετρελαίου στην ιστορία και τη γλίτωσε (προς το παρόν)

Οι αναλυτές της πετρελαϊκής βιομηχανίας καταπίνουν τη μία “ταπεινωτική πίτα” μετά την άλλη.

Παρά το μεγαλύτερο σοκ στην προσφορά πετρελαίου στην ιστορία, οι τιμές του πετρελαίου τους τελευταίους μήνες δεν πλησίασαν ποτέ το ρεκόρ που σημειώθηκε το 2008. Οι τιμές της βενζίνης και του ντίζελ δεν ξεπέρασαν τα υψηλά του 2022. Και, όπως είχε προβλέψει ο Τραμπ, οι τιμές του πετρελαίου έχουν, στην πραγματικότητα, πέσει κατακόρυφα μετά τη συμφωνία των ΗΠΑ με το Ιράν.

Πώς έπεσαν τόσο έξω όλοι οι ειδικοί;

Το σοκ στην προσφορά πετρελαίου ήταν πρωτοφανές, επομένως η ιστορία δεν προσέφερε καμία βοήθεια. Αλλά ο καλός, παραδοσιακός καπιταλισμός αποδείχθηκε εξαιρετικά χρήσιμος.

Η αγορά πετρελαίου είναι απίστευτα περίπλοκη και σημαντικά πιο ευέλικτη απ’ ό,τι προέβλεπαν ακόμη και οι γνώστες του αντικειμένου.

«Οι αγορές τείνουν να επιλύουν τα προβλήματα πιο αποτελεσματικά απ’ ό,τι αναμένεται», δήλωσε ο Peter Taylor, επικεφαλής στρατηγικής εμπορευμάτων στον όμιλο Macquarie Group.

Μην ανοίγετε ακόμα τις σαμπάνιες, όμως. Όπως αναφέρει το CNN, η ιστορία με το πετρέλαιο δεν έχει τελειώσει.

Το σημαντικό “μαξιλάρι” που έσωσε την παρτίδα

Με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, η αγορά έχασε περίπου 13 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα – δηλαδή σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς. Συνολικά, μεταξύ Φεβρουαρίου και Αυγούστου, η παγκόσμια οικονομία θα στερηθεί 1,6 δισεκατομμύρια βαρέλια, σύμφωνα με εκτιμήσεις της JPMorgan.

Καθώς όλο αυτό το πετρέλαιο εγκλωβίστηκε πίσω από ένα μπαράζ πυραύλων και θαλάσσιες διόδους γεμάτες νάρκες, αρκετοί έγκριτοι αναλυτές προέβλεψαν ότι οι τιμές θα εκτοξεύονταν στα 150 ή ακόμη και στα 200 δολάρια μέχρι το καλοκαίρι.

Ωστόσο, η τιμή του Μπρεντ δεν έκλεισε ποτέ πάνω από τα 115 δολάρια, ενώ το αμερικανικό αργό δεν άγγιξε καν τα 113 δολάρια το βαρέλι.

Καταλυτικό ρόλο σε αυτό έπαιξε η προσφορά-ρεκόρ: σύμφωνα με την JPMorgan, ο πλανήτης μπήκε στον πόλεμο του Ιράν έχοντας αποθηκευμένα 407 εκατομμύρια βαρέλια αξιοποιήσιμου πετρελαίου, γεγονός που λειτούργησε ως σημαντικό “μαξιλάρι” για τις τιμές.

Στο ίδιο αποτέλεσμα συνέβαλε και η ιστορική αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) – μια ένεση ρευστότητας στην αγορά που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Παράλληλα, η απόφαση του Τραμπ να άρει τις κυρώσεις στο ρωσικό και ιρανικό πετρέλαιο πρόσθεσε μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια βαρέλια επιπλέον.

«Η αγορά προσαρμόστηκε επανειλημμένα με τρόπους που εμπόδισαν τις τιμές να κινηθούν ουσιαστικά υψηλότερα», δήλωσε η Natasha Kaneva, επικεφαλής παγκόσμιας στρατηγικής εμπορευμάτων της JPMorgan – μία από τους ελάχιστους αναλυτές που προέβλεψαν σωστά ότι οι τιμές θα κυμαίνονταν κατά μέσο όρο γύρω στα 100 δολάρια κατά τη διάρκεια της άνοιξης.

Ωστόσο, η Kaneva δήλωσε έκπληκτη από το πόση προσφορά προέκυψε από τα υποτιθέμενα κλειστά Στενά του Ορμούζ τον τελευταίο μήνα περίπου: Δεκάδες πλοία απενεργοποίησαν τους πομπούς τους και βγήκαν κρυφά από τον Περσικό Κόλπο, μεταφέρονταςπερίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα.

Συνδυαστικά, αυτές οι ενισχύσεις της προσφοράς κατέστησαν το σοκ πολύ πιο διαχειρίσιμο για να το απορροφήσει η αγορά.

Κατακόρυφη πτώση της ζήτησης πετρελαίου

Στην άλλη πλευρά της πλάστιγγας, η όρεξη των καταναλωτών για πετρέλαιο μειώθηκε σημαντικά περισσότερο τους τελευταίους μήνες απ’ ό,τι προέβλεπε σχεδόν ο καθένας.

Μεταξύ Φεβρουαρίου και Αυγούστου, οι επιπτώσεις από τον πόλεμο του Ιράν θα έχουν εκμηδενίσει τη ζήτηση για 800 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, εκτιμά η JPMorgan.

Οφείλουμε να ευχαριστήσουμε κυρίως την Κίνα. Με τα τεράστια προπολεμικά της αποθέματα και τη μαζική στροφή σε εργοστάσια παραγωγής ενέργειας με καύση άνθρακα κατά τη διάρκεια του πολέμου, η ζήτηση στην Κίνα μειώθηκε κατά 2,6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, σύμφωνα με την Kpler. Η χώρα έχει επίσης κάνει μια τεράστια προσπάθεια για στροφή στα ηλεκτρικά οχήματα, γεγονός που μείωσε την κινεζική κατανάλωση πετρελαίου κατά 1 εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα, εκτιμά ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας.

Παρά το γεγονός ότι οι πετρελαϊκές εταιρείες χρειάστηκε να τραβήξουν αρκετό απόθεμα από τις αποθήκες τους κατά τη διάρκεια της κρίσης, η κατακόρυφη πτώση της ζήτησης έσωσε την παρτίδα, εμποδίζοντας τα παγκόσμια αποθέματα αργού πετρελαίου να στερέψουν.

Το αν η αγορά ισορρόπησε επειδή μειώθηκαν τα αποθέματα ή επειδή μειώθηκε η ζήτηση, ίσως ακούγεται σαν λεπτομέρεια. Για τη διαμόρφωση των τιμών, όμως, η διαφορά είναι τεράστια, όπως επισημαίνει η Kaneva.

Κι αυτό γιατί, όταν αδειάζουν οι αποθήκες, οι τιμές συνήθως εκτοξεύονται, αφού τα διυλιστήρια “σφάζονται” για το ποιο θα προλάβει το λιγοστό πετρέλαιο. Όταν όμως μειώνεται η ζήτηση –δηλαδή όταν ο κόσμος απλώς σταματά να αγοράζει– οι τιμές αναγκαστικά συμπαρασύρονται προς τα κάτω.

Οι “πυροσβέστες” της κρίσης

Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η ξαφνική αύξηση της παραγωγής κατά τη διάρκεια του πολέμου, ιδιαίτερα από τη Βραζιλία και τη Βενεζουέλα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αύξησαν και πολύ την παραγωγή τους, αλλά έγιναν ο προμηθευτής έσχατης ανάγκης για να βοηθήσουν στην κάλυψη του κενού που άφησε η Μέση Ανατολή. Αυτό βοήθησε στην επίλυση της διαφαινόμενης κρίσης καυσίμων αεροσκαφών στην Ευρώπη και της έλλειψης ντίζελ στην Αυστραλία.

Ένας λόγος για τον οποίο οι τιμές έχουν πέσει τόσο πολύ τις τελευταίες ημέρες και εβδομάδες είναι η προσδοκία ότι η αύξηση της παραγωγής δεν πρόκειται να αντιστραφεί μόλις ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ – απελευθερώνοντας περίπου 93 εκατομμύρια βαρέλια εγκλωβισμένου αργού πετρελαίου, σύμφωνα με την Kpler.

Οι χώρες μέλη του ΟΠΕΚ που μείωσαν την παραγωγή επειδή δεν είχαν πού να τοποθετήσουν το πετρέλαιό τους, αναμένεται να αρχίσουν να κατακλύζουν την αγορά.

«Η οικονομική ανάκαμψη της Σαουδικής Αραβίας από τον πόλεμο του Ιράν θα επιταχυνθεί θεαματικά από την αύξηση της παραγωγής πετρελαίου», δήλωσε ο Jason Tuvey, οικονομολόγος αναδυόμενων αγορών στην Capital Economics. Προβλέπει επίσης ότι η έξοδος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ) από τον ΟΠΕΚ σημαίνει ότι θα αυξήσουν απότομα τη δική τους παραγωγή πετρελαίου τις επόμενες εβδομάδες και μήνες.

Παρά τις προσδοκίες ότι η αύξηση της παραγωγής θα μπορούσε να διαρκέσει αρκετούς μήνες, θα μπορούσε στην πραγματικότητα να συμβεί σημαντικά ταχύτερα από αυτό, πιστεύει ο Taylor της Macquarie.

«Η προκατάληψη της πολυπλοκότητας (complexity bias) έχει επιβάλει το αφήγημα ότι η εξομάλυνση της αγοράς πετρελαίου θα μπορούσε να πάρει πολύ χρόνο», δήλωσε ο Taylor. «Διαφωνούμε».

Είτε γρήγορα είτε σταδιακά, ο IEA αναμένει ότι η αύξηση της παραγωγής θα δημιουργήσει ένα παγκόσμιο πλεόνασμα πετρελαίου περίπου 5 εκατομμυρίων βαρελιών προσφοράς την ημέρα το επόμενο έτος.

Μηδένα προ του τέλους μακάριζε

Η προσφορά μπορεί να είναι υψηλότερη από την αναμενόμενη. Η ζήτηση μπορεί να είναι χαμηλότερη. Και μια τεράστια ποσότητα πετρελαίου μπορεί να είναι έτοιμη να κατακλύσει την αγορά. Αλλά το πρόβλημα δεν έχει λυθεί – όχι ακόμα, τουλάχιστον.

Τα επίπεδα των αποθεμάτων στο Κάσινγκ της Οκλαχόμα, το σταυροδρόμι των αγωγών των Ηνωμένων Πολιτειών, έπεσαν λίγο κάτω από τα 19 εκατομμύρια βαρέλια την περασμένη εβδομάδα, το χαμηλότερο επίπεδο από τον Αύγουστο του 2014.

Αυτό είναι κάτω από τα επίπεδα λειτουργικής πίεσης (operational stress levels), όπου γίνεται δύσκολο να δημιουργηθεί αρκετή πίεση για τη μεταφορά πετρελαίου μέσω των αγωγών στα διυλιστήρια που το έχουν ανάγκη.

Με τις τιμές να επιστρέφουν στα προπολεμικά επίπεδα, η αγορά σίγουρα προεξοφλεί ότι τα επίπεδα των αποθεμάτων στις ΗΠΑ δεν θα παρουσιάσουν σοβαρό πρόβλημα. Όμως, μια συμφωνία με το Ιράν που επιτρέπει σε αυτά τα βαρέλια να επιστρέψουν στα αποθέματα και η πραγματική αναπλήρωση των αποθεμάτων είναι δύο διαφορετικά πράγματα.

«Το να πάρουμε πίσω τα βαρέλια είναι μια διαφορετική πρόκληση από το να καταλήξουμε σε μια συμφωνία», σημείωσε ο Alan Gelder, επικεφαλής μακροοικονομικού τομέα πετρελαίου στη Wood Mackenzie.

Ο Gelder προβλέπει ότι το 90% της προπολεμικής παραγωγής θα μπορούσε να επιστρέψει εντός έξι μηνών, αλλά η επιστροφή στο φυσιολογικό θα μπορούσε να πάρει «σημαντικά περισσότερο χρόνο».

Εν τω μεταξύ, η Κίνα και άλλες χώρες που άντλησαν μεγάλες ποσότητες από τα αποθέματά τους πιθανότατα θα θέλουν να τα αναπληρώσουν, σημείωσε ο Oxley. Αυτό θα μπορούσε να επαναφέρει μεγάλο μέρος της ζήτησης αργότερα φέτος και εντός του 2027.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Oxley αναμένει ότι τα περισσότερα από τα καλά νέα έχουν ήδη ενσωματωθεί στην αγορά πετρελαίου και οι τιμές δεν έχουν πολλά περιθώρια να πέσουν περαιτέρω από εδώ και πέρα.

Αλλά αυτή η αγορά συνεχίζει να διαψεύδει τις προσδοκίες.