Μία μηχανή του χρόνου που πήγε την Ελλάδα 22 χρόνια πίσω

Τον Αύγουστο του 2019, η Ελληνική Κυβέρνηση έφτιαξε μία «μηχανή του χρόνου», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει με Δελτίο Τύπου της η ΑΜΚΕ Homo Digitalis, με έδρα την Αθήνα, και σκοπό την προστασία των ψηφιακών δικαιωμάτων.

Όχι, δεν γίνεται αναφορά σε κάποια κρυφή τεχνολογική εφεύρεση, αλλά στο Άρθρο 10 του νόμου 4624/2019 που όπως ισχυρίζεται η οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών, γύρισε το νομικό πλαίσιο προστασίας δεδομένων στην Ελλάδα, τουλάχιστον 22 χρόνια πίσω.

Με το Άρθρο 10, η Ελληνική Κυβέρνηση ξαφνικά έπαψε την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) από την αρμοδιότητα να ελέγχει πράξεις επεξεργασίας διαβαθμισμένων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΕΥΠ). Αυτή η αλλαγή, αποτέλεσε μία σημαντική υποχώρηση στο υψηλό επίπεδο λογοδοσίας και ασφάλειας δικαίου που υπήρχε μέχρι τότε στη χώρα.

Συγκεκριμένα, ήδη από το μακρινό 1997, και την πρώτη νομοθεσία στην Ελλάδα για την προστασία προσωπικών δεδομένων, τον νόμο 2472/1997, δεν προβλέπονταν σχετικές εξαιρέσεις για την ΕΥΠ, ενώ μάλιστα και ο Κανονισμός Λειτουργίας της ίδιας της ΕΥΠ, ο νόμος 3649/2008, ρητά προέβλεπε ότι η νομοθεσία για την προστασία προσωπικών δεδομένων έχαιρε απόλυτης εφαρμογής από την ΕΥΠ κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων της.

Τον Νοέμβριο του 2022 μάλιστα, στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του Ν.4624/2019, η ΑΠΔΠΧ πήρε επίσημα θέση για την προβληματική κατάσταση που είχε διαμορφωθεί, και με την Γνωμοδότηση 5/2022 που κατέθεσε στον τότε Υπουργό Δικαιοσύνης, κ. Τσιάρα, ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «“τίθεται θέμα νομιμότητας – συνταγματικότητας ενόψει του άρθρου 9Α του Συντάγματος και της Σύμβασης 108 καθώς, δεν υφίσταται επί της ουσίας προστασία προσωπικών δεδομένων, όταν τελείται οποιαδήποτε δραστηριότητα – επεξεργασία από την Ε.Υ.Π.»

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης ωστόσο, δεν έλαβε υπόψη του την πρόταση της ΑΠΔΠΧ για να προβλεφθεί και οριστεί με ξεκάθαρο τρόπο στον νόμο Αρχή που θα εποπτεύει την Ε.Υ.Π. και δεν συμπεριέλαβε καμία σχετική αλλαγή τον Δεκέμβριο του 2022 στον νόμο 5002/2022 που αναθερώσε τον νόμο 4624/2019.

Τον Μάρτιο του 2026, πολίτης επιχείρησε να ασκήσει τα δικαιώματα προστασίας προσωπικών δεδομένων του ενώπιον της ΕΥΠ, χρησιμοποιώντας τις διατάξεις του νόμου 4624/2019 όσο και του νόμου 5156/2025, με τον οποίο η Ελλάδα δεσμεύτηκε να συμμορφώνεται με τη Σύμβαση 108+ του Συμβουλίου της Ευρώπης, μία διεθνή συμφωνία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων, η οποία δημιουργεί πρόσθετες υποχρεώσεις.

Ωστόσο, ο πολίτης δεν έλαβε καμία απάντηση, παρά τις επανειλημμένες επικοινωνίες, σαν να μην υπήρχε κανένα νομικό πλαίσιο που να υποχρέωνε την ΕΥΠ έστω να ενημερώσει τον πολίτη σχετικά για τα δικαιώματά τους και τους πιθανούς περιορισμούς τους.

Στα τέλη Ιουνίου 2026, η Homo Digitalis εκπροσώπησε τον πολίτη ενώπιον της ΑΠΔΠΧ και υπέβαλε, εκ μέρους του, καταγγελία κατά της ΕΥΠ. Με την καταγγελία ζητά να εξεταστεί αν η ΕΥΠ παραβίασε τις υποχρεώσεις της, να διευκρινιστεί η εποπτική αρμοδιότητα της ΑΠΔΠΧ και να κριθεί αν η πλήρης εξαίρεση της ΕΥΠ από τον έλεγχο ανεξάρτητης αρχής είναι συμβατή με το άρθρο 9Α του Συντάγματος και τις διεθνείς υποχρεώσεις της Ελλάδας.