Πόσο διαρκεί μια στιγμή; Οι “μάγοι” του Tempo απαντούν στο NEWS 24/7

«Ο χορός είναι η κρυφή γλώσσα της ψυχής», έλεγε η σπουδαία χορογράφος Martha Graham. Μια φράση που υπενθυμίζει ότι η δύναμη της κίνησης μπορεί να εκφράζει όλα όσα οι λέξεις δυσκολεύονται να περιγράψουν. Από τις 17 έως τις 26 Ιουλίου, το 32ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας ανοίγει ξανά αυτόν τον διάλογο με το κοινό, με την Τζένη Αργυρίου να υπογράφει για δεύτερη συνεχή χρονιά την καλλιτεχνική του διεύθυνση.

Ανάμεσα στις παραγωγές που ξεχωρίζουν φέτος βρίσκεται η παράσταση χορού “Tempo”, που θα παρουσιαστεί στις 20 Ιουλίου στις 21:30 στην Κεντρική Σκηνή του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας.

Η νέα δημιουργία του Φινλανδού εικαστικού και δημιουργού σκηνικών ψευδαισθήσεων Kalle Nio και του χορογράφου Fernando Melo μετατρέπει τον χρόνο σε πρωταγωνιστή. Μέσα από την κίνηση, το φως, τη μουσική και τις ψευδαισθήσεις, μια σειρά από φαινομενικά ασήμαντα καθημερινά περιστατικά -ένα παραπάτημα, μια πτώση, ένα ατύχημα που αποφεύγεται την τελευταία στιγμή– αποκτούν μια σχεδόν κινηματογραφική διάσταση.

Οι στιγμές διαστέλλονται, επιβραδύνονται ή μοιάζουν να παγώνουν, προσκαλώντας το κοινό να βιώσει τον χρόνο ως μια σωματική και βαθιά συναισθηματική εμπειρία.

Με αφορμή την παρουσίαση του Tempo στο 32ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας, ο Kalle Nio και ο Fernando Melo μάς μίλησαν για τη δημιουργική συνάντησή τους, τη σχέση του χρόνου με την κίνηση και τον τρόπο με τον οποίο η σκηνική ψευδαίσθηση μπορεί να μεταμορφώσει την αντίληψή μας για την πραγματικότητα.

Kalle Nio: “Οι στιγμές που φανερώνουν την ευθραυστότητα της ζωής”

Ο χρόνος βρίσκεται στον πυρήνα του Tempo. Τι σας οδήγησε να τον εξερευνήσετε ως κεντρικό θέμα της παράστασης;

Ο χρόνος με γοητεύει εδώ και πολλά χρόνια, γιατί είναι κάτι που όλοι βιώνουμε, αλλά κανείς δεν κατανοεί πλήρως. Έχω ένα υπόβαθρο στον κινηματογράφο, όπου ο χρόνος μπορεί να επιμηκυνθεί, να συμπιεστεί, να επαναληφθεί ή να διακοπεί μέσα από το μοντάζ. Άρχισα να αναρωτιέμαι αν αυτές οι ίδιες εμπειρίες θα μπορούσαν να δημιουργηθούν ζωντανά πάνω στη σκηνή, χρησιμοποιώντας σώματα, φως, ήχο και ψευδαισθήσεις αντί για μια κάμερα.

Ο τίτλος Tempo αντικατοπτρίζει επίσης αυτή τη διττή φύση του χρόνου. Στα ιταλικά, η λέξη tempo σημαίνει τόσο «χρόνος» όσο και «μουσικός ρυθμός», οπότε ο ρυθμός έγινε εξίσου σημαντικός με τη φιλοσοφική έννοια του ίδιου του χρόνου. Με ενδιέφερε ο τρόπος με τον οποίο ο ρυθμός διαμορφώνει την αντίληψή μας και δημιουργεί προσμονή μέσα από την κίνηση. Παράλληλα, το ίδιο το θέατρο δημιουργεί μια μοναδική σχέση με τον χρόνο. Για μία ώρα, οι θεατές αφήνουν στην άκρη τις συσκευές τους και μοιράζονται την ίδια στιγμή. Κι αυτό, από μόνο του, έχει γίνει πλέον μια μάλλον σπάνια εμπειρία.

Το έργο σας κινείται διαρκώς ανάμεσα στις εικαστικές τέχνες, το θέατρο, τον κινηματογράφο και τη σύγχρονη μαγεία. Τι σας οδήγησε στον χορό ως το επόμενο πεδίο για τις ψευδαισθήσεις σας;

Ο σύγχρονος χορός μού φαινόταν πάντοτε μία από τις πιο τολμηρές μορφές των παραστατικών τεχνών. Σε αντίθεση με ορισμένες άλλες καλλιτεχνικές πρακτικές, δείχνει ιδιαίτερα ανοιχτός σε νέους τρόπους σκέψης και σε συνεργασίες με διαφορετικές καλλιτεχνικές γλώσσες. Από πολλές απόψεις, αισθάνομαι ότι ο σύγχρονος χορός βρίσκεται πιο κοντά στις εικαστικές τέχνες παρά στο παραδοσιακό θέατρο, γιατί δεν ενδιαφέρεται απαραίτητα να αφηγηθεί ιστορίες ή να εξηγήσει ιδέες. Δημιουργεί εμπειρίες που παραμένουν ανοιχτές στην ερμηνεία.

Αυτός είναι και ο τρόπος με τον οποίο μου αρέσει να δουλεύω. Γι’ αυτό ένιωθα πάντοτε πιο φυσικό να συνεργάζομαι με χορευτές και εικαστικούς καλλιτέχνες παρά με ανθρώπους του θεάτρου.

Πολλές στιγμές στο Tempo βασίζονται σε σχεδόν ατυχήματα, πτώσεις και στιγμές που μοιάζουν να αιωρούνται. Γιατί σας ενδιέφεραν αυτές οι καθημερινές στιγμές, στις οποίες ο χρόνος μοιάζει ξαφνικά να επιβραδύνεται;

Αυτές οι στιγμές αποκαλύπτουν κάτι θεμελιώδες για την ανθρώπινη ύπαρξη. Ένα παραλίγο ατύχημα μπορεί να κάνει ένα και μόνο δευτερόλεπτο να μοιάζει απίστευτα μεγάλο, σχεδόν σαν ο ίδιος ο χρόνος να αλλάζει συμπεριφορά. Ήθελα να εξερευνήσω αυτές τις στιγμές, γιατί φανερώνουν τόσο την ευθραυστότητα της ζωής όσο και τον παράξενο τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η αντίληψή μας.

Υπάρχει επίσης κάτι σχεδόν οικουμενικό σε αυτές. Οι περισσότεροι έχουμε ζήσει εκείνη τη στιγμή που γλιστράμε, που παραλίγο να μας πέσει κάτι από τα χέρια ή που αποφεύγουμε ένα ατύχημα την τελευταία στιγμή. Πρόκειται για εντελώς συνηθισμένα περιστατικά, τα οποία, έστω και για λίγο, αποκτούν κάτι το εξαιρετικό.

Πάντα με ενδιέφερε να παίρνω κάτι είτε εξαιρετικά μικρό είτε αδιανόητα μεγάλο και να το μετατρέπω στο θέμα ενός έργου. Για μένα, το ουσιαστικό ερώτημα σπάνια είναι τι πραγματεύεται ένα έργο. Με ενδιαφέρει πολύ περισσότερο ο τρόπος με τον οποίο μεταμορφώνει κάτι γνώριμο σε μια εμπειρία που ξαφνικά την αντιλαμβανόμαστε με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο.

Πρόκειται για την πρώτη σας συνεργασία με τον Fernando Melo. Σε ποιο σημείο οι καλλιτεχνικές σας γλώσσες συναντήθηκαν με φυσικό τρόπο και πού δοκιμάστηκαν περισσότερο;

Ήταν πραγματικά μια εξαιρετική συνεργασία. Με τον Fernando γνωριστήκαμε αρχικά διαδικτυακά και συναντηθήκαμε από κοντά μόνο όταν ξεκίνησαν οι πρόβες. Κοιτάζοντας πίσω, μοιάζει αρκετά ριψοκίνδυνο, όμως από την πρώτη κιόλας ημέρα είχαμε την αίσθηση ότι μιλούσαμε ήδη την ίδια καλλιτεχνική γλώσσα. Δεν θυμάμαι άλλη συνεργασία στην οποία οι δημιουργικές αποφάσεις να προέκυπταν τόσο φυσικά. Σχεδόν ποτέ δεν χρειάστηκε να πείσουμε ο ένας τον άλλον για κάτι, γιατί καταλήγαμε ανεξάρτητα στις ίδιες ιδέες.

Οι αφετηρίες μας είναι, φυσικά, πολύ διαφορετικές. Αυτές οι διαφορές λειτούργησαν συμπληρωματικά και, σταδιακά, η χορογραφία και οι ψευδαισθήσεις έπαψαν να μοιάζουν με δύο ξεχωριστά στοιχεία. Έγιναν μέρος της ίδιας καλλιτεχνικής γλώσσας, όπου η ίδια η κίνηση μπορούσε να δημιουργήσει αδύνατες εικόνες και η ψευδαίσθηση να μετατραπεί σε χορογραφία.

Fernando Melo: Στο Tempo οι ψευδαισθήσεις γίνονται χορογραφικοί συνομιλητές

Ως χορογράφος, πώς μεταφράζετε κάτι τόσο άυλο όσο ο χρόνος σε κίνηση; Από πού ξεκίνησε η δημιουργική διαδικασία: από τον ρυθμό, το συναίσθημα ή από το ίδιο το σώμα;

Πάντα με γοήτευε το πόσο υποκειμενικός είναι ο χρόνος. Μια και μόνο στιγμή μπορεί να μοιάζει ατελείωτη, ενώ ολόκληρα χρόνια μπορεί ξαφνικά να φαίνεται πως πέρασαν σχεδόν ακαριαία.

Ως καλλιτέχνες, μας εμπιστεύονται ένα κομμάτι από τον χρόνο του κοινού. Οι άνθρωποι έρχονται στο θέατρο, κάθονται μαζί στο σκοτάδι και μοιράζονται μια εμπειρία ως μια προσωρινή κοινότητα. Στο Tempo ήθελα να οξύνω αυτή τη συνείδηση της παρούσας στιγμής και να εξερευνήσω πόσο ελαστικός, εύθραυστος και συναισθηματικός μπορεί να είναι ο χρόνος. Με ενδιέφερε να παίξω με την αντίληψη του χρόνου από την πλευρά του θεατή, ώστε να μη βλέπει απλώς τον χρόνο να περνά, αλλά να νιώθει βαθύτερα τη στιγμή που ζει.

Για μένα, η δημιουργική διαδικασία ξεκίνησε μέσα από τις συζητήσεις με τον Kalle, ο οποίος ενδιαφέρεται εξίσου έντονα για την έννοια του χρόνου και για τον τρόπο με τον οποίο εμείς, ως δημιουργοί, μπορούμε να επηρεάσουμε τον τρόπο που το κοινό τον βιώνει. Από εκεί και πέρα, το συναίσθημα, ο ρυθμός και το σώμα έγιναν τα εργαλεία που διαμόρφωσαν αυτή την αντίληψη και έδωσαν σωματική υπόσταση σε κάτι άυλο.

Στο Tempo, η χορογραφία βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με την ψευδαίσθηση. Η συνεργασία σας με τον Kalle Nio άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεστε την κίνηση και τον σκηνικό χώρο;

Η συνεργασία με τον Kalle με έκανε να παρατηρήσω ακόμη πιο προσεκτικά τη σχέση ανάμεσα στο σώμα και σε όλα όσα το περιβάλλουν. Στο Tempo, το σκηνικό, ο φωτισμός, τα αντικείμενα και οι ψευδαισθήσεις δεν λειτουργούν ως παθητικά στοιχεία. Γίνονται χορογραφικοί συνομιλητές. Επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτή μια κίνηση και, κάποιες φορές, μεταμορφώνουν πλήρως αυτό που το κοινό πιστεύει ότι βλέπει.

Το πιο ξεχωριστό στοιχείο αυτής της συνεργασίας ήταν ότι ο χορός και η ψευδαίσθηση δεν έμοιασαν ποτέ με δύο διαφορετικές γλώσσες τοποθετημένες η μία δίπλα στην άλλη. Από την αρχή προσπαθήσαμε να δημιουργήσουμε έναν κοινό κόσμο. Άλλοτε η ψευδαίσθηση γεννιόταν μέσα από την κίνηση και άλλοτε η χορογραφία διαμορφωνόταν από τη λογική της ψευδαίσθησης.

Η διαδικασία απαιτούσε επίσης τεράστια ακρίβεια. Ο συγχρονισμός, οι γωνίες, το σκοτάδι, η εστίαση και ο ρυθμός απέκτησαν την ίδια σημασία με την ίδια την κίνηση. Μια ελάχιστη μετατόπιση μπορούσε να αλλάξει εντελώς την αντίληψη μιας σκηνής. Έτσι, η σκηνή έπαψε να μοιάζει με έναν άδειο χώρο μέσα στον οποίο κινούνται οι ερμηνευτές και μετατράπηκε σε έναν ζωντανό μηχανισμό, όπου κάθε στοιχείο διαθέτει χορογραφικές δυνατότητες.

Έχετε πει ότι «οι πιο μικρές στιγμές κουβαλούν συχνά το μεγαλύτερο βάρος». Γιατί σας ελκύουν αυτές οι σχεδόν αόρατες στιγμές περισσότερο από τις μεγάλες θεατρικές χειρονομίες;

Πιστεύω πως οι μικρές στιγμές αποκαλύπτουν κάτι βαθιά ανθρώπινο. Ένας δισταγμός, μια στιγμιαία απώλεια ισορροπίας, μια ανεπαίσθητη καθυστέρηση, μια ανάσα, η στιγμή λίγο πριν από μια πτώση· όλα αυτά μπορούν να κουβαλούν τεράστιο συναισθηματικό βάρος. Μπορεί να μοιάζουν απλά, όμως ανοίγουν έναν χώρο όπου το κοινό αναγνωρίζει κάτι από τη δική του ζωή.

Οι μεγάλες χειρονομίες έχουν ασφαλώς τη δύναμή τους, όμως εμένα με συγκινούν περισσότερο οι εύθραυστες, σχεδόν αόρατες λεπτομέρειες. Προσκαλούν τον θεατή να πλησιάσει, να παρατηρήσει πιο προσεκτικά και να δει γνώριμα πράγματα με μια καινούργια ματιά. Για μένα, αυτή είναι μία από τις ομορφότερες δυνατότητες που προσφέρει η σκηνική τέχνη.

Η παράσταση καλεί το κοινό να αναλογιστεί τον τρόπο με τον οποίο βιώνει τον χρόνο. Η δημιουργία του Tempo άλλαξε τη δική σας σχέση με τον χρόνο στην καθημερινή ζωή;

Ναι, πιστεύω πως με έκανε ακόμη πιο συνειδητοποιημένο ότι ο χρόνος δεν είναι μόνο κάτι που μετράμε. Είναι κάτι που αισθανόμαστε. Μεταβάλλεται ανάλογα με την προσοχή μας, τα συναισθήματά μας, τις αναμνήσεις μας και το σώμα μας.

Κατά τη διάρκεια της δημιουργίας του Tempo, σκεφτόμουν διαρκώς πόσο γρήγορα περνά η ζωή, αλλά και πόσο μπορεί να απλωθεί μια και μόνο στιγμή όταν είμαστε πραγματικά παρόντες. Στο θέατρο αυτό γίνεται απόλυτα απτό. Για μία ώρα, οι θεατές αφήνουν στην άκρη τις συσκευές τους και μοιράζονται τον ίδιο χρόνο. Πρόκειται για μια εμπειρία που γίνεται ολοένα και πιο σπάνια στις μέρες μας.

Ίσως, λοιπόν, αυτή η δουλειά να μου υπενθύμισε να δίνω μεγαλύτερη προσοχή στις μικρές στιγμές, τόσο πάνω στη σκηνή όσο και στην καθημερινή ζωή. Ο χρόνος είναι εύθραυστος, κρύβει όμως αμέτρητες δυνατότητες, αρκεί να είμαστε σε θέση να τις αντιληφθούμε.

KALLE NIO & FERNANDO MELO
TEMPO
20.07 | 21:30 [60΄]
Μέγαρο Χορού Καλαμάτας
Κεντρική Σκηνή

Εισιτήρια: ticketmaster.gr