Ζαΐρα: Mία “καλλονή” έκπληξη στο Γαλάτσι

Ο Χρύσανθος Πανάς είναι από τις προσωπικότητες – κεφάλαια για τη χώρα μας. Και κυριολεκτώ. Δεν είναι μόνο που δημιούργησε την αθηναϊκή ριβιέρα στα πρότυπα της γαλλικής, δεν είναι που κατέστησε τη γωνία Πανεπιστημίου-Βουκουρεστίου ένα στέκι καλλιτεχνικό-κοσμικό-διεθνές, ούτε που με τον εκπληκτικό οίκο Assouline του Παρισιού έχει εκδώσει άλμπουμ που τιμούν τα νησιά και τη χώρα μας, είναι που σκέφτεται και πράττει με γνώμονα πάντα την ανάπτυξη της κουλτούρας και του πολιτισμού με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.

Αν σταθείς μονάχα στην κοσμική του εικόνα, θα έχεις χάσει πολλά. Γιατί είναι ένας άνθρωπος με βαθιά ευγένεια και καλλιέργεια, με ιδιαιτέρως εκλεπτυσμένη αισθητική που αντικατοπτρίζεται στο καθετί, με όνειρο να δίνει ζωή στο χθες για να ομορφαίνει το σήμερα και να χτίζεται αλλιώς του αύριο – αυτό γίνεται εμφανές και με τις συλλογές του -έργων τέχνης, ζωγραφικής, αντικειμένων.

Ενας άνθρωπος με χιούμορ και άποψη, ένας άνθρωπος με πολλούς φίλους -παντού στη γη. Από τώρα θα είναι και εκείνος που για το Γαλάτσι θα αποτελεί πάντα έναν φάρο μέσα από τη «Ζαΐρα» του που ξανάνοιξε τις πόρτες της. Αυτή η Ζαΐρα θα φιλοξενεί ταινίες και κοινό και η έτερη, με σελίδες και φωτογραφίες σπάνιες θα διηγείται τη μακρά ιστορία της οικογένειάς του. Δεν είναι τυχαίο που η καταγωγή της βαστά αιώνες.

Τα σπουδαία μένουν στον χρόνο και γράφουν την ιστορία γενεών και τόπων. Κάπως έτσι, ο Panades της Ισπανίας αγκαλιάζει νοητά στον χρόνο τον Χρύσανθο. Και εκείνος, που φαίνεται πως έχει και ταλέντο στη γραφή, κάνει μια τεράστια έρευνα για να καταγράψει επιτυχίες και κρίσεις, νεωτερισμούς και παράδοση, αγάπη και νοσταλγία.

Ετσι σε μια ωραία βραδιά, το Γαλάτσι υποδέχθηκε το πιο όμορφο, αναζωογονημένο αρχιτεκτόνημά του ονόματι Ζαΐρα και ο Χρύσανθος μας κάλεσε εκεί για να το γνωρίσουμε αλλά πάνω από όλα να μάθουμε τα πάντα για αυτή τη σπάνια έκδοση (εκδ. Καστανιώτης).

Την εκδήλωση συντόνισε υποδειγματικά ο αγαπημένος Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, αποσπάσματα διάβασε η Στεφανία Γουλιώτη, για τον Χρύσανθο μίλησαν η Ελευθερία Αρβανιτάκη και η Ντόρα Βυζοβίτου, ενώ στην οθόνη προβαλλόταν ειδικά διαμορφωμένο οπτικοακουστικό υλικό, σε σκηνοθεσία του Μενέλαου Καραμαγγιώλη, το οποίο μας ταξίδεψε στην ιστορία της Ζαΐρας.

Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου «Κινηματοθέατρο Ζαΐρα», ο Χρύσανθος Πανάς ανατρέχει στην ιστορία ενός χώρου στενά συνδεδεμένου με την οικογένειά του, αλλά και με την κοινωνική και πολιτιστική ζωή της Αθήνας. Προσωπικές αναμνήσεις, ιστορικές αναφορές και εικόνες μιας άλλης εποχής συνθέτουν την αφήγηση ενός τόπου που υπήρξε σημείο συνάντησης, ψυχαγωγίας και πολιτισμού για πολλές γενιές.

Και εδώ, ο Χρύσανθος απαντά στις πιο έντονες απορίες που είχα, συναισθηματικού περιεχομένου οι περισσότερες αφού άλλωστε και το βιβλίο, γεμάτο συναίσθημα προμηνύεται.

Ποια σημεία σε συγκίνησαν ιδιαιτέρως στην καταγραφή που έγινε για το βιβλίο;

Με συγκίνησαν περισσότερο οι ανθρώπινες ιστορίες που κρύβονται πίσω από τα γεγονότα. Η ζωή της θείας και νονάς μου Ζαΐρας, η μορφή του παππού μου, αλλά και οι πιο δύσκολες στιγμές της οικογένειας, όπως η απώλεια του θείου μου Δημήτρη. Όταν ερευνάς σε βάθος, καταλαβαίνεις ότι η ιστορία δεν αποτελείται μόνο από επιτυχίες αλλά και από δοκιμασίες που διαμόρφωσαν τους ανθρώπους.

Ποια κομμάτια της ιστορίας σας σού ήταν παντελώς άγνωστα και τα έμαθες;

Με εξέπληξαν αρκετές ανακαλύψεις. Δεν γνώριζα, για παράδειγμα, το πλήρες εύρος της διεθνούς πορείας του προγόνου μας Φωτεινού Πανά ούτε το πόσο σημαντική ήταν η προσφορά του στην παγκόσμια οφθαλμολογία. Επίσης, η αναζήτηση των ριζών της οικογένειας μέχρι την Καταλονία ήταν ένα πραγματικό ταξίδι γνώσης που ξεπέρασε τις αρχικές μου προσδοκίες. Ακόμη, είχα την τύχη να γνωριστώ πρόσφατα εντελώς αναπάντεχα με συγγενείς μου, από την πλευρά της γιαγιάς Χρυσάνθης, οι οποίοι μου έδωσαν πολλές χρήσιμες πληροφορίες που συμπεριέλαβα στο βιβλίο.

Ποια σημεία σε εντυπωσίασαν περισσότερο;

Με εντυπωσίασε το πόσο στενά συνδέθηκε η ιστορία μιας οικογένειας με την ιστορία ενός τόπου. Το κινηματοθέατρο Ζαΐρα δεν ήταν απλώς ένας θερινός κινηματογράφος· ήταν ένα σημείο αναφοράς για το Γαλάτσι, για την συνοικία Κυπριάδου, ένας χώρος πολιτισμού και συνάντησης που άφησε έντονο αποτύπωμα στις μνήμες των ανθρώπων.

Ποια σε δυσκόλεψαν ως πληροφορίες;

Οι πιο δύσκολες πληροφορίες ήταν εκείνες που έπρεπε να διασταυρωθούν μέσα από πολλές και διαφορετικές πηγές. Υπήρχαν αναφορές που είχαν αλλοιωθεί με τα χρόνια ή είχαν περάσει λανθασμένα στο διαδίκτυο. Για μένα ήταν πολύ σημαντικό κάθε στοιχείο που μπήκε στο βιβλίο να είναι τεκμηριωμένο και ιστορικά αξιόπιστο. Επίσης δυσκολία αντιμετώπισα με τις ληξιαρχικές πράξεις που έπρεπε να τις αναζητήσω στους κατά τόπους δήμους, καθώς και με την ιστορική βιβλιογραφία που ωστόσο είχα την τύχη να αποκτήσω μέσω της καθηγήτριας ιστορικού και πρόεδρο της ιστορικής μνήμης της UNESCO κυρίας Μαριάννας Κολυβά. Η βοήθεια της ήταν πραγματικά πολύτιμη.

Ποια σε έκαναν να αισθανθείς περισσότερο περήφανος;

Με έκανε περήφανο το ότι σε κάθε εποχή υπήρξαν άνθρωποι της οικογένειάς μου που άφησαν κάτι θετικό πίσω τους. Άλλοι μέσα από την επιστήμη, άλλοι μέσα από την επιχειρηματικότητα, την τέχνη ή την κοινωνική προσφορά. Αυτή η συνέχεια αξιών είναι, πιστεύω, η σημαντικότερη κληρονομιά που μπορούμε να παραδώσουμε και στις επόμενες γενιές.

Την εκδήλωση άνοιξαν με χαιρετισμούς, ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, ο Περιφερειάρχης Αττικής Νίκος Χαρδαλιάς και ο Δήμαρχος Γαλατσίου Γιώργος Μαρκόπουλος, οι οποίοι ευχαρίστησαν την οικογένεια Πανά για την παραχώρηση του ακινήτου στον Δήμο σε απολύτως συμβολικό τίμημα προκειμένου ο χώρος να αποτελέσει έναν πνεύμονα πρασίνου και ένα πολιτιστικό σημείο συνάντησης πολιτισμού για τους κατοίκους της περιοχής.