ΑΠΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗ ΜΕΧΡΙ “AVANT-DRAG!”: ΕΝΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ “ΠΑΤΡΙΣ, ΘΡΗΣΚΕΙΑ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ”

«Παραφράζοντας τον Σεφέρη εμείς λέμε: είναι γονείς πολλών παιδιών αυτές οι ταινίες. Είμαστε όλοι μας σχεδόν αδέρφια».

Η ηθοποιοί Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου και Εύα Σαμιώτη δεν ήθελαν να διαλέξουν μόνο έναν, αναμενόμενο τύπο ταινίας πάνω στην οικογένεια και την κοινωνία (και στην Ελλάδα) και εύλογα κιόλας: Δεν υφίσταται εξάλλου «ένας τύπος» οποιουδήποτε πράγματος.

«Οταν μας ανατέθηκε από την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου η ενότητα “Πατρίς-Θρησκεία-Οικογένεια” το πρώτο πράγμα που σκεφτήκαμε είναι πως είναι ένα πυρηνικό τρίγωνο μιας ορισμένης ταυτότητας», εξηγούν οι δύο ηθοποιοί στο NEWS24/7.

«Έτσι κινηθήκαμε σε δύο άξονες: Ο ένας ήταν η αντίστιξη στο όποιο περιοριστικό όριο θέτει αυτό το τρίγωνο και ο άλλος ποιες ταινίες είναι για μας πυρήνας της δικής καλειδοσκοπική ταυτότητας. Είπαμε πως θέλαμε να το δούμε σε μια συνέχεια χρονική να αναδιπλώνεται και κάπως έτσι καταλήξαμε σε αυτές τις 8 ταινίες και προσθέσαμε τον συμπληρωματικό τίτλο “Είμαστε φτιαγμένοι από το υλικό των ονείρων”».

Οι ταινίες αυτές, που κινούνται από την κλασική ελληνική κωμωδία α λα “Θεία απ’το Σικάγο” ή την εμβληματική “Γλυκιά Συμμορία” του Νίκου Νικολαϊδη και φτάνουν μέχρι τον “Μαχαιροβγάλτη” του Οικονομίδη και το ντοκιμαντέρ “Avant-Drag!”, παρουσιάζονται σε 8 πόλεις της Ελλάδας στο πλαίσιο της εξαιρετικής πρωτοβουλίας της Ακαδημίας Κινηματογράφου με τίτλο ΣΙΝΕΜΑ ΞΑΝΑ.

Μυθοπλασία και ντοκιμαντέρ, από τη δεκαετία του ‘50 έως σήμερα, σε ένα εκλεκτικό πρόγραμμα 5 ενοτήτων υπό την επιμέλεια ξεχωριστών προσωπικοτήτων, παρουσιάζουν στη μεγάλη οθόνη το ελληνικό σινεμά υπό μια νέα σκοπιά. Tην πλήρη λίστα τίτλων μπορείτε να την δείτε εδώ, κι ανάμεσά τους συμπεριλαμβάνεται η ενότητα που έχουν επιμεληθεί οι Τριανταφυλλίδου και Σαμιώτη πάνω στην εθνική/οικογενειακή ταυτότητα.

«Το σύνθημα “Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια” επιχειρεί να δώσει συγκεκριμένο σχήμα, σκοπό και όριο στην ανθρώπινη ζωή», όπως σημειώνουν στην εισαγωγή τους για την ενότητα στο πρόγραμμα της δράσης. Όμως, εξηγούν, «Το σινεμά και η ζωή καθρεφτίζουν το ένα το άλλο. Η ζωή δανείζει υλικό στο σινεμά και το σινεμά αποκαλύπτει ότι η ίδια η ζωή είναι μία απολύτως υποκειμενική κατασκευή».

Έτσι προκύπτει μια ενότητα 8 ταινιών από εντελώς διαφορετικές εποχές, εντελώς διαφορετικής υφής, στόχου, προσέγγισης, αλλά που μαζί αν τις δει κανείς, τη μία δίπλα στην άλλη, σχηματίζουν μια κάποια αφήγηση περί οικογένειας και ταυτότητας.

Ο κοινωνικός συντηρητισμός συγκρούεται με την γυναικεία επιθυμία στην “Εύα”, μια ταινία παραγνωρισμένη στην εποχή της, που εν έτει 2026, πάνω από 6 δεκαετίες μετά την πρεμιέρα της, αναγνωρίζεται πανηγυρικά στο φεστιβάλ των Καννών. Στο “Avant-Drag!” του 2024 ο συντηρητισμός υπάρχει ακόμα, και παίρνει τη μορφή μιας ασφυκτικής κοινωνίας που κάνει cosplay την (εθνική) ταυτότητά της ενώ μέσα της άτομα σχηματίζουν δεσμούς προσπαθώντας να υπάρξουν κι εκείνα ελεύθερα, με την δική τους ταυτότητα.

61 χρόνια χωρίζουν τις δύο ταινίες, αλλά από την πατριαρχική κριτική του ενός στην κουήρ αποδόμηση του άλλου, σχηματίζεται ένα εντυπωσιακό, πολύχρωμο τόξο ιδεών και αναγνώσεων. Την κατά Οικονομίδη κοινωνία στα όριά της. Την σπαρταριστής λαογραφίας του Σακελλάριου. Την αναγέννηση και την χειραφέτηση στη Μαρκετάκη, την αποξένωση και το περιθώριο στον Νικολαΐδη. Την απελευθέρωση από τον συμβατικό εαυτό στον Πανουσόπουλο, τη φθορά και την αναμέτρηση με το τέλος στον Ανδριανόπουλο. Όλα, διαφορετικές εξερευνήσεις του να (συν)υπάρχεις μέσα στο πλαίσιο αυτού που, αφηρημένα ή μη, αποκαλούμε ελληνική κοινωνία.

«Η διαδρομή του ελληνικού σινεμά από την “Εύα” (1953) και τη “Θεία απ’το Σικάγο” (1957) μέχρι τη “Μανία” (1985), τον “Μαχαιροβγάλτη” (2019) και το “Avant-Drag!” (2024) αποκαλύπτει τη σταδιακή αποδόμηση της παραδοσιακής ελληνικής οικογένειας και τον ριζικό επαναπροσδιορισμό του “ανήκειν”», μας λένε οι ηθοποιοί.

«Μέσα σε επτά δεκαετίες, η οθόνη μετατράπηκε από καθρέφτης μιας κοινωνίας που αναζητούσε τη σταθερότητα, σε ένα πεδίο αμφισβήτησης, αποξένωσης και, τελικά, ανακάλυψης νέων, συμπεριληπτικών κοινοτήτων».

«Νομίζουμε πως σημαντικό για μας ήταν κυρίως το να δούμε όλοι μαζί στο σινεμά αυτές τις οκτώ αξιοσημείωτες μοναδικές ταινίες, που είναι το υλικό από το οποίο είμαστε φτιαγμένες. Παραφράζοντας τον Σεφέρη εμείς λέμε: είναι γονείς πολλών παιδιών αυτές οι ταινίες. Είμαστε όλοι μας σχεδόν αδέρφια», συμπληρώνουν.

Αυτές είναι οι 8 ταινίες, και οι συνειρμοί των Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου και Εύας Σαμιώτη.

• “Avant-Drag!”: Το ανοιχτό συλλογικό τραύμα αφηγείται
• “Στον Ουρανό του τίποτα με ελάχιστα”: Το προσωπικό τραύμα αφηγείται
• “Μανία”: Μαμά Δεν ξέρω(*)
• “Γλυκιά συμμορία”: Μη ζήσουμε έτσι ρε φίλε
• “Κρυστάλλινες νύχτες”: Μαγνητική αναδόμηση των αισθήσεων
• “Μαχαιροβγάλτης”: Μαγνητική αποδόμηση της ελευθερίας της επιλογής
• “Εύα”: Η παντρεμένη γυναίκα
• “Η θεία απ’το Σικάγο”: Οι ανύπαντρες κόρες

(*Για τη “Μανία” μάλιστα μοιράζονται μαζί μας ένα ξεχωριστό νόημα που κρύβει για τις ίδιες: «Η φράση “Μαμά Δεν ξέρω” που επαναλαμβάνεται αρκετές φορές στην ταινία “Μανία” μας έδωσε την ευκαιρία να ελευθερωθούμε απ’το όριο της υποχρέωσης, να έχουμε απαντήσεις για όλα και να θεωρούμε δεδομένο πως θα γίνουμε αυτό που θέλουν οι εκάστοτε άλλοι να είμαστε. Και με έναν τρόπο επαναπροσδιόρισε τη σχέση μας», εξηγούν.)

Τελικά όμως, μέσα από αυτή την ιδιοσυγκρασιακή ανάγνωση της πορείας της οικογένειας, του «ανήκειν» και της ταυτότητας μέσα στη σύγχρονη ιστορία της χώρας, οι δύο ηθοποιοί είχαν πάντα στο μυαλό τους τον τελικό αποδέκτη: Τον θεατή.

«Θα θέλαμε να αισθανθεί ελεύθερος να μοιραστεί με τον διπλανό του αυτό που νιώθει. Να μη φοβάται να μοιραστεί τις σκέψεις του», καταλήγουν.

«Να βρει κομμάτια μέσα σε αυτές του εαυτού του, και να τα ομολογήσει».

Οι 8 ταινίες της ενότητας Πατρίς-Θρησκεία-Οικογένεια: Είμαστε Φτιαγμένοι από το Υλικό των Ονείρων

(Τα κείμενα προέρχονται από τον κατάλογο της διοργάνωσης.)

Εύα (1953, Μαρία Πλυτά)

Κατά τη διάρκεια των θερινών της διακοπών, μια παντρεμένη γυναίκα, η Εύα, γνωρίζει έναν νεαρό με τον οποίο ζει μια εφήμερη ερωτική σχέση, προκαλώντας την οργή του συζύγου της και τα επικριτικά σχόλια της μικρής κοινωνίας του νησιού. Ο συντηρητισμός που διατρέχει κάθε τάξη, συγκρούεται με τη γυναικεία σεξουαλική απελευθέρωση και αυτοπραγμάτωση, σε μια από τις πρώτες μοντερνιστικές ελληνικές ταινίες. Τέταρτο φιλμ της Μαρίας Πλυτά, της πρώτης Ελληνίδας γυναίκας σκηνοθέτη που και η ίδια παραγνωρίστηκε από τους θεωρητικούς και κριτικούς του σινεμά σ’ ένα δείγμα πατριαρχίας που ανατράπηκε κυρίως με την πανηγυρική προβολή της ταινίας στο Φεστιβάλ Καννών 2026. Πρώτη εμφάνιση σε κινηματογραφική δουλειά τόσο για τον Μίκη Θεοδωράκη, όσο και για τον Γιάννη Τσαρούχη που υπογράφει τα σκηνικά.

Η Θεία από το Σικάγο (1957, Αλέκος Σακελλάριος)

Ο Χαρίλαος είναι στρατηγός και έχει επιβάλει πολύ αυστηρές αρχές στις τέσσερις νεαρές ανύπαντρες κόρες του. Κάποια στιγμή καταφτάνει από το Σικάγο στην Ελλάδα η αδερφή του Χαρίλαου, μια απελευθερωμένη και ευκατάστατη οικονομικά «θεότρελη» χήρα. Εγκαθίσταται στο σπίτι του Χαρίλαου και ανατρέπει, μέσα σε λίγο καιρό, τις κατεστημένες αρχές του σπιτιού, κόντρα στα ήθη και έθιμα της εποχής και τις πεποιθήσεις του αδερφού της, ενώ καταφέρνει με κάπως ανορθόδοξο τρόπο να βρει γαμπρούς και τελικά να παντρέψει τις τρεις από τις τέσσερις κόρες του. Η επιρροή της ελληνικής διασποράς, αλλά και μια κατά μέτωπο κριτική στην πατριαρχεία, με αιχμηρό χιούμορ.

Γλυκιά Συμμορία (1983, Νίκος Νικολαϊδης)

Ο Αργύρης, ο πρόσφατα αποφυλακισμένος φίλος του Ανδρέας, η Μαρίνα και η Σοφία είναι μια παρέα που ζει κοινοβιακά σε μια μονοκατοικία. Έχουν φτάσει σε συναισθηματικό αδιέξοδο κι αναζητούν κάπου να ακουμπήσουν, κάτι για το οποίο θα άξιζε ακόμα και να πεθάνουν. Σέρνοντας πίσω τους ένα πολυτάραχο παρελθόν, επιδίδονται σε παντοειδείς απρέπειες: τρώνε σε πολυτελή εστιατόρια χωρίς να πληρώνουν, κλέβουν τρόφιμα από σούπερ-μάρκετ, ρούχα από καταστήματα, λίρες από χρηματοκιβώτια, λεφτά από φίλους, παίζουν σε πορνοταινίες ή χρηματοδοτούν παράνομες οργανώσεις, ώσπου έρχονται πρόσωπο με πρόσωπο με τον χειρότερό τους εφιάλτη: την εξουσία. Η αποξένωση, η αναζήτηση ταυτότητας, η απόγνωση των νέων στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης, με τη μοναδική γοητεία του σινεμά του Νικολαΐδη.

Μανία (1985, Γιώργος Πανουσόπουλος)

Ένα καλοκαιρινό μεσημέρι στην Αθήνα, στον Εθνικό Κήπο, μια γυναίκα, καριερίστα πετυχημένη, ορθολογίστρια, αλλά σ’ ένα συμβατικό γάμο, έχει μια απολυτρωτική σεξουαλική επαφή μ’ ένα φαύνο και βρίσκει τον δεύτερο, πρωτόγνωρο και πανάρχαιο εαυτό της. Ένας εκστατικός κόσμος παγανισμού και ανεξέλεγκτων φυσικών και ζωικών δυνάμεων μέσα στην καρδιά της τεχνοκρατούμενης Αθήνας κι η επαναστατική μεταμόρφωση της σύγχρονης γυναίκας του αστικού εγκλωβισμού, σε παρορμητικό, σαρωτικό στοιχείο της φύσης. Επιπλέον, μια απόδειξη ότι μόνο το βλέμμα του Πανουσόπουλου θα μπορούσε να μεταμορφώσει σ’ έναν θαλερό, ερωτικό παράδεισο τον Εθνικό Κήπο.

Κρυστάλλινες Νύχτες (1992, Τώνια Μαρκετάκη)

Στην Αθήνα της Κατοχής μια Γερμανίδα, παντρεμένη με έναν Έλληνα αξιωματικό, ερωτεύεται παράφορα έναν Εβραίο έφηβο που πουλάει πάγο στα σπίτια. Σπρωγμένη από τον έρωτά της γι’ αυτόν, αυτοκτονεί για να ξαναγεννηθεί μετενσαρκωμένη σε μια νέα γυναίκα που θα ζήσει ξανά τον έρωτα μαζί του. Όσο διαρκούν οι δύο ζωές της, ο κόσμος γύρω της αλλάζει δραματικά και η ατομική της ιστορία διασταυρώνεται με γεγονότα της παγκόσμιας Ιστορίας. Η μνήμη ως ηθική ευθύνη, αλλά και η προάσπιση της γυναικείας χειραφέτησης με κρυστάλλινη καθαρότητα.

Μαχαιροβγάλτης (2010, Γιάννης Οικονομίδης)

Ο Νίκος περνάει τεμπέλικα τις μέρες του στην επαρχία χωρίς παρόν και χωρίς μέλλον. Μετά τον θάνατο του πατέρα του, ο θείος του τον παροτρύνει να εγκαταλείψει το χωριό και να πάει στην Αθήνα. Του προσφέρει διαμονή, διατροφή και μια εύκολη δουλειά. Ο Νίκος δέχεται για να βρεθεί άξαφνα μπλεγμένος σε μια παράξενη κατ’ οίκον εργασία. Όσο βρίσκεται απομονωμένος σ` ένα «γκρίζο» προάστιο της πόλης με μόνη παρέα τον θείο και τη θεία του, οι ισορροπίες ανάμεσα στους τρεις αρχίζουν ν` αλλάζουν. Το αστικό φαρ-γουεστ και οι ήρωές του, εγκλωβισμένοι στα δικά τους κλουβιά, παρέα με το αδιέξοδό τους.

Στον Ουρανό του Τίποτα Με Ελάχιστα (2023, Χρήστος Ανδριανόπουλος)

«Υπήρχαν στιγμές που έκλεινα την πόρτα και ερωτήματα πλημμύριζαν το μυαλό μου. Ένα από αυτά ήταν όσο ισχυρό χρειαζόταν για να ανοίξω την κάμερα. Αγαπιούνται;» H Νότα και ο Ηλίας είναι ένα ηλικιωμένο ζευγάρι που ζει σε διαφορετικούς κόσμους. Το μόνο κοινό σε αυτούς τους κόσμους είναι η αργή και δύσκολη αποσύνθεση του μυαλού και του σώματος. Στο ντοκιμαντέρ, γυρισμένο στη διάρκεια της καραντίνας, σε μια περίοδο όπου ο χρόνος πήρε άλλη μορφή για όλους, για τη Νότα και τον Ηλία σήμανε ένα τέλος που πλησιάζει, μια επιλεκτική στάση απέναντι στη ζωή που, στην περίπτωσή τους, όχι απλώς επιτρέπεται, αλλά είναι κι απολαυστική

Avant-Drag! (2024, Φιλ Ιερόπουλος)

Το «Avant-Drag!» προσφέρει μια συναρπαστική ματιά σε δέκα drag performers της Αθήνας που αποδομούν το φύλο, τον εθνικισμό, την έννοια του ανήκειν και την ταυτότητα, ενώ αντιμετωπίζουν την αστυνομική βία, την τρανσφοβία και τον ρατσισμό. Εξίσου ψυχαγωγικό όσο και βαθιά διεγερτικό για τη σκέψη, το ντοκιμαντέρ αμφισβητεί τις κυρίαρχες κοινωνικές νόρμες και αναδιαμορφώνει τις αντιλήψεις γύρω από την LGBTQ+ κουλτούρα, καταγράφοντας τις προσωπικές ζωές μιας δεμένης κοινότητας drag performers και αποδεικνύοντας ότι το να σε αντιμετωπίζουν ως «Άλλο» δεν υπήρξε ποτέ τόσο οικείο. Να που ένας αναγραμματισμός εμφανίζει, στην Ελλάδα του σήμερα, όσα πολλοί θα ήθελαν να μην φαίνονται.