“Kαίνε σαν ατομικές βόμβες” – Η Ευρώπη στην εποχή των megafires

Οι τεράστιες πυρκαγιές που σαρώνουν τη νοτιοδυτική Γαλλία έκαιγαν με τέτοια ένταση, ώστε δημιούργησαν μια ισχυρή καταιγίδα που προκλήθηκε από την ίδια τη φωτιά.

Το σπάνιο αυτό φαινόμενο παρατηρείται ορισμένες φορές στις γιγαντιαίες πυρκαγιές που πλήττουν τις ΗΠΑ και τον Καναδά, όμως μέχρι σήμερα δεν είχε καταγραφεί στη Γαλλία. Σύμφωνα με ειδικούς, αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα εποχή πυρκαγιών.

Η Ευρώπη αντιμετώπιζε ανέκαθεν δασικές πυρκαγιές. Ωστόσο, τα φαινόμενα γίνονται ολοένα και πιο ακραία, καθώς η κλιματική κρίση εντείνεται. Πυροσβέστες στη Γαλλία και την Ισπανία επιχειρούν αυτή την εβδομάδα να θέσουν υπό έλεγχο μέτωπα πιο σφοδρά και πιο απρόβλεπτα από οτιδήποτε είχαν αντιμετωπίσει στο παρελθόν.

Την Τετάρτη, οι αρχές στις δύο χώρες ανακοίνωσαν ότι ορισμένες πυρκαγιές είχαν σταθεροποιηθεί, εκφράζοντας, ωστόσο, ανησυχία ότι η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί, εν μέσω του τέταρτου κύματος καύσωνα που πλήττει την Ευρώπη από την αρχή της χρονιάς.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προειδοποίησε επίσης για αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιών ανατολικότερα, σε Ελλάδα και Ιταλία.

Οι εξελίξεις έρχονται μετά την περσινή περίοδο-ρεκόρ για τις πυρκαγιές στην Ευρώπη, με τους ειδικούς να σημειώνουν ότι η ήπειρος προστίθεται πλέον στη μακρά λίστα περιοχών, από τη Σιβηρία έως τον Αμαζόνιο, που βιώνουν διαδοχικές περιόδους ακραίων πυρκαγιών.

«Έχουμε εισέλθει σε μια εποχή πυρκαγιών που δεν μπορούν να κατασβεστούν», δήλωσε ο Βίκτορ Ρέσκο ντε Ντιός, καθηγητής Δασικής Μηχανικής και Παγκόσμιας Αλλαγής στο Πανεπιστήμιο της Λέιντα, στην Ισπανία.

«Πρόκειται για πυρκαγιές που καίνε με την ένταση αρκετών ατομικών βομβών», πρόσθεσε.

Η χειρότερη κατάσταση μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Οι πυρκαγιές στη Γαλλία έχουν ήδη κατακάψει περισσότερα από 1,6 εκατομμύρια στρέμματα, έκταση περίπου 1.600 τετραγωνικών χιλιομέτρων, αποτελώντας τις μεγαλύτερες που έχουν καταγραφεί ποτέ στη χώρα, ενώ απομένουν ακόμη αρκετοί μήνες μέχρι το τέλος της αντιπυρικής περιόδου.

«Η κατάσταση που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι η δυσκολότερη που έχει καταγραφεί ποτέ, η δυσκολότερη από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο», δήλωσε τη Δευτέρα ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, κατά την επίσκεψή του στο Μπορντό.

Ο ίδιος χαρακτήρισε τις πυρκαγιές «εντελώς πρωτοφανείς».

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της σφοδρότητας των φαινομένων ήταν η εμφάνιση νεφών φωτιάς, γνωστών ως πυροσωρειτομελανίες, τα οποία σχηματίστηκαν το Σαββατοκύριακο στην περιοχή Ζιρόντ, κοντά στο Μπορντό.

Τα νέφη αυτά δημιουργούνται όταν ιδιαίτερα ισχυρές πυρκαγιές παράγουν μια στήλη ακραίας θερμότητας, η οποία ανεβαίνει γρήγορα προς τα ψυχρότερα στρώματα της ατμόσφαιρας και συμπυκνώνεται σε γιγαντιαία καταιγιδοφόρα νέφη.

Μπορούν να δημιουργήσουν δικούς τους ανέμους, βροχή και κεραυνούς και να μετατρέψουν τα πύρινα μέτωπα σε αυτοτροφοδοτούμενες πυροκαταιγίδες, με εξαιρετικά ασταθή και απρόβλεπτη συμπεριφορά.

Το φαινόμενο έχει καταγραφεί εκτενώς στην Αυστραλία, τον Καναδά και τις ΗΠΑ. Οι πυρκαγιές στο Λος Άντζελες το 2025 είχαν προκαλέσει ακόμη και έναν σπάνιο ανεμοστρόβιλο φωτιάς. Στην Ευρώπη, ωστόσο, παρόμοια φαινόμενα θεωρούνται εξαιρετικά ασυνήθιστα.

Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων ανακοίνωσε ότι δεν μπορεί ακόμη να επιβεβαιώσει εάν επρόκειτο για την πρώτη πυροσωρειτομελανία στη Γαλλία.

«Εάν, ωστόσο, επιβεβαιωθεί, η ανάπτυξή της θα αναδείκνυε την εξαιρετική ένταση της συγκεκριμένης πυρκαγιάς και τις ασυνήθιστες ατμοσφαιρικές συνθήκες υπό τις οποίες εξελίσσεται», ανέφερε η Φραντσέσκα Ντι Τζουζέπε, συντονίστρια προβλέψεων πυρκαγιών του Κέντρου.

Πολυεθνική κρίση πυρκαγιών

Εντυπωσιακή είναι και η συνολική έκταση των καταστροφών. Οι πυρκαγιές έχουν κατακάψει τεράστιες εκτάσεις σε Γαλλία και Ισπανία, με τις δύο χώρες να έχουν ζητήσει τη συνδρομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

«Μια ταυτόχρονη, πολυεθνική κρίση πυρκαγιών είναι σπάνια στην Ευρώπη», δήλωσε ο Στέφαν Ντορ, διευθυντής του Κέντρου Έρευνας για τις Δασικές Πυρκαγιές στο Πανεπιστήμιο του Σουόνσι, στην Ουαλία.

Τα μέτωπα μαίνονται κοντά σε μεγάλες πόλεις. Μία από τις πυρκαγιές έχει σαρώσει την ορεινή επαρχία Άβιλα, δυτικά της Μαδρίτης, και αποτελεί πλέον τη μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ισπανία, σύμφωνα με τις αρχές.

«Αυτό που είναι ασυνήθιστο είναι ο αριθμός των καταστροφικών πυρκαγιών που εξελίσσονται αυτή τη στιγμή: μέτωπα που εξαπλώνονται γρήγορα, υπερβαίνουν τις δυνατότητες των πυροσβεστικών δυνάμεων και αναγκάζουν ολόκληρες κοινότητες να εκκενωθούν», δήλωσε ο Γκιγιέρμο Ράιν, καθηγητής Επιστήμης των Πυρκαγιών στο Imperial College του Λονδίνου.

Περισσότεροι από 300.000 άνθρωποι έχουν απομακρυνθεί από τις εστίες τους στις δύο χώρες, αν και ορισμένοι άρχισαν να επιστρέφουν στα σπίτια τους την Τετάρτη.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η πλήρης κατάσβεση πυρκαγιών τέτοιου μεγέθους είναι σχεδόν αδύνατη, μέχρι να εξαντληθεί η καύσιμη ύλη ή να σημειωθούν παρατεταμένες βροχοπτώσεις, ανεξάρτητα από τον αριθμό των δυνάμεων που κινητοποιούνται.

«Στην Αυστραλία και σε περιοχές των ΗΠΑ και του Καναδά υπάρχει πλέον μια γενικευμένη προσδοκία και αποδοχή ότι κάποιες πυρκαγιές θα βγουν εκτός ελέγχου», σημείωσε ο Ντορ.

«Στην Ευρώπη εξακολουθεί να επικρατεί ευρέως η αντίληψη ότι τέτοιες πυρκαγιές μπορούν να αποτραπούν πλήρως», πρόσθεσε.

Γιατί είναι τόσο ακραίες οι πυρκαγιές

Κάθε δασική πυρκαγιά είναι σύνθετη και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η διαχείριση της γης, η μορφολογία του εδάφους και οι διαθέσιμοι πυροσβεστικοί πόροι.

Ωστόσο, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι οι ακραίες καιρικές συνθήκες, οι οποίες ενισχύονται από την κλιματική αλλαγή, αποτελούν βασικό παράγοντα πίσω από τις φετινές πυρκαγιές στην Ευρώπη.

Η υπερθέρμανση του πλανήτη προκαλεί εντονότερες εναλλαγές μεταξύ περιόδων υγρασίας και ξηρασίας.

Ο περασμένος χειμώνας ήταν ασυνήθιστα υγρός στη Γαλλία και την Ισπανία, γεγονός που οδήγησε σε μεγάλη ανάπτυξη της βλάστησης. Στη συνέχεια, οι καιρικές συνθήκες αντιστράφηκαν. Από τον Μάιο, η Δυτική Ευρώπη πλήττεται από διαδοχικά και σφοδρά κύματα καύσωνα, τα οποία αποξήραναν το έδαφος και τη βλάστηση.

Η ζέστη αποτέλεσε το τελικό «χτύπημα του μαστιγίου», μετατρέποντας την πυκνή βλάστηση σε εξαιρετικά εύφλεκτη καύσιμη ύλη, ανέφερε ο Τζόουνς.

Η πλήρης κατάσβεση των σημερινών πυρκαγιών μπορεί να χρειαστεί μήνες, σύμφωνα με τις αρχές, όμως οι συνέπειές τους θα παραμείνουν για πολύ μεγαλύτερο διάστημα.

Ο πυκνός και τοξικός καπνός είναι επιβλαβής για την ανθρώπινη υγεία. Υπολογίζεται ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση από τις δασικές πυρκαγιές προκαλεί περισσότερους από 100.000 θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο.

Σημαντικές είναι και οι οικονομικές επιπτώσεις. Οι πυρκαγιές μαίνονται κοντά σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, πλήττοντας τουριστικές περιοχές, αμπελουργικές ζώνες και κρίσιμες στρατιωτικές εγκαταστάσεις.

Πέρα από τις άμεσες απώλειες, ενδέχεται να μεταβάλουν τη σχέση των ανθρώπων με τον τόπο στον οποίο ζουν, καθώς όλο και περισσότερες κοινότητες βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με τη μόνιμη απειλή ανεξέλεγκτων πυρκαγιών.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι στο μέλλον οι πυρκαγιές, στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο, θα γίνονται συχνότερες και εντονότερες όσο η ανθρωπότητα συνεχίζει να καίει ορυκτά καύσιμα και να αυξάνει τη θερμοκρασία του πλανήτη.

«Είναι δύσκολο να προβλέψουμε μέχρι πού μπορεί να φτάσει η κατάσταση», δήλωσε ο Ρέσκο ντε Ντιός.

«Σύντομα δεν θα μπορούμε να αποκλείσουμε δαντικά σενάρια, όπως εκείνα που έχουν καταγραφεί στην Καλιφόρνια ή την Αυστραλία, με πυρκαγιές ή συμπλέγματα πυρκαγιών που θα καλύπτουν ακόμη και 10 εκατομμύρια στρέμματα».