Τρεις ηθοποιοί, μία συνείδηση και ένα έγκλημα που δεν ξεχνιέται στην Μικρή Επίδαυρο

Τρεις γυναίκες, τρεις διαφορετικές χώρες, τρεις θεατρικές παραδόσεις και ένας κοινός ρόλος. Στο «I-ONE» του Ιβάν Βιριπάγεφ, ο αρχαίος μύθος της Μήδειας μεταφέρεται στο δυστοπικό μέλλον του 2050.

Η σύγχρονη αυτή Μήδεια δεν έχει ένα πρόσωπο, αλλά τρία: της Σοφίας Κόκκαλη, της Αντιγόνης Ντυσέν και της Καρολίνα Ζέπα. Τρεις ερμηνεύτριες προσεγγίζουν την ίδια γυναίκα από διαφορετικές αφετηρίες και συνθέτουν επί σκηνής μια ταυτότητα κατακερματισμένη, ασταθή και διαρκώς υπό αμφισβήτηση.

Στη Μικρή Επίδαυρο, στις 7 και 8 Αυγούστου, ο σημαντικός Βούλγαρος σκηνοθέτης Γκαλίν Στόεφ παρουσιάζει σε παγκόσμια πρεμιέρα το νέο έργο του σπουδαίου Ρώσου δραματουργού Ιβάν Βιριπάγεφ, μετατρέποντας τη Μήδεια σε μια γυναίκα του 2050, η οποία δεν βρίσκεται αντιμέτωπη μόνο με το έγκλημά της, αλλά και με μια κοινωνία που πιστεύει ότι μπορεί να εισβάλει στη συνείδησή της και να την «διορθώσει».

Η Τζούντιθ έχει διαπράξει ένα διπλό έγκλημα. Η τιμωρία της, όμως, δεν περιορίζεται στη φυλάκιση. Υποβάλλεται σε μια πειραματική θεραπεία μέσω του νευρωνικού εμφυτεύματος I-ONE, το οποίο έχει σχεδιαστεί για να αναμορφώνει την εγκληματική συμπεριφορά. Όταν ένα τεχνικό σφάλμα διαγράφει τη μνήμη και την αίσθηση του εαυτού της, το έργο εγκαταλείπει τα όρια του φουτουριστικού θρίλερ και μετατρέπεται σε μια βαθιά υπαρξιακή τραγωδία.

Μιλώντας στο NEWS 24/7, η Σοφία Κόκκαλη, η Αντιγόνη Ντυσέν και η Καρολίνα Ζέπα, περιγράφουν ένα έργο που αντιστέκεται στις εύκολες απαντήσεις. Έναν μονόλογο χτισμένο πάνω στην επανάληψη, στις παράλληλες χρονικές γραμμές και σε όσα κρύβονται κάτω από τις λέξεις. Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον συνυπάρχουν, ενώ η μνήμη, η ενοχή και οι συνέπειες μιας ακραίας πράξης επανέρχονται σαν θραύσματα μιας ιστορίας που αρνείται να παραμείνει ενιαία.

Η σκηνική συνύπαρξη των τριών ηθοποιών κάνει αυτόν τον κατακερματισμό ορατό. Καθεμία φέρνει τη δική της ευαισθησία, το δικό της ένστικτο και τη δική της αντίληψη για την Τζούντιθ. Δεν επιχειρούν να εξαλείψουν τις διαφορές τους, αλλά να τις μετατρέψουν σε υλικό της παράστασης. Σαν τρεις ερευνήτριες, ενώνουν τα κομμάτια της ιστορίας και, μέσα από αυτά, συνθέτουν έναν κοινό χαρακτήρα: μία γυναίκα και ταυτόχρονα πολλές διαφορετικές εκδοχές της.

Στον κόσμο του «I-ONE», τη θέση της θεϊκής μοίρας έχει καταλάβει η τεχνολογία. Εκείνη παρακολουθεί, κρίνει και επεμβαίνει στον ανθρώπινο νου, διεκδικώντας την εξουσία να αποφασίσει τι πρέπει να διαγραφεί και τι αξίζει να παραμείνει. Απέναντί της, οι τρεις πρωταγωνίστριες θέτουν ένα ερώτημα που ξεπερνά τα όρια της παράστασης: όταν η μνήμη, η βούληση και η συνείδηση μπορούν να επαναπρογραμματιστούν, τι είναι αυτό που εξακολουθεί να μας κάνει ανθρώπους;

Η γοητεία του I-ONE

Τι είναι αυτό που γοητεύει τις τρεις πρωταγωνίστριες ιδιαίτερα στο I-ONE;

Η Σοφία Κόκκαλη παίρνει πρώτη τον λόγο και απαντά: “Με γοήτευσε η πρώτη ανάγνωση. Είναι ένας μονόλογος με τέτοια δομή, ώστε για πολύ ώρα να μην μπορείς να ονομάσεις αυτό που παρακολουθείς.
Αργότερα η εικόνα συντίθεται, αλλά παραμένει τόσο ανοιχτή, όσο και η φαντασία αυτού που διαβάζει ή αυτού που θέλει να την βγάλει απ το χαρτί”.

Η Antigone Duchesne συνεχίζει “αυτό που βρίσκω πιο συναρπαστικό στο I-ONE είναι ο τρόπος με τον οποίο υπάρχει ταυτόχρονα στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Διαφορετικές χρονικές γραμμές ξεδιπλώνονται παράλληλα, επιτρέποντας στη μνήμη, στις συνέπειες και σε όλα τα ερωτήματα που παραμένουν να συνυπάρχουν. Με έκανε να σκεφτώ πολύ το πώς το παρελθόν και το μέλλον μας διαμορφώνουν διαρκώς αυτό που είμαστε στο παρόν”.

Και η Karolina Rzepa λέει με τη σειρά της: “Από την πρώτη στιγμή, αυτό που με γοήτευσε περισσότερο ήταν η ίδια η δομή του κειμένου. Το I-ONE είναι χτισμένο πάνω στην επανάληψη, αλλά ταυτόχρονα παραμένει εξαιρετικά πολυεπίπεδο. Κάτω από τις λέξεις αφηγείται μια πολύ βαθύτερη ιστορία.

Για μένα, αποτελεί ένα πολύ οξυδερκές πορτρέτο εσωτερικής αποσύνθεσης και συναισθηματικής υπερφόρτισης. Εξερευνά επίσης τις δυνάμεις που μας διαμορφώνουν κάτω από την επιφάνεια, εκείνες τις ασυνείδητες παρορμήσεις που συχνά αδυνατούμε να αναγνωρίσουμε μέσα μας. Αυτή ακριβώς η πολυπλοκότητα ήταν που με τράβηξε στο έργο”.

Οι διαφορετικές πλευρές της Τζούντιθ

Ένας πρωταγωνιστικός ρόλος, 3 ηθοποιοί προερχόμενες από τρεις διαφορετικές χώρες και θεατρικές παραδόσεις. Ποιες διαφορετικές πλευρές της Τζούντιθ φέρνει καθεμία στην παράσταση;

Η Σοφία Κόκκαλη αναφέρει πως: “Παρότι προερχόμαστε από διαφορετικές χώρες, υπήρξε κάτι κοινό εξαρχής- η διαφορετική θεατρική παράδοση ήταν πιο εμφανής, που όμως έγινε με κάποιο τρόπο και ένα εργαλείο της παράστασης-ο σκηνοθέτης επιτούτου διάλεξε 3 διαφορετικές εκδοχές αντί για μία.
Εντέλει είμαστε σαν 3 ερευνήτριες, όπου ενώνοντας τα στοιχεία της ιστορίας, ενώνονται και στοιχεία δικά μας και εκεί εμφανίζεται ο χαρακτήρας.

Και η Antigone Duchesne προσθέτει πως: “Η συνεργασία με τις δύο συναδέλφους μου υπήρξε μεγάλη τιμή και χαρά. Και οι δύο διαθέτουν εξαιρετικό φυσικό ένστικτο και προσεγγίζουν την Τζούντιθ με ευφυΐα, δύναμη και παιχνιδιάρικη διάθεση. Παρότι προερχόμαστε από διαφορετικές χώρες και θεατρικές παραδόσεις, αγκαλιάσαμε τις προσωπικές μας ερμηνείες και αναζητήσαμε τη συναισθηματική αλήθεια που τις συνδέει. Έμαθα πάρα πολλά από τη δική τους οπτική και τον τρόπο δουλειάς τους και γνωρίζω ότι αυτά τα μαθήματα θα με συνοδεύουν σε όλη τη ζωή και την καριέρα μου.

Η Karolina Rzepa καταλήγει: “Παρότι υποδυόμαστε τον ίδιο χαρακτήρα, καθεμία μας φέρνει τη δική της ευαισθησία και οπτική. Θεωρώ ότι η επιλογή του σκηνοθέτη να αναθέσει τον ρόλο της Τζούντιθ σε τρεις ηθοποιούς ήταν πολύ ενδιαφέρουσα. Ίσως με αυτόν τον τρόπο περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να αναγνωρίσουν κάτι από τον εαυτό τους στην ιστορία της.

Αυτό που συμβαίνει στην Τζούντιθ μου φαίνεται βαθιά οικουμενικό, παρόλο που οι πράξεις της είναι φρικτές. Δεν πιστεύω ότι χρειάζεται να τις κατανοήσουμε κυριολεκτικά. Ζούμε σε έναν κόσμο που μας κατακλύζει διαρκώς: από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, την αδιάκοπη ροή ειδήσεων, τον τεράστιο αριθμό σχέσεων που καλούμαστε να διατηρούμε και την αίσθηση ότι όλο και λιγότερες πτυχές της ζωής μας παραμένουν ιδιωτικές. Υπό αυτή την έννοια, παρόλο που ερμηνεύουμε μία Τζούντιθ, μπορεί ταυτόχρονα να ιδωθεί ως τρεις διαφορετικές γυναίκες που βιώνουν την ίδια εμπειρία”.

Μπορεί να διορθωθεί η ανθρώπινη συνείδηση;

Η Τζούντιθ είναι μια σύγχρονη Μήδεια, όμως το έγκλημά της δεν οδηγεί μόνο στην τιμωρία, αλλά και στον επαναπρογραμματισμό της. Τι είναι πιο τρομακτικό: η πράξη της ή μια κοινωνία που πιστεύει ότι μπορεί να «διορθώσει» την ανθρώπινη συνείδηση;

Η Antigone Duchesne απαντά πως: “Και τα δύο είναι εξαιρετικά δύσκολα και μας φέρνουν αντιμέτωπους με πολύ σκληρά ερωτήματα. Κατά τη διάρκεια των προβών συζητήσαμε πολλές φορές τι σημαίνει πραγματικά να μπαίνεις στη θέση ενός ανθρώπου που είναι ικανός να διαπράξει τόσο αδιανόητες πράξεις.

Για μένα, όμως, η ιδέα της διόρθωσης της συνείδησης είναι τελικά πιο τρομακτική. Η συνείδηση παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια. Ακόμη δεν μπορούμε να ορίσουμε πλήρως τι είναι και η επιστήμη μόλις αρχίζει να την εξερευνά. Πώς μπορεί μια κοινωνία να ισχυρίζεται ότι έχει την εξουσία να «διορθώσει» κάτι που ακόμη δεν μπορούμε πραγματικά ούτε να ορίσουμε ούτε να εντοπίσουμε μέσα μας;”

Η Τζούντιθ συνομιλεί εμφανώς με τη Μήδεια, αλλά ζει σε έναν κόσμο όπου τη θέση της θεϊκής μοίρας έχει πάρει η τεχνολογία. Πόσο σύγχρονο είναι αυτό; Επίσης, η τεχνολογία εισβάλλει στο μυαλό της. Σε ποιο σημείο παύει η θεραπεία και αρχίζει η εξάλειψη του ανθρώπου;

Σοφία Κόκκαλη: Παρακολούθησα μια συνεντευξη του καθηγητή Σέργιου Θεοδωρίδη. Με δικά μου λόγια, αυτό που κρατώ είναι ότι ο μόνος δρόμος εξημέρωσης αυτής της νέας και καλπάζουσας τεχνολογίας είναι να επιστρέψουμε πιο πολύ στον άνθρωπο.

Τα νεαρά άτομα μέσω της εκπαίδευσης να συναντήσουν ακόμη πιο βαθιά τον πυρήνα τους, έτσι ώστε να μπορούν να χειριστούν την τεχνολογία προς την εξυπηρέτηση του ανθρώπου και οχι το αντίθετο- να αδρανοποιούμαστε δηλαδή στα χέρια της. Αυτή η ανάγκη για επιστροφή στο τι συνιστά τον άνθρωπο, μου φαίνεται πολύ έντονη και στο έργο αυτό. Με την εισβολή στο μυαλό, πρακτικά αφαιρούνται στοιχεία του ατόμου με σκοπό τη θεραπεία και η ερώτηση είναι τί παραμένει και αν παραμένει κάτι ύστερα απο αυτό. Ένας άγριος εαυτός χωρίς ταυτότητα μπορεί να είναι ενας χαμένος άνθρωπος ή ένας τρομακτικά αυθεντικός;

Αν το I-ONE διαγράφει τη μνήμη της Τζούντιθ, διαγράφει και την ενοχή της; Μπορεί κάποιος να παραμένει υπεύθυνος για μια πράξη που δεν θυμάται πλέον ότι διέπραξε;

Η Karolina Rzepa αναφέρει πως: “Δεν πιστεύω ότι η ενοχή μπορεί απλώς να διαγραφεί. Η δική μου ερμηνεία είναι ότι, στην περίπτωση της Τζούντιθ, το πείραμα τελικά αποτυγχάνει.

Το I-ONE δεν μπορεί να διαγράψει ολοκληρωτικά την αίσθηση του εαυτού της. Κάτι ουσιώδες παραμένει, κάτι που δεν μπορεί να διαγραφεί, ακόμη κι αν εξαφανιστούν οι ίδιες οι αναμνήσεις. Και ίσως αυτός ακριβώς να είναι ο λόγος που επιβιώνει και η ενοχή