“Είναι κόλαση να είσαι γυναίκα” – Πέντε χρόνια Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν

Πέντε χρόνια μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από την Καμπούλ και την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, το Αφγανιστάν βιώνει μια από τις σοβαρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις και κρίσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στον κόσμο.

Κάποτε βρισκόταν στο επίκεντρο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, με τους Αμερικανούς φορολογούμενους να έχουν επωμιστεί το κόστος των 2,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων για τον 20ετή πόλεμο στη χώρα. Σήμερα, το Αφγανιστάν και ο λαός του έχουν σε μεγάλο βαθμό βγει από το επίκεντρο της παγκόσμιας προσοχής, παρά τη σύγκλιση ανθρωπογενών και φυσικών κρίσεων που έχουν οδηγήσει εκατομμύρια παιδιά στην πείνα και έχουν στερήσει από γυναίκες και κορίτσια τα πιο θεμελιώδη δικαιώματά τους.

Η ανθρωπιστική βοήθεια προς το Αφγανιστάν – την οποία χρειάζεται περίπου το 45% του πληθυσμού – έχει μειωθεί δραματικά από τους διεθνείς δωρητές μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, με τις γυναίκες και τα κορίτσια να υφίστανται το μεγαλύτερο βάρος των περικοπών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, που κάποτε ήταν ο μεγαλύτερος πάροχος βοήθειας προς το Αφγανιστάν, πλέον δεν βρίσκονται καν στην πρώτη πεντάδα των χωρών-δωρητών.

«Έμφυλο απαρτχάιντ» για γυναίκες και κορίτσια

Η κατακόρυφη μείωση της βοήθειας σημειώνεται την ώρα που οι Ταλιμπάν συνεχίζουν την επίθεση στα δικαιώματα των γυναικών και των κοριτσιών, αποδυναμώνοντας τις νομικές προστασίες και στερώντας τους συστηματικά κάθε δυνατότητα αυτοδιάθεσης, στο πλαίσιο ενός συστήματος που ειδικοί έχουν χαρακτηρίσει «έμφυλο απαρτχάιντ». Οι πρακτικές τους έχουν ουσιαστικά αποκλείσει το μισό πληθυσμό από τη δημόσια ζωή και έχουν καταστήσει το Αφγανιστάν μία από τις πιο επικίνδυνες χώρες στον κόσμο για μια γυναίκα.

«Για να είμαι απόλυτα ξεκάθαρος, είναι κόλαση αν είσαι γυναίκα στο Αφγανιστάν», δήλωσε στο CNN ο Τζον Σόπκο, πρώην ειδικός γενικός επιθεωρητής για την ανοικοδόμηση του Αφγανιστάν.

«Και δεν βλέπω τη διεθνή κοινότητα, ούτε την κυβέρνηση Τραμπ να κάνει κάτι γι’ αυτό. Αντίθετα, δημιουργούν ακόμη μεγαλύτερο χάος για τους φτωχούς ανθρώπους του Αφγανιστάν», πρόσθεσε ο Σόπκο, αναφερόμενος στην απόφαση του Αμερικανού προέδρου να τερματίσει στις αρχές του 2025 σχεδόν όλες τις ανθρωπιστικές και αναπτυξιακές συμβάσεις της USAID στο Αφγανιστάν, διακόπτοντας προγραμματισμένη βοήθεια ύψους άνω των 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Το Αφγανιστάν είναι πλέον η μοναδική χώρα στον κόσμο όπου τα κορίτσια απαγορεύεται να συνεχίσουν την εκπαίδευσή τους μετά την έκτη τάξη. Η απαγόρευση ισχύει εδώ και αρκετό καιρό, με αποτέλεσμα μια ολόκληρη γενιά κοριτσιών να έχει περάσει την εφηβεία χωρίς να πατήσει το πόδι της σε αίθουσα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Η UNESCO εκτιμά ότι σήμερα 2,4 εκατομμύρια κορίτσια αποκλείονται από το σχολείο.

Διάταγμα επιτρέπει στους άνδρες να χτυπούν τις συζύγους τους, υπό μία προϋπόθεση

Οι γυναίκες έχουν επίσης αποκλειστεί από τα περισσότερα επαγγέλματα, έχουν υποχρεωθεί να καλύπτουν το πρόσωπό τους σε δημόσιους χώρους και δεν μπορούν να ταξιδεύουν σε μεγάλες αποστάσεις χωρίς τη συνοδεία άνδρα.

Σύμφωνα με τη UN Women, οι μισές Αφγανές πλέον εγκαταλείπουν το σπίτι τους μόλις μία ή δύο φορές τον μήνα, με την απομόνωση να προκαλεί κρίση ψυχικής υγείας. Επτά στις δέκα γυναίκες χαρακτηρίζουν πλέον την ψυχική τους υγεία «κακή» ή «πολύ κακή», σύμφωνα με την οργάνωση.

Η Μαχμπούμπα Σεράτζ, μία από τις ελάχιστες Αφγανές ακτιβίστριες που παρέμειναν στην Καμπούλ μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, δήλωσε την Πέμπτη στο CNN ότι εξετάζει το ενδεχόμενο να εγκαταλείψει τη χώρα λόγω της ραγδαίας επιδείνωσης της κατάστασης για τις γυναίκες.

«Δεν μπορώ να συνεχίσω να εργάζομαι με αυτόν τον τρόπο, γιατί δεν έχω βοηθήσει καμία από τις Αφγανές που με χρειάζονταν. Δεν κατάφερα να το κάνω, γιατί κανείς δεν μου το επιτρέπει. Και από τις γυναίκες… όλα τους τα δικαιώματα έχουν αφαιρεθεί. Και αν κάποιος πει οτιδήποτε γι’ αυτό, εμείς είμαστε οι λάθος. Δεν υποτίθεται ότι πρέπει να το λέμε, αλλά αυτό ακριβώς έχει συμβεί», δήλωσε η Σεράτζ.

Την ίδια ώρα, η βία κατά των γυναικών έχει ουσιαστικά νομιμοποιηθεί. Τον Μάρτιο, οι Ταλιμπάν εξέδωσαν διάταγμα που επιτρέπει στους άνδρες να χτυπούν τις συζύγους τους, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα σπάσουν οστά ούτε θα προκαλέσουν εμφανή και μόνιμα τραύματα.

Ένα ακόμη διάταγμα καθιστά σημαντικά δυσκολότερη την έξοδο των γυναικών από έναν γάμο, ενώ παράλληλα καταργεί το ελάχιστο νόμιμο όριο ηλικίας γάμου, το οποίο ήταν τα 16 έτη. Εμπειρογνώμονες για τα ανθρώπινα δικαιώματα από τη Διεθνή Αμνηστία και την Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού προειδοποιούν ότι το διάταγμα νομιμοποιεί τους παιδικούς γάμους, οι οποίοι αυξάνονται σταθερά από την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία.

Τα παιδιά πληρώνουν το τίμημα μαζί με τις μητέρες τους

Η καταστολή αυτή εξελίσσεται παράλληλα με τις δραστικές περικοπές στην ανθρωπιστική βοήθεια, με τη συνολική χρηματοδότηση για ανθρωπιστικούς σκοπούς στο Αφγανιστάν να έχει μειωθεί σχεδόν κατά 70% από το 2022.

Η UN Women εκτιμά ότι περισσότερες από 10,7 εκατομμύρια Αφγανές γυναίκες και κορίτσια εξαρτώνται από την ανθρωπιστική βοήθεια. Περισσότερες από τις μισές γυναικείες οργανώσεις που συμμετείχαν σε πρόσφατη έρευνα του ΟΗΕ αναμένουν ότι θα κλείσουν ή θα αναστείλουν τη λειτουργία τους μέσα στον επόμενο χρόνο εξαιτίας των περικοπών.

Ένα στα δέκα παιδιά στο Αφγανιστάν υποφέρει από οξύ υποσιτισμό, σύμφωνα με έκθεση που δημοσίευσε αυτή την εβδομάδα η οργάνωση Save the Children. Η σπατάλη μυϊκού και σωματικού ιστού – η πιο απειλητική για τη ζωή μορφή οξέος υποσιτισμού – αυξάνεται. Σύμφωνα με τη UNICEF, περισσότερα από 11 εκατομμύρια παιδιά αναμένεται να χρειαστούν ανθρωπιστική βοήθεια φέτος, ενώ σχεδόν 600 εγκαταστάσεις υγείας έχουν κλείσει εξαιτίας των περικοπών.

Σε μία δυσπρόσιτη περιοχή στο βόρειο Αφγανιστάν, η Save the Children είναι ο μοναδικός πάροχος υπηρεσιών υγείας για 10.000 ανθρώπους.

Οι σχέσεις με τη Δύση και το νέο γεωπολιτικό τοπίο

Παρότι το Αφγανιστάν υπό τους Ταλιμπάν δεν έχει μετατραπεί στο καταφύγιο τρομοκρατών που πολλοί φοβούνταν το 2021, ούτε έχει καταρρεύσει, όπως αρχικά προέβλεπαν ορισμένοι αναλυτές, οι αδύναμοι θεσμοί και η βαθύτερη φτώχεια έχουν δημιουργήσει θύλακες ανομίας, όπου οργανώσεις όπως το ISIS-K και η Αλ Κάιντα παραμένουν ενεργές.

Και ενώ καμία χώρα δεν έχει εξομαλύνει πλήρως τις σχέσεις της με τους Ταλιμπάν, η Ρωσία αναγνώρισε επίσημα την κυβέρνησή τους πέρυσι. Η Κίνα, η οποία διόρισε πρέσβη στην κυβέρνηση των Ταλιμπάν τον Δεκέμβριο του 2023, έχει ενισχύσει τους οικονομικούς της δεσμούς με τη χώρα, με κινεζικές εταιρείες να διαδραματίζουν πλέον σημαντικό ρόλο στην εξόρυξη πετρελαίου, χαλκού και λιθίου στο Αφγανιστάν.

Πέντε χρόνια μετά, οι υποσχέσεις που κάποτε χρησιμοποιήθηκαν για να δικαιολογήσουν δύο δεκαετίες αμερικανικής επέμβασης όχι μόνο δεν εκπληρώθηκαν, αλλά έχουν ανατραπεί στην πράξη.

Την ίδια ώρα, η πείνα, οι ασθένειες που μπορούν να προληφθούν και η νομιμοποιημένη βία αποτελούν την καθημερινότητα για εκατομμύρια ανθρώπους.