Παναγιώτης Βλάχος: Το κόμμα του/της “τάδε”

Είναι Αύγουστος και είτε άνοιξες πολιτική κουβέντα κάτω από πλάτανο ή κάτω από αρμυρίκι, είναι διάχυτη η αίσθηση μιας πολιτικής δυστοπίας. Άλλοι καταφεύγουν στην παραίτηση, άλλοι στη μοιρολατρία, άλλοι θυμώνουν. Όπως και να χει, και αυτό το καλοκαίρι, αναζητείται εναλλακτική.

Σίγουρα δεν είμαστε μόνοι στον πλανήτη, κάθε άλλο. Όμως πόσοι συνειδητοποιούμε ότι όλοι μαζί – εδώ και χρόνια – σέρνουμε το χορό μιας επικίνδυνης μεταπολιτικής, που ροκανίζει τον κυρίαρχο θεσμό της δημοκρατίας, που είναι το πολιτικό κόμμα; Πως καταλήξαμε σε μια πολιτική επικαιρότητα, όπου κυριαρχούν κόμματα προσωποπαγή, την ατζέντα βάζουν οι (ατέλειωτες) δημοσκοπήσεις, οι εσωκομματικές διαδικασίες είναι φιέστες μειωμένης ουσίας και οι βουλευτικές έδρες προσωπικό βαλιτσάκι του κάθε εκλεγμένου; Μήπως για τη σημερινή κατάσταση ευθύνεται και η μετάλλαξη των πολιτικών κομμάτων σε μετα-κόμματα χαλαρής καύσης;

Ας το πάρουμε από την αρχή. Από τη δεκαετία του ‘80 το μεγάλο μαζικό κόμμα παύει να αποτελεί “πατερούλη” και βασική πηγή πολιτικής ζύμωσης και καθοδήγησης. Δίπλα στις κλαδικές, τις τοπικές οργανώσεις, τα συνδικάτα και την αυτοδιοίκηση και χάριν της εξουσίας, τα μεγάλα κόμματα προχωρούν στην πρόσληψη περισσότερων επαγγελματικών στελεχών. “Νερώνουν” τις θέσεις τους για να είναι ελκυστικά σε μεγαλύτερα ακροατήρια. Οργανώνουν την επικοινωνία τους γύρω από τον αρχηγό και τις προσωποποιημένες εκστρατείες.

Ιδιαίτερα δε, μετά την πτώση του Τείχους και το περιβόητο “τέλος της ιστορίας” τη δεκαετία του ‘90, ο συμβιβασμός με το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, τα ανοιχτά οικονομικά (και εργασιακά) σύνορα, η Ενιαία Αγορά της ΕΕ ασκούν μεγάλη πίεση σε σοσιαλιστές και αριστερούς. Διαβρώνουν τους δεσμούς τους με το κοινωνικό κράτος, τους εργαζόμενους, τη δημόσια διοίκηση. Αμφισβητούν την κυρίαρχη οικονομική λογική του “φορολογώ και αναδιανέμω”. Το ιδεολόγημα του “Τρίτου Δρόμου” δεν ασκεί μόνο ιδεολογική, αλλά ενδεχομένως και οργανωτική επιρροή, ενισχύοντας τις ηγεσίες μέσα από “κολοβές” συμμετοχικές διαδικασίες, βλέπε προκριματικές ή απευθείας εκλογή προέδρων από απροσδιόριστες μάζες μελών μιας χρήσης.

Από το 2008 και μετά, η μεταπολιτική ενισχύεται. Η οικονομική κρίση, η επιβολή της αρρωστημένης ιδέας της λιτότητας (ότι όλοι πρέπει να έχουμε πλεονάσματα) με τρόικες, τραπεζίτες πρωθυπουργούς και εισαγόμενη μεταρρυθμιστική κοπτορραπτική, ισοπεδώνουν τη λαϊκή κυριαρχία και τις ιδεολογικές διαφορές. Κυβερνήσεις και κόμματα θυσιάζουν τη δημοκρατία χάριν της αποτελεσματικότητας. Ομάδες τεχνοκρατών παίρνουν τα ηνία της κομματικής γνώσης. Ο εσωκομματικός διάλογος ατονεί, οι μικρές ηγετικές ομάδες ενισχύονται και άλλο, τα κομματικά όργανα παραλύουν.

Η πανδημία και οι πολυκρίσεις ισοπεδώνουν ό,τι απέμεινε. Δες τι συνέβη στην Ελλάδα. Αντί για την επιστροφή του αναδιανεμητικού κυρίαρχου κράτους, επικρατεί η “μόνη αλήθεια” του κυρίαρχου κυβερνώντος κόμματος. Ο δημόσιος χώρος της πολιτικής αντιπαράθεσης υποχωρεί χάριν της τεχνοπολιτικής προπαγάνδας και των δημοσκοπήσεων. Τα τηλεοπτικά πάνελ υποβαθμίζουν τις κομματικές διαδικασίες. Τα καρτέλ και τα ολιγοπώλια ενισχύονται, οι δεσμοί των κυβερνήσεων με τις κυρίαρχες ελίτ, που δεν φημίζονται για τα φιλοπροοδευτικά τους αισθήματα, ενισχύονται μέσα από την παροχέτευση ευρωπαϊκού χρήματος.

Τι έπεται; Πολιτική απάθεια, ρητορεία και πρακτικές ωμής ισχύος. Αυταρχικός πλουτολαϊκισμός, επίθεση σε κάθε τι δημόσιο, κυνισμός, οικογενειοκρατία. Κάπως έτσι το ακροδεξιάς προέλευσης κομματικό πρότυπο (ισχυρός ηγέτης, έμφαση στην επικοινωνία, ιδεολογική σύγχυση, καθετοποιημένος τρόπος λήψης αποφάσεων, διακοσμητικά όργανα, μέλη χωρίς υποχρεώσεις) ασκεί επιρροή σε όλο το δυτικό πολιτικό φάσμα και υπηρετεί το πλουτοκρατικό κατεστημένο.

Το ‘κόμμα του/της τάδε’, το αρχηγικό μετα-κόμμα, έχει εισβάλει στην πολιτική ζωή, όπως ο λαγοκέφαλος στις ελληνικές θάλασσες. Κολυμπά γύρω μας δεκαετίες, αλλά επεκτάθηκε τόσο που δε μπορούμε να το αγνοήσουμε. Έχει αλλοιώσει το οικοσύστημα της δημοκρατικής λειτουργίας, συρρικνώνει το ζωτικό δημόσιο χώρο, απειλεί την αυτονομία της πολιτικής, πριονίζει το κοινωνικό συμβόλαιο.

Ας το ξανασκεφτούμε λίγο, πριν ξαναμπούμε στη ρουτίνα του καθημερινού πολιτικού ανταγωνισμού. Χωρίς πολιτικούς σχηματισμούς με σαφή ταυτότητα και κοινωνικές συμμαχίες, θέσεις και αξίες που υπηρετούν μεγάλους εθνικούς στόχους, διαδικασίες που στηρίζονται στη διαφάνεια και τον ουσιαστικό διάλογο, η πολιτική θα παραδίδεται καθημερινά σε ιδιωτικά συμφέροντα και οι κοινωνικές διεκδικήσεις θα κάμπτονται με τον φόβο και την προπαγάνδα. Είναι συνταγή αυτοκτονίας για τον προοδευτικό χώρο να εκφράζεται από μετα-κόμματα.

*Ο Παναγιώτης Βλάχος είναι Συντονιστής του Συμβουλευτικού Συμβουλίου του ΕΤΕΡΟΝ και γραμματέας Δημόσιας Διοίκησης στο ΠΑΣΟΚ.