“Ο δράστης λάμβανε ψυχιατρική αγωγή”

«Ο δράστης λάμβανε ψυχιατρική φαρμακευτική αγωγή». Το σημειώνουν όλα τα ρεπορτάζ για τη γυναικοκτονία στην Κομοτηνή. Μερικά συμπληρώνουν και ότι κατά το παρελθόν είχε νοσηλευτεί σε ψυχιατρική δομή. Για δύο μέρες.

Το συμπέρασμα που υπονοείται είναι σαφές. Για να παίρνει φαρμακευτική αγωγή ήταν διαταραγμένος. Και αν έχει νοσηλευτεί, τότε είναι και επικίνδυνος. Για τα σίδερα. Είναι μία αντίληψη που υποτάσσεται στα στερεότυπα περί ψυχικής υγείας. Και αναπαράγει το στιγματισμό των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν αντίστοιχα προβλήματα.

Δεν γνωρίζουμε τι αγωγή λάμβανε ο δράστης. Μπορεί να του χορηγούσαν αντικαταθλιπτικά ή κάποια σκεύασμα για τη διαχείριση του άγχους. Κοινώς φάρμακα που λαμβάνουν καθημερινά εκατοντάδες χιλιάδες συμπατριωτών μας. Ούτε είναι γνωστός ο λόγος για τον οποίο νοσηλεύτηκε. Ενδεχομένως να ήταν κρίσεις πανικού ίσως και κάτι άλλο πιο σοβαρό. Ομως αυτές οι πληροφορίες δεν έχουν καμία σημασία όταν γνωστοποιείται ότι λάμβανε φαρμακευτική αγωγή. Αυτό θεωρείται αρκετό. Παίρνεις αγωγή; Είσαι επιρρεπής προς τη βία, συνεπώς και επικίνδυνος. Είναι μία βολική ερμηνεία, επειδή μεταφέρει το έγκλημα στην περιοχή της παθολογίας: ένας άνθρωπος σκότωσε επειδή ήταν ψυχικά άρρωστος. Μόνο που τα δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν αυτή την εικόνα.

Στη χώρα μας δεν υπάρχουν στατιστικές αναλύσεις για τη συσχέτιση ψυχικής νόσου και εγκλήματος. Ομως σχετικές έρευνες έχουν γίνει στη Σουηδία, στην Ιταλία και στη Βρετανία. Μια πρόσφατη συγκριτική ανασκόπηση στοιχείων βρήκε ότι περίπου το 20% των δραστών ανθρωποκτονίας νυν ή πρώην συντρόφου εμφάνιζε συμπτώματα ψυχικής διαταραχής κατά τον χρόνο του εγκλήματος. Μάλιστα. Τι είδους διαταραχή; Το 13% είχε συμπτώματα κατάθλιψης. Και μόλις το 7% αντιμετώπιζε ψυχωσική διαταραχή. (Εδώ μία σχετική έρευνα)

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι νεότερη βρετανική μελέτη Domestic Homicide Reviews. Μεταξύ των δραστών δολοφονίας πρώην ή νυν συντρόφου που είχαν χρησιμοποιήσει υπηρεσίες ψυχικής υγείας, οι διαγνώσεις ήταν κυρίως:

• Κατάθλιψη: 44,4%
• Αγχώδεις διαταραχές: 24,4%
• Οριακή διαταραχή προσωπικότητας (EUPD): 5,5%
• Κατάχρηση/εξάρτηση ουσιών ως ψυχιατρική διάγνωση: 6,7%
• Σχιζοφρένεια: μόλις 3,3%
• Κατάθλιψη με ψυχωτικά συμπτώματα: 3,3%
• Διπολική διαταραχή: 2,2%

Τι μας δείχνουν αυτά τα στοιχεία; ο τυπικός δράστης γυναικοκτονίας δεν φαίνεται να είναι ένας άνθρωπος που έχει χάσει την επαφή με την πραγματικότητα λόγω σχιζοφρένειας ή ψύχωσης. Και κάτι ακόμα: Η κατάθλιψη και το άγχος είναι εξαιρετικά συχνές διαταραχές στον γενικό πληθυσμό. Αν λοιπόν στους δράστες με ψυχιατρικό ιστορικό βρίσκουμε κυρίως κατάθλιψη και άγχος και πολύ λιγότερο σχιζοφρένεια/ψύχωση, η απλή παρουσία μιας τέτοιας διάγνωσης δεν αποτελεί από μόνη της πειστική εξήγηση της ανθρωποκτονίας.

Τα στατιστικά στοιχεία, λοιπόν, μετακινούν το ερώτημα. Αντί να αναρωτιόμαστε πρωτίστως «τι ψυχική νόσο είχε ο δράστης;», ίσως πρέπει να αναζητούμε συγκεκριμένες λεπτομέρειες από το παρελθόν του. Ηταν χρήστης ουσιών; Είχε δώσει δείγματα βίαιης συμπεριφοράς; Σε τι οικογενειακό περιβάλλον μεγάλωσε; Είχε υποστεί ο ίδιος κακοποίηση; Γιατί σε πολλές γυναικοκτονίες το έγκλημα δεν έρχεται σαν κεραυνός εν αιθρία. Υπάρχουν σημάδια πριν από αυτό. Στο 70% των περιπτώσεων ο δράστης είχε «προειδοποιήσει» με τη συμπεριφορά του.

Και το να αποδίδεται εκ των υστέρων, η δολοφονία, στην «ψυχική νόσο» κινδυνεύει όχι μόνο να στιγματίσει εκατομμύρια ανθρώπους που δεν είναι βίαιοι, αλλά και να μας κάνει να κοιτάμε προς τη λάθος κατεύθυνση. Και εκτός των άλλων, όταν αναδεικνύεται η λήψη φαρμακευτικής αγωγής από τον δράστη, είναι σαν να λέμε σε όποιον λαμβάνει αντίστοιχα σκευάσματα, ότι είναι εν δυνάμει δολοφόνος.