Πού οδηγείται η Ελλάδα μέσα από τον εγκλωβισμό της στην Ανατολική Μεσόγειο;

Λέγεται ότι η γεωγραφία είναι μια φυλακή, η οποία εγκλωβίζει τις χώρες σε αναγκαστικές επιλογές. Ωστόσο είναι η ιστορία, εκείνη που μοχλεύει τη διεθνή θέση μιας χώρας.

Η Ελλάδα, από τα μέσα της εποχής του Ψυχρού πολέμου, στην οποία από κοινού με την Τουρκία δρούσε ως ανάχωμα στον από Βορρά κίνδυνο, προσανατολίστηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Από τον ατλαντισμό στον ευρωπαϊσμό. Διακόπηκε αυτός ο προσανατολισμός στην δικτατορία και επανήλθε αποφασιστικότερα το 1974. Τότε όμως μπήκε σε ένα νέο καθεστώς σχέσεων με την Τουρκία, η οποία, με την εισβολή στην Κύπρο, έγινε ο νέος βασικός εχθρός, παραμένοντας σύμμαχος.

Έκτοτε η χώρα αιμορραγεί σε εξοπλισμούς και έξοδα, ενώ παραπαίει διπλωματικά, χωρίς προσανατολισμό και χωρίς βούληση να λύσει τα προβλήματα που έχουν σωρευτεί. Το μόνο θετικό βήμα ως τώρα ήταν η συμμετοχή της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004. Αλλά και αυτό έμεινε μετέωρο. Γιατί προϋπέθετε την ολοκλήρωσή του με την δημιουργία μια συνομοσπονδίας, όχι με τη διαιώνιση της διαίρεσης του νησιού.

Αν όμως η Κύπρος ήταν η απαρχή του νέου καθεστώτος διαφορών Ελλάδας και Τουρκίας, οι διαφορές αυτές συμπληρώθηκαν, μετά την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του ’70, και με εκείνες που αφορούν το Αιγαίο. Δύο μέτωπα.

Σήμερα, πενήντα χρόνια αργότερα, η Ελλάδα είναι μέλος της ΕΕ, αλλά και η Τουρκία μέλος ενός κλαμπ μεγάλων δυνάμεων Δύσης και Ανατολής, Βορρά και Νότου. Και καθώς η Ευρώπη, στην παγκόσμια σκηνή, ανάμεσα στον ουκρανικό πόλεμο και στην αντιμεταναστευτική πολιτική, τρικλίζει χωρίς ένα οικουμενικό όραμα, οι ελληνικοί προσανατολισμοί απορροφούνται σχεδόν αποκλειστικά, από τη διαμάχη με την Τουρκία.

Στον ελληνικό πληθυσμό έχει δημιουργηθεί ένα βαθύ αντιτουρκικό αίσθημα, το οποίο υπερβαίνει κάθε έλλογη ανάλυση των κινδύνων. Και το δυστύχημα είναι ότι όλες οι ελληνικές πολιτικές δυνάμεις κινούνται μέσα σε αυτό το παράδειγμα.

Ακόμη και εκείνο το μέτωπο λογικής στο οποίο μπορούσαν να συναντιούνται η πεφωτισμένη Δεξιά, το εκσυγχρονιστικό Πασόκ, και η φιλο-ευρωπαϊκή Αριστερά, στη δεκαετία του 90, φαίνεται να έχει εκλείψει.

Αυτή η πολιτική οδηγεί στη λογική εναγκαλισμού του εχθρού του εχθρού. Την πολιτική αυτή την είχαμε δει ως καρικατούρα από το πατριωτικό Πασόκ, όταν αγκάλιαζε τα κουρδικά ένοπλα κινήματα ως το 1999.

Η ίδια λογική όμως εμπνέει και τον σημερινό εναγκαλισμό του Ισραήλ, ως αντίπαλου δέους της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Αλλά αν η πολιτική του εναγκαλισμού του εχθρού του εχθρού στην υπόθεση των Κούρδων πριν το 2000, είχε τα χαρακτηριστικά της ιδιωτικής διπλωματίας, του μικρομεγαλισμού και της καρικατούρας, τώρα, με τη συμμαχία με το Ισραήλ, τα πράγματα είναι πολύ σοβαρότερα. Είναι σοβαρότερα, είναι πιο επικίνδυνα, χωρίς να είναι λιγότερο έωλα και τυχοδιωκτικά. Και ανήθικα επίσης.

Δεν θα επαναλάβω όσα και από άλλους αναλυτές έχουν επισημανθεί για το κράτος του Ισραήλ, όχι ως αφηρημένης έννοιας, αλλά του συγκεκριμένου κράτους, με την συγκεκριμένη πολιτική. Το κράτος αυτό οδηγείται σε μια μετωπική αντιπαλότητα με την Τουρκία. Έμπλεξε την Αμερική στον αδιέξοδο πόλεμο του Ιράν, ο επόμενος στόχος στη λογική του είναι η Τουρκία.

Με την τωρινή κατεύθυνση του Ισραήλ, και χωρίς μια ριζική μεταπολίτευση και ανακατεύθυνση των νοοτροπιών και της πολιτικής τους, αυτό το κράτος δεν μπορεί να συμβιώσει ειρηνικά με τους γείτονές του. Η προοπτική αυτή δεν είναι εκτίμηση, προκύπτει αβίαστα από τους λόγους της ηγεσίας και του πρωθυπουργού του. Και μια πιθανή σύγκρουση Ισραήλ-Τουρκίας, όποια μορφή και να αποκτήσει, όπου και να διεξαχθεί, δεν μπορεί να μην μπλέξει την Ελλάδα. Και βέβαια η κυβέρνηση μπορεί ενδέχεται να βρίσκεται σε ομηρία.

Το ζήτημα όμως οφείλει να απασχολεί τις άλλες πολιτικές δυνάμεις, και συνολικά τον υπεύθυνο πολιτικό κόσμο. Όχι τις ακροδεξιές δυνάμεις οι οποίες παρά τον αντισημιτισμό τους βλέπουν στο Ισραήλ ένα πρότυπο στατιωτικοποιημένου εθνικισμού. Αυτές είναι μέρος του προβλήματος. Εννοώ τις δημοκρατικές δυνάμεις, την Αριστερά, την Κεντροαριστερά ακόμη και τους κεντρώους στις παρυφές της σημερινής ΝΔ.

Το ζήτημα όμως δεν περιορίζεται σε ενδεχόμενες απειλές. Αφορά τρέχουσες πολιτικές. Π.χ. η καλωδιακή σύνδεση Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ. Ποιο σκοπό υπηρετεί; Έχει ανάγκη η Κύπρος από ηλεκτρική ενέργεια; Όχι βέβαια, υπερεπάρκεια έχει. Έχει η Ελλάδα ανάγκη; Ούτε αυτή, γιατί εξάγει τη δική της ενέργεια. Ποιος την έχει ανάγκη αυτή τη σύνδεση; Και πώς προκύπτει ότι η σύνδεση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει το Ισραήλ; Για να εκφοβιστεί η Τουρκία ώστε να επιτρέψει να περάσουν τα καλώδια; Αστείο επιχείρημα. Τότε, γιατί μπαίνει η Ελλάδα και η Κύπρος σε αυτή την ανόητη αλλά επικίνδυνη περιπέτεια, προκαλώντας την Τουρκία να δηλώσει δια του Υπουργού Εξωτερικών, ότι επιχειρείται περικύκλωση της Τουρκίας και κόβεται η ανατολική Μεσόγειος με ένα σύνορο Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ;

Δεν θέλει ειδικές μαντικές ικανότητες για να υπολογίσει κανείς ότι η καλωδιακή σύνδεση θα αποτύχει, όπως απέτυχε και ο EastMed, ο αγωγός φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου το 2022. Τι θα απομείνει; Μα ο κύριος σκοπός αυτής της σύνδεσης: η πρόκληση και η σύγκρουση. Πρόκειται για μια ακόμη αποτυχία; Όχι, θα είναι κάτι χειρότερο.

Αυτή τη στιγμή έχουν παρουσιαστεί οι θέσεις του ΓΓ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτιέρεζ για τη λύση του κυπριακού μέσω μιας Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ). Οι διαπραγματεύσεις, όπως κάθε διαπραγμάτευση, προϋποθέτουν τη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης. Καλλιεργείται με το καλώδιο; Τί θα συμβεί σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων; Η δημιουργία δύο κρατών. Όλοι το ξέρουν. Ποιος υπονομεύει, λοιπόν τη λύση του κυπριακού; Ποιες επιπτώσεις θα έχει η άγουσα σε δυο κράτη οδός στις ελληνοτουρκικές διαφορές στο Αιγαίο; Και αν δεν διευθετηθεί το κυπριακό, το Αιγαίο θα παραμένει σε αναταραχή.

Θα’ πρεπε όμως  να έχει γίνει συνείδηση, μετά την τραγωδία του 1974, ότι η εθνικιστική πολιτική αποβαίνει σε βάρος της χώρας και των εθνικών συμφερόντων.  Στην συγκεκριμένη όμως πολιτική συμμαχίας με το Ισραήλ, τα πράγματα δεν είναι υπόθεση συγκυρίας, αλλά εθνικού προσανατολισμού.

Με λίγα λόγια, η Ελλάδα εγκαταλείπει την ευρωπαϊκή θέση, για να μπει στους ανταγωνισμούς της ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Όχι ως ο ισχυρός διαιτητής, ούτε ως εκπρόσωπος μιας  δύναμης με οικουμενικές αξιώσεις νομιμότητας και σεβασμού στο διεθνές δίκαιο,  αλλά εξαρτημένη από τον πιο αναξιόπιστο και επιθετικό παίκτη της Ανατολικής Μεσογείου

Μεγαλύτερο ναυάγιο εθνικής πολιτικής θα είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς.