Πιερρακάκης: Το κόστος της μη Ευρώπης γίνεται πλέον αντιληπτό

«Μεταρρυθμίσεις που δεν υλοποιήθηκαν επί δεκαετίες μπορούν τώρα να γίνουν μέσα σε λίγους μήνες», τόνισε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, σε συζήτησή του με τον καθηγητή Παγκόσμιας Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και επίτιμο ερευνητή στη Blavatnik School of Government, Peter Frankopan.

Η συζήτηση, την οποία συντόνισε ο Alasdair Ross, Countries Editor του The World Ahead 2027 του The Economist, πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 6ου Thessaloniki Metropolitan Summit, που διοργανώνουν ο Economist και το powergame.gr, με θέμα «Leading up to 2030: connectivity and growth for south-east Europe».

Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, η ανάγκη για βαθύτερη ενοποίηση των αγορών, η τεχνολογική καινοτομία, η άμυνα και η ασφάλεια, η σχέση με την Κίνα, αλλά και η ανάγκη τα ευρωπαϊκά κράτη να περάσουν από τις διακηρύξεις στην ταχεία υλοποίηση.

«Το κόστος της μη Ευρώπης γίνεται πλέον αντιληπτό»

Απαντώντας στο ερώτημα τι χρειάζεται προκειμένου η Ευρώπη να ξεπεράσει τον κατακερματισμό της και να λειτουργήσει ως ενιαία δύναμη, ο κ. Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι η συγκυρία έχει αλλάξει δραστικά.

Όπως σημείωσε, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με προβλήματα που παραμένουν άλυτα εδώ και πολλά χρόνια: την Ένωση Κεφαλαιαγορών, την Τραπεζική Ένωση και, ευρύτερα, την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, την ψηφιοποίηση του νομίσματος, την απουσία ενιαίας ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής, αλλά και την ανάγκη διαμόρφωσης ενός σαφούς ευρωπαϊκού τεχνολογικού δόγματος.

Παράλληλα, η γεωπολιτική πραγματικότητα έχει αλλάξει. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και οι νέες απαιτήσεις στον τομέα της ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας, σε συνδυασμό με την τεχνολογική επιτάχυνση, δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον.

«Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να κάνουμε το ίδιο πράγμα 27 φορές, ξεχωριστά. Σε αυτό το μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό τοπίο, δεν έχουμε την πολυτέλεια να λειτουργούμε ως 27. Πρέπει να λειτουργούμε ως μία ενιαία Ευρώπη», τόνισε χαρακτηριστικά.

Κατά τον υπουργό, η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι πλέον γίνεται ολοένα πιο εμφανές το «κόστος της μη Ευρώπης». Ταυτόχρονα, οι κρίσεις και οι τεχνολογικές εξελίξεις επιταχύνονται, γεγονός που καθιστά επιτακτική την ανάληψη δράσης.

«Η πολιτική βούληση υπάρχει»

Ο κ. Πιερρακάκης εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι η Ευρώπη μπορεί να καλύψει σημαντικό μέρος της απόστασης που έχει δημιουργηθεί.

«Το βασικό στοιχείο της απάντησης είναι η πολιτική βούληση», ανέφερε, εξηγώντας ότι οι νέες γεωπολιτικές και τεχνολογικές συνθήκες έχουν δημιουργήσει πλέον τα κίνητρα για αλλαγές που στο παρελθόν παρέμεναν στάσιμες.

Όπως είπε, ορισμένες μεταρρυθμίσεις που συζητούνται εδώ και δεκαετίες μπορούν να προχωρήσουν με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα. Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στην ενοποίηση των αγορών και την εποπτεία, στην Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, αλλά και στο ψηφιακό ευρώ, με χρονικό ορίζοντα το 2029.

«Ορισμένα πράγματα θα συμβούν», σημείωσε, προσθέτοντας ότι το ζητούμενο δεν είναι αν θα υλοποιηθεί στο σύνολό της η φιλοδοξία της έκθεσης Ντράγκι, αλλά πόση απόσταση απομένει να καλυφθεί.

«Και πιστεύω ότι αυτή η απόσταση θα καλυφθεί επιτυχώς», ανέφερε.

Από το 5G στην Τεχνητή Νοημοσύνη

Ο πρόεδρος του Eurogroup στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη η Ευρώπη να αξιοποιεί την ενιαία αγορά, αντί να λειτουργεί μέσα από 27 διαφορετικά εθνικά πλαίσια.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την ανάπτυξη των δικτύων 5G. Η Ευρώπη διέθετε ήδη δύο σημαντικούς τεχνολογικούς πρωταθλητές, τη Nokia και την Ericsson, ωστόσο η αγορά τηλεπικοινωνιακού φάσματος παρέμεινε κατακερματισμένη.

«Όταν έχεις μια τέτοια ευκαιρία μπροστά σου, σε έναν τομέα στον οποίο βρίσκεσαι ήδη στην τεχνολογική αιχμή, και δεν αξιοποιείς τις δυνατότητες της ενιαίας αγοράς, αυτό είναι πολύ μεγάλο λάθος», ανέφερε.

Σήμερα, σύμφωνα με τον ίδιο, η Ευρώπη έχει αρχίσει να αντιλαμβάνεται καλύτερα την ανάγκη για μια κοινή τεχνολογική στρατηγική, καθώς η ταχύτητα των εξελίξεων, ιδίως στην Τεχνητή Νοημοσύνη, δεν αφήνει περιθώρια για καθυστερήσεις.

«Ο ανθρώπινος εγκέφαλος σκέφτεται γραμμικά, η αλλαγή συμβαίνει εκθετικά»

Μιλώντας για την ικανότητα των κυβερνήσεων να ανταποκριθούν στις νέες προκλήσεις, ο κ. Πιερρακάκης περιέγραψε τη μεγάλη διαφορά μεταξύ της ταχύτητας με την οποία εξελίσσεται η τεχνολογία και της ταχύτητας με την οποία αντιδρούν τα πολιτικά συστήματα.

«Ο ανθρώπινος εγκέφαλος σκέφτεται γραμμικά. Η αλλαγή συμβαίνει εκθετικά. Τα πολιτικά συστήματα συνήθως αντιδρούν υπογραμμικά», σημείωσε.

Κατά την άποψή του, αυτό δημιουργεί μια νέα απαίτηση για τους πολιτικούς: να μπορούν να κατανοούν ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον και να προσφέρουν συγκεκριμένες, υλοποιήσιμες λύσεις.

«Το ερώτημα και ταυτόχρονα το καθήκον για τους πολιτικούς είναι: δεδομένου αυτού του νέου πλαισίου αλλαγών, ποιος είναι καλύτερα προετοιμασμένος για να ανταποκριθεί;», ανέφερε.

Η «νοοτροπία του μηχανικού» στην πολιτική

Ο υπουργός έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη η πολιτική να αποκτήσει περισσότερο πρακτικό χαρακτήρα.

«Στο τέλος της ημέρας, αυτό που λείπει είναι η νοοτροπία του μηχανικού. Οι άνθρωποι χρειάζονται πρακτικές λύσεις στα καθημερινά τους προβλήματα. Δεν χρειάζονται μεγαλόπνοες διακηρύξεις», τόνισε.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρθηκε στην εμπειρία του από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και στη δημιουργία του gov.gr, το οποίο, όπως είπε, εμπνεύστηκε από το βρετανικό gov.uk.

Η επιτυχία μιας μεταρρύθμισης, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν κρίνεται από το πόσο αποτελεσματικά την επικοινωνεί μια κυβέρνηση, αλλά από το κατά πόσο αλλάζει στην πράξη την καθημερινότητα των πολιτών.

«Όσο πιο πρακτικός γίνεσαι και όσο περισσότερο αφήνεις την υλοποίηση των πολιτικών να μιλήσει από μόνη της, αντί να μιλάς εσύ γι’ αυτήν, τόσο μεγαλύτερη διαφορά μπορείς να κάνεις στην καθημερινή ζωή των πολιτών», ανέφερε.

Η ίδια λογική, πρόσθεσε, μπορεί να εφαρμοστεί σε όλους τους τομείς: από την εκπαίδευση και την υγεία έως τις ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές.

«Πρέπει πρώτα να ορίσουμε ποιοι είμαστε»

Στο ζήτημα της σχέσης της Ευρώπης με την Κίνα, ο κ. Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει πρώτα να προσδιορίσει τη δική της στρατηγική θέση και τις δικές της τεχνολογικές δυνατότητες.

«Για να μπορέσεις να απαντήσεις σε αυτή την ερώτηση, πρέπει πρώτα να ορίσεις τον εαυτό σου», σημείωσε.

Όπως εξήγησε, η Ευρώπη πρέπει να γνωρίζει σε ποιους τομείς βρίσκεται ήδη στην τεχνολογική αιχμή, σε ποιους θέλει να αποκτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο και σε ποιους θα επιλέξει τη συνεργασία με άλλες δυνάμεις.

Οι επιλογές, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι τρεις: να ηγηθεί, να καλύψει την απόσταση δημιουργώντας το δικό της πλεονέκτημα ή να συνεργαστεί και να συνδιαμορφώσει.

Η εθνική ασφάλεια, πρόσθεσε, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα στις σχετικές αποφάσεις, όπως συνέβη και στην περίπτωση των δικτύων 5G.

«Ο βορράς της πυξίδας –ή, ουσιαστικά, το κέντρο της πυξίδας– είσαι εσύ. Ο βορράς είναι η πρόοδός σου», ανέφερε χαρακτηριστικά.

«Πρέπει να συγχρονίζεις το εσωτερικό σου ρολόι με το ρολόι της ιστορίας»

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε, τέλος, στη σημασία της ιστορικής γνώσης για τη λήψη πολιτικών αποφάσεων.

Με αφορμή το έργο του Peter Frankopan, αλλά και αναφορές στον Jared Diamond και τον Ernest May, ο κ. Πιερρακάκης υποστήριξε ότι η ιστορία μπορεί να προσφέρει πολύτιμα εργαλεία για την κατανόηση κρίσιμων αποφάσεων.

Αναφέρθηκε χαρακτηριστικά στον John F. Kennedy και στην κρίση των πυραύλων της Κούβας, όταν ο Αμερικανός πρόεδρος μελετούσε το The Guns of August της Barbara Tuchman, αναζητώντας διδάγματα από τα λάθη που οδήγησαν στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Πρέπει να μπορείς να δεις τη μεγάλη εικόνα. Από την άλλη, πρέπει να έχεις ένστικτο και να βρίσκεσαι ενεργά στο πεδίο», ανέφερε.

Και πρόσθεσε ότι ένας πολιτικός πρέπει να έχει ταυτόχρονα «συνολική αίσθηση του πλαισίου» και επίγνωση όσων συμβαίνουν στην κοινωνία και στην καθημερινότητα των πολιτών.

«Πρέπει να είσαι σε θέση να συγχρονίζεις το εσωτερικό σου ρολόι με το ρολόι της ιστορίας», κατέληξε.

Το τελικό κριτήριο, σύμφωνα με τον κ. Πιερρακάκη, παραμένει πάντως απλό: η ικανότητα των κυβερνήσεων και των πολιτικών συστημάτων να μετατρέπουν τις μεγάλες προκλήσεις σε συγκεκριμένες και υλοποιημένες λύσεις.

«Η πρόκληση είναι τεράστια. Η πρόκληση είναι πελώρια. Θα κριθούμε με βάση την ικανότητά μας να δώσουμε τις απαντήσεις».