5 λόγοι που η σιωπή γίνεται η πιο δυνατή φωνή στο θέατρο Άλφα Ληναίος – Φωτίου

Μια παράσταση για την επικοινωνία, την αγάπη, την ταυτότητα και τη διαφορετικότητα, που μετατρέπει τη σιωπή σε βασικό θεατρικό εργαλείο. Κάπως έτσι θα μπορούσε να περιγραφούν «Τα Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού» του Mark Medoff, σε σκηνοθεσία Δημοσθένη Παπαδόπουλου που επιστρέφουν για δεύτερη σεζόν από τις 26 Σεπτεμβρίου, με την Ευσταθία Τσαπαρέλη και τον Πάρη Θωμόπουλο στους πρωταγωνιστικούς ρόλους.

Ένα έργο που πριν από σχεδόν μισό αιώνα ανέτρεψε τα στερεότυπα γύρω από την κώφωση επιστρέφει σήμερα για να μιλήσει ξανά για κάτι πολύ μεγαλύτερο από την αδυναμία της ακοής: για την ανάγκη του ανθρώπου να επικοινωνήσει, να αγαπήσει και να γίνει αποδεκτός χωρίς να χρειάζεται να αλλάξει αυτό που είναι.
Εμείς είδαμε την παράσταση και σας την προτείνουμε για τους ακόλουθους λόγους:

1. Γιατί εδώ η σιωπή γίνεται γλώσσα

Το μεγαλύτερο στοίχημα της παράστασης είναι ταυτόχρονα και η μεγαλύτερη δύναμή της: να αφηγηθεί μια ιστορία όπου η σιωπή δεν αποτελεί κενό, αλλά τρόπο έκφρασης.
Ο Δημοσθένης Παπαδόπουλος αποφεύγει τις εύκολες λύσεις και δημιουργεί έναν μινιμαλιστικό σκηνικό κόσμο, μέσα στον οποίο κάθε παύση, κάθε βλέμμα και κάθε κίνηση αποκτούν βάρος. Η απουσία του ήχου γίνεται ρυθμός και η σιωπή αποκτά σχεδόν την ίδια δύναμη με τον λόγο.
Δεν είναι τυχαίο ότι η παράσταση μοιάζει περισσότερο με παρτιτούρα ήχου και σιωπής. Οι χαρακτήρες δεν επικοινωνούν μόνο με αυτά που λένε, αλλά κυρίως με αυτά που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να πουν.

2. Γιατί η Ευσταθία Τσαπαρέλη δεν «παίζει» τη σιωπή – την κατοικεί

Στον ρόλο της Σάρα, η Ευσταθία Τσαπαρέλη δίνει μια ερμηνεία που βασίζεται στη σωματικότητα, στην ακρίβεια και στην εσωτερική ένταση.
Το δύσκολο εδώ δεν είναι απλώς να αποδοθεί ένας χαρακτήρας που δεν ακούει. Είναι να δημιουργηθεί ένας άνθρωπος με τη δική του ταυτότητα, τις δικές του επιθυμίες και κυρίως τη δική του αντίληψη για τον κόσμο.
Η έμπειρη ηθοποιός μετατρέπει την κίνηση σε λόγο και το βλέμμα σε εξομολόγηση. Η σιωπή της δεν ζητά από τον θεατή οίκτο, απαιτεί να την ακούσει διαφορετικά.
Έτσι, η Σάρα δεν παρουσιάζεται ως μια γυναίκα που χρειάζεται να «διορθωθεί», αλλά ως ένας ολοκληρωμένος άνθρωπος που διεκδικεί το δικαίωμά του να υπάρχει και να επικοινωνεί με τους δικούς του όρους.

3. Γιατί η σχέση της Σάρας με τον δάσκαλο ανατρέπει τους ρόλους

Ο Πάρης Θωμόπουλος υποδύεται τον δάσκαλο που πιστεύει ότι μπορεί να βοηθήσει τη Σάρα να «ανοιχτεί» στον κόσμο των ακουόντων.
Μόνο που στην πορεία τα πράγματα αντιστρέφονται. Εκείνος ξεκινά ως ο άνθρωπος που γνωρίζει, διδάσκει και καθοδηγεί. Σταδιακά, όμως, έρχεται αντιμέτωπος με τα δικά του όρια και συνειδητοποιεί ότι η επικοινωνία δεν είναι μονόδρομος. Δεν αρκεί να θέλεις να μιλήσεις στον άλλον. Πρέπει πρώτα να είσαι διατεθειμένος να τον ακούσεις.

Η σχέση των δύο πρωταγωνιστών είναι το συναισθηματικό κέντρο της παράστασης. Δεν παρουσιάζεται ως ένα εύκολο ρομαντικό καταφύγιο, αλλά ως μια διαρκής σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη για αγάπη και στην ανάγκη για αυτονομία.

4. Γιατί η παράσταση μιλά για τη διαφορετικότητα χωρίς να την κάνει «θέμα»

Αυτό ίσως είναι και το πιο ουσιαστικό στοιχείο της σκηνοθετικής προσέγγισης.
Τα «Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού» θα μπορούσαν εύκολα να μετατραπούν σε μια παράσταση που ζητά από το κοινό να συγκινηθεί με την ιστορία μιας κωφής γυναίκας.

Ο Δημοσθένης Παπαδόπουλος ωστόσο επιλέγει έναν διαφορετικό δρόμο. Η κώφωση δεν χρησιμοποιείται ως εύκολο δραματουργικό εργαλείο ούτε ως αφορμή για συναισθηματικό εκβιασμό. Η παράσταση μιλά για την ταυτότητα και το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης, για το ποιος αποφασίζει πώς πρέπει να επικοινωνεί ένας άνθρωπος και για το τι συμβαίνει όταν η κοινωνία θεωρεί ότι η διαφορετικότητα πρέπει πρώτα να «θεραπευτεί».
Γι’ αυτό και η νοηματική γλώσσα δεν λειτουργεί ως συμπληρωματικό στοιχείο. Συνυπάρχει με τον προφορικό λόγο και δημιουργεί μια δεύτερη σκηνική γλώσσα.

5. Γιατί στο τέλος δεν ξέρεις ποιος δίδαξε ποιον

Ακούγεται περίεργο, αλλά αυτό συμβαίνει. Αρχικά παρακολουθείς έναν δάσκαλο που θέλει να διδάξει μια γυναίκα να επικοινωνεί. Σιγά σιγά, όμως, καταλαβαίνεις ότι το πραγματικό μάθημα αφορά τον ίδιο.
Ποιος αποφασίζει τι σημαίνει «κανονική» επικοινωνία; Ποιος έχει το δικαίωμα να ορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα ζήσει ο άλλος; Και τελικά, ακούμε πραγματικά τον άνθρωπο απέναντί μας ή απλώς περιμένουμε τη σειρά μας να μιλήσουμε;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που αφήνει η παράσταση όταν πέφτει η αυλαία. Και ίσως γι’ αυτό τα «Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού» εξακολουθούν να έχουν λόγο να βρίσκονται στη σκηνή σήμερα. Γιατί κάτω από την ιστορία μιας κωφής γυναίκας και ενός δασκάλου κρύβεται κάτι πολύ μεγαλύτερο: η διαρκής ανθρώπινη προσπάθεια να αγαπήσουμε, να επικοινωνήσουμε και να αποδεχτούμε τον άλλον χωρίς να απαιτούμε πρώτα να γίνει σαν εμάς.