ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΟΥ ΚΑΘΑΡΙΖΟΥΝ ΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Ένας καναπές μέσα σε ένα ρέμα. Μια τηλεόραση βυθισμένη στο νερό. Μια μπανιέρα ανάμεσα σε δέντρα, ρόδες, ντουλάπια, ηλεκτρικά πατίνια και σακούλες γεμάτες σκουπίδια. Ανάμεσα στα «ευρήματα» υπάρχουν ακόμη και συσκευασίες από αναψυκτικά και σνακ που έχουν ηλικία μισού αιώνα. Δεν πρόκειται για κάποια παράξενη έκθεση σύγχρονης τέχνης, αλλά για την εικόνα που συναντούν οι Cleaningans όταν φτάνουν σε ένα ακόμη σημείο της Ελλάδας που έχει μετατραπεί, σιωπηλά, σε υπαίθρια χωματερή.

Η ομάδα που ξεκίνησε το 2020 από την Καλαμαριά, ως μια αυθόρμητη πρωτοβουλία λίγων ανθρώπων που δεν άντεχαν να βλέπουν τα φυσικά τοπία της γειτονιάς τους να πνίγονται στα απορρίμματα, έχει πλέον εξελιχθεί σε μια μεγάλη εθελοντική κοινότητα. Παραλίες, ρέματα, πευκοδάση, μονοπάτια, άλση και δρόμοι γίνονται πεδία δράσης, με δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες ανθρώπους να αφήνουν για λίγο την καθημερινότητά τους και να πιάνουν σακούλες και γάντια.

Όμως οι Cleaningans δεν θέλουν απλώς να μαζεύουν σκουπίδια. Γιατί έναν χώρο μπορείς να τον καθαρίσεις σήμερα και να τον βρεις ξανά γεμάτο αύριο. Το πραγματικό στοίχημα, όπως λένε, βρίσκεται αλλού: στο να αλλάξει η σχέση μας με τον δημόσιο χώρο, τη φύση και την ίδια την έννοια του ενεργού πολίτη.

Ο ιδρυτής των Cleaningans, Παναγιώτης Μοσχίδης μιλά στο NEWS 24/7 για το πώς ξεκίνησε η πρωτοβουλία, τις εικόνες που συναντούν οι εθελοντές στους καθαρισμούς, τα πιο παράξενα «ευρήματα», τη συνεργασία με τους δήμους και το μεγάλο στοίχημα των Cleaningans: να αλλάξει η νοοτροπία μας, ένα σημείο τη φορά.

Παναγιώτης, πώς ξεκίνησαν οι πρώτες δράσεις των Cleaningans και πώς εξελίχθηκε η ομάδα από μια πρωτοβουλία νέων ανθρώπων της Θεσσαλονίκης σε μια ομάδα με δράσεις σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας;

Η πρωτοβουλία ξεκίνησε πριν δημιουργηθούν και συσταθούν οι Cleaningans, το μακρινό και συνάμα κοντινό 2020. Ενοχλημένος από την εικόνα και κατάσταση διάφορων φυσικών τοπίων στη γειτονιά που ζω και μεγάλωσα στην Καλαμαριά, τα οποία κατακλύζονταν από κάθε λογής απορρίμματα αποφάσισα αυθόρμητα να κάνω κάτι, να κάνουμε κάτι για να το αλλάξουμε.

Από τις τότε μοναχικές και άλλοτε πιο οικογενειακές και φιλικές μικρές παρεμβάσεις, χρόνο με το χρόνο και ύστερα από τη δημιουργία της ομάδας και οργάνωσης, ο κόσμος αγκάλιασε την προσπάθεια, η συμμετοχή του κόσμου γινόταν όλο και πιο δυναμική φτάνοντας στο σήμερα, να πραγματοποιούμε δράσεις και εκδρομές σε διάφορες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας με την ενεργοποίηση τοπικών κοινοτήτων, φορέων και εκατοντάδων εθελοντών και με το χαμόγελο, την διάθεση και την επιμονή που μας χαρακτηρίζει να αλλάζουμε τον κόσμο, ένα σημείο τη φορά.

Τι ακριβώς περιλαμβάνει μια δράση των Cleaningans; Πώς επιλέγετε την περιοχή, πώς οργανώνετε τον καθαρισμό και τι γίνεται με τα απορρίμματα αφού ολοκληρωθεί η δράση;

Οι δράσεις μας δεν περιορίζονται σε μια τυχαία τοποθεσία ή σε μερικά σκουπίδια που βρίσκονται σε αυτή. Ψάχνουμε, ελέγχουμε και ανακαλύπτουμε συνεχώς σημεία που έχουν ανάγκη να αλλάξουν εικόνα. Ακολουθούμε μια συγκεκριμένη και εξατομικευμένη οργάνωση η οποία διαφέρει από τόπο σε τόπο. Τα πεδία που επεμβαίνουμε άλλωστε είναι διαφορετικά, και στο καθένα χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση.

Από παραλίες, ρέματα, και μονοπάτια έως επιβαρυμένους επαρχιακούς δρόμους και παραδρόμους, πευκοδάση, πλαγιές και άλση.

Η επιλογή της εκάστοτε τοποθεσίας γίνεται ύστερα από αυτοψία στο ίδιο το σημείο από την οργανωτική μας ομάδα. Περπατάμε το σημείο, αφουγκραζόμαστε την μορφολογία του. Το πρόβλημα του. Αν αυτό είναι σημαντικό, αποφασίζουμε ότι εκεί θα επιστρέψουμε και θα το φροντίσουμε μαζί με την εθελοντική μας κοινότητα και ξεκινάμε να οργανώνουμε το επιχειρησιακό πλάνο. Αξίζει να σημειωθεί πως στην εύρεση νέων τοποθεσιών, έχουν βοηθήσει πολλοί εθελοντές, φίλοι και υποστηρικτές της οργάνωσης μας στέλνοντας μας φωτογραφίες και συντεταγμένες των σημείων προκειμένου να τα εξετάσουμε.

Όσον αφορά τα απορρίμματα που θα συλλέξουμε τα οποία κάθε φορά θα είναι δεκάδες ή και εκατοντάδες μεγάλες σακούλες σε συνδυασμό με διάφορα ογκώδη απόβλητα, συνεργαζόμαστε με τις αρμόδιες υπηρεσίες των Δήμων των περιοχών που επεμβαίνουμε και αναλαμβάνουν το συντομότερο για την απομάκρυνσή τους με φορτηγά και διαχείριση τους δίνοντας μας ένα σύντομο feedback μόλις τα απομακρύνουν. Όχι για να τους ελέγξουμε, αλλά για να γνωρίζουμε πως ο κόπος μας, ο κόπος των εθελοντών της κοινότητας μας δεν πήγε χαμένος.

Έχετε βρεθεί σε παραλίες, ρέματα, δάση και άλλους δημόσιους χώρους. Ποια είναι η εικόνα που συναντάτε συνήθως όταν φτάνετε σε έναν χώρο για πρώτη φορά;

Όταν ανακαλύπτουμε για πρώτη φορά μια νέα τοποθεσία, η κατάσταση στην οποία την αντικρίζουμε μας δημιουργεί περίεργα συναισθήματα. Σκέψεις και πολλούς προβληματισμούς για το πως, το πότε και το γιατί. Εκείνο το γιατί, που θα μείνει για πάντα αναπάντητο.

Θα έλεγα ότι η φαντασία του κόσμου που τα απορρίπτει δημιουργεί πολλές φορές ένα εικαστικό δρώμενο με έντονη την αφηρημένη τέχνη αφού θα βρει κανείς σε ένα ρέμα εντός αστικού ιστού να διακοσμείται από καναπέδες, ρόδες, τηλεοράσεις, μπανιέρες, ντουλάπια και ηλεκτρικά πατίνια βυθισμένα στο νερό. Σχεδόν σε κάθε αθέατο τόπο που καθαρίζουμε, περισυλλέγουμε αντικείμενα που συνθέτουν ένα ολόκληρο νοικοκυριό.

Υπάρχει κάποιο αντικείμενο ή είδος απορριμμάτων που έχετε βρει σε έναν καθαρισμό και σας έχει κάνει πραγματικά εντύπωση;

Μέσα στις εκατοντάδες δράσεις που έχουμε πραγματοποιήσει έχουμε βρει σχεδόν… τα πάντα. Από αυτά που σίγουρα κάθε φορά θα ξεχωρίσουν είναι ένα είδος απορριμμάτων που τα ονομάζουμε “αρχαία απορρίμματα”, συσκευασίες δηλαδή από αναψυκτικά και σνακς που ανήκουν σε παλαιότερες δεκαετίες με το πιο παλιό που έχουμε εντοπίσει να αριθμεί γύρω στα 50 έτη, δηλαδή από το 1974-76. Εντύπωση όμως προκαλούν και άλλα αντικείμενα όπως μαρμάρινοι σταυροί και εικόνες από μνήματα, κούκλες ανατομίας και προφυλακτήρες και εξαρτήματα οχημάτων.

Έχετε περιγράψει τις δράσεις σας ως μια προσπάθεια που δεν σταματά στον καθαρισμό, αλλά συνδέεται και με την αλλαγή της νοοτροπίας μας απέναντι στον δημόσιο χώρο. Πιστεύετε ότι ένας καθαρισμός μπορεί πράγματι να αλλάξει τη συμπεριφορά των ανθρώπων;

Η αλήθεια είναι πως δεν αρκεί ένας, δύο ή δέκα καθαρισμοί για να αλλάξουν τη συμπεριφορά και νοοτροπία των ανθρώπων γύρω μας. Το μεγαλύτερο στοίχημα της κοινωνίας μας είναι να μεταλαμπαδεύουμε καθημερινά αυτή τη νέα, πιο ενεργή και φιλική προς το περιβάλλον κουλτούρα στην νέα γενιά, στα παιδιά.

Από την πλευρά μας, συμπληρωματικά με τις δράσεις καθαρισμού, πραγματοποιούμε επισκέψεις σε σχολικές μονάδες, ΚΔΑΠ και άλλες δομές από το 2022 μέσω το προγράμματος μας “Project ΣχολEco” προκειμένου να ενημερώσουμε και να ευαισθητοποιήσουμε τα παιδιά να αγαπήσουν από μικρά το περιβάλλον, να καθαρίσουν την γειτονιά ή το πάρκο δίπλα από το σχολείο τους, να είναι ενεργοί και υπεύθυνοι πολίτες.

Ίσως το πιο σημαντικό αποτύπωμα που αφήνουμε μιας και μια τέτοια ενημέρωση ισοδυναμεί με τουλάχιστον τρεις δράσεις και αποκαταστάσεις φυσικών τοπίων αφού δημιουργούμε τη βάση για να μην συνεχίζουμε να συναντάμε επιβαρυμένα από απορρίμματα σημεία.

Έχει τύχει να επιστρέψετε σε έναν χώρο που είχατε καθαρίσει και να τον βρείτε ξανά γεμάτο σκουπίδια; Πώς αισθάνεστε εκείνη τη στιγμή και τι σας κάνει να συνεχίζετε;

Έχει τύχει και μάλιστα πολλές φορές. Δεν μας απογοητεύει όμως αυτό. Ίσως να θυμώνουμε για λίγο μόλις δούμε τα νέα σκουπίδια.

Όμως θα επιστρέψουμε το συντομότερο, αν όχι την ίδια στιγμή, για να το καθαρίσουμε και πάλι. Με καλή διάθεση, καλή παρέα και χαμόγελο που κρύβει ελπίδα. Η επανάληψη και η επιμονή σε αυτό είναι υποχρεωτική.

Πόσο σημαντική είναι η συμμετοχή των εθελοντών στις δράσεις σας; Τι σας δείχνει η ανταπόκριση του κόσμου κάθε φορά που οργανώνετε έναν καθαρισμό;

Τα τελευταία 2 χρόνια η συμμετοχή έχει αυξηθεί κατά πολύ και είναι κάτι που μας δίνει δύναμη και ώθηση να συνεχίσουμε την προσπάθεια. Αποκορύφωμα της συμμετοχής του κόσμου αποτέλεσε μια δράση καθαρισμού σε σημείο του περιαστικού δάσους Σειχ Σου όπου καταφέραμε να προσεγγίσουμε 140 εθελοντές και εθελόντριες όλων των ηλικιών.

Έχουμε μια σταθερή συμμετοχή, 70-100 άτομα.

Έχουμε δημιουργήσει και ενδυναμώνουμε μια μεγάλη κοινότητα ανθρώπων που νοιάζονται και επιμένουν. Θα μπορούσε να είναι και μεγαλύτερη; Θα μπορούσε, αν κανείς καθίσει και καταγράψει τους παραπάνω αριθμούς αναλογικά με τους συνολικούς κατοίκους ενός τυχαίου δήμου στο πολεοδομικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης. Είμαι αισιόδοξος όμως, και θα είμαι για πάντα, πως αυτή η μεγάλη παρέα και οικογένεια θα γιγαντώνεται με σταθερά βήματα.

Ποιος είναι σήμερα ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης και των δήμων στην καθαριότητα και τη φροντίδα των δημόσιων χώρων; Νιώθετε ότι οι Cleaningans λειτουργούν συμπληρωματικά προς τους δήμους ή υπάρχουν φορές που αισθάνεστε ότι καλείστε να καλύψετε κενά που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν;

Ως οργάνωση, έχουμε δηλώσει ουκ ολίγες φορές πως οι δήμοι και η αυτοδιοίκηση είναι φίλοι μας. Είμαστε στην ίδια πλευρά και όχι απέναντι. Οι δήμοι και οι αρμόδιες υπηρεσίες τους έχουν τις αρμοδιότητες τους. Δεν θα πω ότι όλα κυλούν ομαλά. Ούτε όμως ότι δεν κάνουν αυτά που πρέπει. Η αλήθεια πάντα είναι κάπου στη μέση.

Η δική μας πρωτοβουλία λειτουργεί επικουρικά στο έργο των υπηρεσιών, δείχνοντας έμπρακτα πως όταν απλοί πολίτες συνεργάζονται για έναν κοινό σκοπό χωρίς κάποια πολιτική ή κομματική απόχρωση τότε πραγματικά υπάρχει αποτέλεσμα και είναι ορατό.

Μπορεί σε κάποιες, λίγες περιπτώσεις να έχουμε καλύψει σημαντικά κάποια κενά που ίσως να μην έπρεπε να υπάρχουν. Όμως όλη αυτή η κατάσταση δεν έχει δημιουργηθεί από κάποιον δήμαρχο, αντιδήμαρχο ή υπάλληλο. Την έχουν δημιουργήσει απλοί συμπολίτες μας. Της διπλανής πόρτας οι οποίοι μάλιστα θα είναι οι πρώτοι που θα επιρρίψουν ευθύνες, θα φωνάξουν και θα καταγγείλουν.

Τι θα μπορούσαν να κάνουν περισσότερο οι δήμοι και η Πολιτεία για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα στη ρίζα του και όχι μόνο εκ των υστέρων, όταν ένας χώρος έχει ήδη γεμίσει σκουπίδια;

Σε καίρια σημεία κάθε δήμου, γνωστά για την εικόνα και κατάσταση που συνεχώς δημιουργείται, μια λύση που θα μπορούσε να έχει αποτέλεσμα θα ήταν η τοποθέτηση καμερών. Περισσότερος έλεγχος, αστυνόμευση και επιβολή των ανάλογων κυρώσεων όπου κρίνεται απαραίτητο χωρίς να αποτελεί αυτοσκοπό το πρόστιμο. Ουτοπικά; Πολύ πιθανόν μιας και απαιτεί ανασυγκρότηση στον σχεδιασμό. Όμως κάποιος, υπεύθυνα, πρέπει να βγει μπροστά και να βρει ουσιαστικές λύσεις για να σταματήσει η ασυδοσία.

Αν σε λίγα χρόνια κοιτάξετε πίσω και πείτε «οι Cleaningans κατάφεραν να αλλάξουν κάτι», ποια θα θέλατε να είναι αυτή η αλλαγή;

Η αλλαγή που θέλουμε να δημιουργήσουμε είναι στη νοοτροπία και όχι στην εικόνα μιας τυχαίας παραλίας. Να γίνουμε περισσότερο ενεργοί σαν πολίτες. Να μας ενδιαφέρει το κοινό καλό, ο δημόσιος χώρος, ο σεβασμός στη φύση μας και στο συνάνθρωπο. Και μόνο από την νέα γενιά μπορεί να καλλιεργηθεί βάζοντας τώρα τις βάσεις για το μέλλον.

Αν καταλάβουμε την δύναμη που έχουν τα δυο μας χέρια όταν ενωθούν και με άλλα και γίνουν πολλά τότε θα έχουμε κερδίσει την μάχη.

Το τοπίο άλλωστε αλλάζει, όταν δεν προσπερνάς.