Ελ Νίνιο: Παγκόσμιος συναγερμός – Πότε και πώς θα επηρεαστεί η Ελλάδα

Το πιο ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα απειλεί να ανεβάσει περαιτέρω τις τιμές των τροφίμων φέτος, σύμφωνα με ειδικούς. Το φαινόμενο προκαλεί ακραία ξηρασία σε ορισμένες περιοχές του πλανήτη και καταστροφικές πλημμύρες σε άλλες κάτι που μειώνει δραματικά την παραγωγή βασικών καλλιεργειών, με αποτέλεσμα η μικρότερη προσφορά να ανεβάζει τις τιμές.

Αυτό επηρεάζει ακόμα περισσότερο τα νοικοκυριά, τα οποία ήδη δυσκολεύονται να ανταπεξέλθουν στη μεγάλη αύξηση των δαπανών για τρόφιμα μετά την πανδημία. Παράλληλα, η κατάσταση περιπλέκει τις προσπάθειες της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ να θέσει τον πληθωρισμό υπό έλεγχο.

Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) των Ηνωμένων Εθνών επεσήμανε στην τελευταία του ενημέρωση ότι οι αυξανόμενες καιρικές απειλές αντικατοπτρίζονται ήδη στις παγκόσμιες τιμές των βασικών αγαθών, οι οποίες κινούνται ανοδικά.

Μάλιστα, ακόμη και χωρίς την επίδραση θερμότερου και ξηρότερου καιρού, οι εξωτερικές κρίσεις έχουν ήδη ωθήσει ψηλότερα τους δείκτες τιμών των βασικών εμπορευμάτων μέσα στη χρονιά. Οι προειδοποιήσεις αυτές για ακραία καιρικά φαινόμενα έρχονται την ώρα που η τιμή του παγκόσμιου δείκτη αναφοράς, του αργού πετρελαίου Brent, ξεπέρασε τα 97 δολάρια το βαρέλι τη Δευτέρα το απόγευμα.

Με τις τιμές του ντίζελ να αυξάνονται ξανά – ένα βασικό κόστος για τους αγρότες – οι προμηθευτές λιπασμάτων έχουν επίσης προειδοποιήσει για συνεχιζόμενες διαταραχές του εφοδιασμού.

Τα προϊόντα που επηρεάζονται άμεσα:

• Ρύζι και Σιτάρι: Η Ινδία και η Νοτιοανατολική Ασία (βασικοί παραγωγοί παγκοσμίως) αντιμετωπίζουν σοβαρές ξηρασίες, μειώνοντας την παγκόσμια προσφορά και ωθώντας τις τιμές προς τα πάνω.
• Φυτικά Έλαια (κυρίως Φοινικέλαιο): Οι μειωμένες βροχοπτώσεις στη Μαλαισία και την Ινδονησία προκαλούν ελλείψεις, επηρεάζοντας εκατοντάδες τυποποιημένα τρόφιμα στα σούπερ μάρκετ που βασίζονται σε αυτά.
• Κακάο, Καφές και Ζάχαρη: Οι καλλιέργειες στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική πλήττονται από την ξηρασία, με αποτέλεσμα οι τιμές αυτών των αγαθών να καταγράφουν ήδη ιστορικά υψηλά.
• Φρέσκα Φρούτα και Λαχανικά: Λόγω των άμεσων επιπτώσεων του καιρού στις σοδειές, προϊόντα όπως οι μπανάνες και τα σταφύλια επηρεάζονται ταχύτατα.

Και δυστυχώς, όπως όλα δείχνουν το φαινόμενο συνεχίζει να ενισχύεται όπως αναφέρει νέα αναλυτική έκθεση του Κέντρου Κλιματικής Πρόγνωσης της Αμερικανικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA CPC).

Οι αρμόδιες αρχές στις χώρες του κεντρικού και ανατολικού τροπικού Ειρηνικού Ωκεανού βρίσκονται σε επιφυλακή. Η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO) του ΟΗΕ εξέδωσαν κατάσταση συναγερμού (El Niño Advisory) που διατηρείται σε ισχύ, ενώ η πιθανότητα να εξελιχθεί σε ένα ιδιαίτερα ισχυρό επεισόδιο κατά το φθινόπωρο και τον χειμώνα 2026–2027 στο Βόρειο Ημισφαίριο, ξεπερνά το 90%.

Μάλιστα, για την περίοδο αιχμής μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου 2026, εκτιμάται ότι το τρέχον επεισόδιο ενδέχεται να καταστεί ιστορικών διαστάσεων με πιθανότητα που φτάνει στο 69%.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις, ο δείκτης Relative Oceanic Niño Index (RONI) θα αγγίξει ή θα υπερβεί τους +2,5 °C, ξεπερνώντας σε ένταση κάθε προηγούμενο Ελ Νίνιο από το 1950.

Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται από τις ωκεανικές συνθήκες στον τροπικό Ειρηνικό. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την έκθεση του Κέντρου Κλιματικής Πρόγνωσης της Αμερικανικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA CPC):

1. Τι συμβαίνει στον Ωκεανό (Η “Μηχανή” του Φαινομένου)

“Φλέγεται” η επιφάνεια: Τα νερά στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό είναι υπερβολικά ζεστά. Κοντά στις ακτές της Νότιας Αμερικής η θερμοκρασία είναι έως και +2,9 °C πάνω από το κανονικό.

“Βράζει” ο βυθός: Κάτω από την επιφάνεια (στα πρώτα 300 μέτρα βάθος) κρύβεται μια τεράστια δεξαμενή ζεστού νερού με αποκλίσεις που φτάνουν τους +10 °C.

Αυτή η υπόγεια θερμότητα δεν μένει στάσιμη. Μεταφέρεται σαν ένα υπόγειο θαλάσσιο κύμα (κύμα Kelvin) από τα δυτικά προς τα ανατολικά, τροφοδοτώντας συνεχώς το φαινόμενο.

2. Τι συμβαίνει στην Ατμόσφαιρα (Το “Κλείδωμα” του Καιρού)

Οι άνεμοι γύρισαν “ανάποδα”: Κανονικά, οι άνεμοι στον Ειρηνικό πνέουν από την Αμερική προς την Ασία, σπρώχνοντας εκεί τα ζεστά νερά. Τώρα, οι άνεμοι αυτοί εξασθένησαν και γύρισαν προς τα ανατολικά. Αυτό “κλειδώνει” τη ζέστη στην πλευρά της Αμερικής.

Ακραίες καταιγίδες και ξηρασία: Εκεί που το νερό είναι ζεστό (κεντρικός Ειρηνικός), δημιουργούνται τεράστια σύννεφα και ασταμάτητες καταιγίδες. Αντίθετα, στην άλλη πλευρά του ωκεανού (π.χ. Ινδονησία), ο αέρας στεγνώνει τελείως, προκαλώντας ακραία ξηρασία.

3. Οι Επιπτώσεις: Πώς θα επηρεαστεί ο πλανήτης;

Η τεράστια θερμότητα που θα απελευθερωθεί από τον ωκεανό στην ατμόσφαιρα είναι ικανή να καταρρίψει τα ιστορικά ρεκόρ παγκόσμιας θερμοκρασίας. Έπειτα αναμένεται σταδιακή εξασθένηση κατά τη διάρκεια της άνοιξης, μεταξύ Απριλίου και Μαΐου 2027.

Σε κάθε περίπτωση οι πιθανότητες ακραίων βροχοπτώσεων και πλημμυρών αυξάνονται σημαντικά στις ακτές της Νότιας Αμερικής, όπως στο Περού και τον Εκουαδόρ, καθώς και στα νότια τμήματα των Ηνωμένων Πολιτειών.

Αντίθετα, η Ινδονησία, η Αυστραλία, η Νότια Ασία και τμήματα της Νοτίου Αφρικής αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο παρατεταμένης ξηρασίας και υψηλών θερμοκρασιών.

Το φαινόμενο αγγίζει την Ευρώπη έμμεσα, αλλάζοντας την πορεία των ανέμων στον Ατλαντικό Ωκεανό (αεροχείμαρρος / jet stream). 

• Βορειοδυτική Ευρώπη (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ολλανδία): Αναμένεται πολύ πιο βροχερός, θυελλώδης και ήπιος (πιο ζεστός) καιρός. Οι δυτικοί άνεμοι από τον Ατλαντικό θα φέρουν διαδοχικές καταιγίδες.
• Νότια Ευρώπη & Μεσόγειος (Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία): Η τάση δείχνει πιο ήπιες (ζεστές) θερμοκρασίες για την εποχή, με πιθανότητα για “μίνι κύματα ζέστης” το φθινόπωρο. Ωστόσο, ιστορικά, τα ισχυρά Ελ Νίνιο φέρνουν αυξημένες βροχοπτώσεις στην περιοχή της Μεσογείου.

Στην Ελλάδα ο Σεπτέμβριος και ο Οκτώβριος αναμένεται να κυλήσουν με θερμοκρασίες υψηλότερες από τα κανονικά επίπεδα. Στο δεύτερο μισό του χειμώνα (κυρίως μετά τα μέσα Ιανουαρίου και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου) αυξάνεται όμως κατακόρυφα η πιθανότητα για αιφνίδιες, βαριές κακοκαιρίες με πολικές θερμοκρασίες λόγω της κατάρρευσης του Πολικού Στροβίλου στην ατμόσφαιρα.

Να αποσαφηνίσουμε εδώ πως ο Πολικός Στρόβιλος λειτουργεί σαν ένας “αόρατος τοίχος” από ορμητικούς ανέμους, ο οποίος κρατά το πολικό ψύχος εγκλωβισμένο στον Βόρειο Πόλο.

Η τεράστια ενέργεια και η ζέστη που απελευθερώνει το “Super El Niño” από τον Ειρηνικό Ωκεανό ταξιδεύει ψηλά στην ατμόσφαιρα και “σπάει” αυτόν τον προστατευτικό δακτύλιο. Χωρίς το εμπόδιο των ανέμων, οι παγωμένες αέριες μάζες της Αρκτικής δραπετεύουν και ξεχύνονται προς τα νότια, φτάνοντας σε Ευρώπη και Ελλάδα. Το φαινόμενο φτάνει στο μέγιστο σημείο του (εκεί όπου τα νερά στον Ειρηνικό θα είναι τα πιο ζεστά) κατά τη διάρκεια του Νοεμβρίου και του Δεκεμβρίου 2026. Η τεράστια ενέργεια που απελευθερώνεται από τον ωκεανό χρειάζεται μερικές εβδομάδες για να ταξιδέψει ψηλά στην ατμόσφαιρα, να φτάσει στον Βόρειο Πόλο και να απελευθερώσει κύματα ψύχους.

Αυτός ο μηχανισμός εξηγεί γιατί ο χειμώνας θα ξεκινήσει με πολύ ήπιο καιρό, αλλά μετά τον Ιανουάριο του 2027 ενδέχεται να μεταμορφωθεί απότομα, φέρνοντας ξαφνικές πολικές εισβολές, τσουχτερό κρύο και βαριές κακοκαιρίες στη χώρα μας.

Σε παγκόσμιο επίπεδο δε, η τεράστια έκλυση θερμότητας από τον Ειρηνικό στην ατμόσφαιρα αναμένεται να συμβάλει καθοριστικά στη διατήρηση ή και την κατάρριψη ιστορικών ρεκόρ μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας.

Σημειώνεται πως το Ελ Νίνιο είναι η θερμή φάση του φαινομένου ENSO (El Niño–Southern Oscillation), ενός φυσικού μηχανισμού μεταβλητότητας του κλιματικού συστήματος στον τροπικό Ειρηνικό.

Όπως αναφέρει η πρωτοβουλία της Κλιματικής Ακαδημίας του ΕΚΠΑ, το φαινόμενο δεν αποτελεί αιτία ούτε αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής, όμως μπορεί να επηρεάσει τη θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας, την ατμοσφαιρική κυκλοφορία και τα πρότυπα βροχής σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Αυτό που κάνει το ενδεχόμενο ενός νέου Ελ Νίνιο ιδιαίτερα σημαντικό σήμερα είναι ότι εκδηλώνεται πάνω σε έναν πλανήτη που ήδη θερμαίνεται λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.

Μπορεί κοινώς να λειτουργήσει σαν ένας φυσικός ενισχυτής της κλιματικής κρίσης, προσθέτοντας προσωρινά επιπλέον θερμότητα σε ένα ήδη επιβαρυμένο κλιματικό σύστημα, η οποία όμως έχει επίπτωση στο ήδη μεγάλο κόστος παραγωγής και των τροφικών ανεφοδιασμών.