Μια κοινωνία που δεν καταλαβαίνει τι διαβάζει

Σχεδόν ένας στους δύο Έλληνες δεκαπεντάχρονους δεν φτάνει ούτε στο βασικό επίπεδο κατανόησης κειμένου. Με δυο λόγια, δεν καταλαβαίνει αυτό που διαβάζει. Το λέει το PISA, η αξιολόγηση των μαθητών στις χώρες του ΟΟΣΑ. Μεταξύ μας, το λέει και το Facebook, αλλά εκεί το δείγμα δεν περιορίζεται στους εφήβους.

Αυτά τα παιδιά σε λίγα χρόνια θα ψηφίζουν, θα υπογράφουν συμβάσεις, θα παίρνουν δάνεια, θα αξιολογούν ειδήσεις. Και αν δυσκολεύονται να κατανοήσουν ένα κείμενο στα δεκαπέντε, αυξάνονται οι πιθανότητες στα τριάντα να δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν το επιχείρημα από το σύνθημα. Για αυτό και ακούμε πολιτικούς να απευθύνονται στο συναίσθημα και όχι στη λογική. Είναι πιο εύκολο να φοβηθείς με κάτι παρά να σκεφτείς και να το αναλύσεις.

Δεν φταίνε τα παιδιά. Φτάνουν στο σχολείο ήδη άνισα. Αυτό που αποκαλούμε «εκπαιδευτικό πρόβλημα» αρχίζει πολύ πριν το σχολείο. Στο σπίτι, στη γλώσσα που ακούγεται, στα βιβλία που δεν υπάρχουν, στις ερωτήσεις που δεν γίνονται ή σε απαντήσεις που δεν δίνονται. Ενα παιδί μεγαλώνει σε σπίτι όπου οι γονείς διαβάζουν, εξηγούν, αμφισβητούν. Το δεύτερο μεγαλώνει σε ένα σπίτι όπου οι γονείς δεν έχουν τη δυνατότητα, οικονομική ή μορφωτική να κάνουν τίποτα από αυτά. Και τα δύο παιδιά θα καθίσουν στο ίδιο θρανίο. Αλλά δεν ξεκινούν από την ίδια αφετηρία. Αλλωστε το παιδί της πιο ευκατάστατης οικογένειας θα έχει και ενισχυτική διδασκαλία, θα πάει φροντιστήριο ή θα κάνει ιδιαίτερα μαθήματα αν δεν πάει σε ιδιωτικό σχολείο.

Τα Μαθηματικά δεν είναι μόνο εξισώσεις. Είναι να καταλαβαίνεις τι σημαίνει πληθωρισμός 3%, να διαβάζεις έναν πίνακα, να ξέρεις πόσα εκατομμύρια έχει το δισεκατομμύριο. Αυτό το τελευταίο δεν το ξέρουν πολλοί. Το βλέπεις σε συνεντεύξεις τυχαίων περαστικών και γελάς. Μετά το σκέφτεσαι και σου κόβεται το γέλιο.

Η δημοκρατία στηρίζεται σε μία αισιόδοξη παραδοχή: ότι ο πολίτης μπορεί να σκεφτεί. Οταν δεν μπορεί, του μένει μόνο το θυμικό. Και ο θυμός και ο φόβος είναι πολύ πιο εύκολα να αξιοποιηθούν από ένα επιχείρημα. Θέλετε ένα τρανταχτό χαρακτηριστικό παράδειγμα; Το 2015, μάλιστα, αποφασίσαμε ότι ο πολίτης μπορεί να αξιολογήσει ένα ερώτημα δημοψηφίσματος που δυσκολεύονταν να αποκωδικοποιήσουν ακόμα και άνθρωποι που ζουν από τις λέξεις. Δεν πήγε καλά.

Παραπονιόμαστε για τους χαμηλούς μισθούς. Αλλά οι υψηλοί μισθοί χρειάζονται οικονομία υψηλής αξίας. Και η οικονομία υψηλής αξίας χρειάζεται ανθρώπους που μπορούν να μαθαίνουν, να προσαρμόζονται, να επιλύουν προβλήματα. Στο νέο τεστ επίλυσης προβλημάτων σε ψηφιακό περιβάλλον η Ελλάδα βρίσκεται 39 μονάδες κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Αυτοί οι 39 βαθμοί δεν μένουν στο σχολείο. Σε λίγα χρόνια εμφανίζονται στους μισθούς. Και είναι ένα κομμάτι της απάντησης στο ερώτημα που διατυπώνεται με παράπονο ή και οργή: γιατί εμείς βγάζουμε λιγότερα από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους;

Διαβάστε εδώ τα αποτελέσματα της έρευνας PISA.