ELSA SCHIAPARELLI: Η ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΙΑ ΤΟΥ ΣΟΥΡΕΑΛΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΜΟΔΑ

«Για μένα, ο σχεδιασμός ρούχων δεν είναι επάγγελμα, αλλά τέχνη» – Έλσα Σκιαπαρέλι.

Είχα γράψει πολλές φορές στο παρελθόν την ιστορία της ζωής της και όταν ξεκίνησα να ασχολούμαι δημοσιογραφικά με τη μόδα είχα μαγευτεί με το φόρεμα αστακό, το παλτό αγκαλιά, τα γκρι γάντια με τις φλέβες να προεξέχουν πάνω στο δέρμα, με το ανάποδο παπούτσι καπέλο, με το σακάκι συρταριέρα και με τόσα άλλα. Η πιο μεγάλη εκπρόσωπος του σουρεαλισμού στη μόδα, εκείνη που αντέστρεψε τη χρήση των αντικειμένων και την εικόνα όπως την ξέραμε, που συνεργάστηκε με τον Κοκτώ, τον Νταλί και πολλούς άλλους, δίδαξε τον κόσμο τι θα πει τέχνη στη μόδα. Ηταν από αριστοκρατική οικογένεια και αφιερώθηκε με πάθος σε αυτό που την συγκίνησε.

Η έκθεση στο Λονδίνο ήταν ένα υπέροχο ταξίδι στον κόσμο της και σε εκείνον του Roseberry που φανερά έχει μελετήσει το έργο της βαθιά και ουσιαστικά. Εχει καταφέρει να ενσωματώσει στις σύγχρονες δημιουργίες του τα στοιχεία που εκείνη λάτρευε, να προσδώσει τον σουρεαλιστικό χαρακτήρα στο σήμερα (δύσκολο έργο όταν έχουμε δει τόσα και τόσα στη μόδα, δύσκολο να καινοτομείς σουρεαλιστικά χωρίς να γύρεις προς το γελοίο και ανούσιο) και να παρουσιάσεις και ρούχα που μπορούν να φορεθούν άνετα, αλλά ταυτόχρονα να ξεπερνούν το οτιδήποτε έχουμε δει ή και ονειρευτεί ακόμα. Και πάντα με άψογη ραφή και ύφος.

Η ΕΚΘΕΣΗ

Με αφετηρία τη δεκαετία του 1920 και φτάνοντας έως τη σύγχρονη εποχή, η έκθεση «Schiaparelli: Fashion Becomes Art» παρουσιάζει την ιστορία και την επιρροή της Έλσας Σκιαπαρέλι, παρακολουθώντας την πορεία του οίκου, από τα πρώτα ριζοσπαστικά δημιουργήματά του που άλλαξαν τα δεδομένα της μόδας, έως τη σημερινή του μορφή υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Ντάνιελ Ρόουζμπερι.

Η έκθεση «Schiaparelli: Fashion Becomes Art» περιλαμβάνει περισσότερα από 400 αντικείμενα, μεταξύ των οποίων 100 σύνολα ρούχων και 50 έργα τέχνης, αλλά και αξεσουάρ, κοσμήματα, πίνακες, φωτογραφίες, έπιπλα, αρώματα και αρχειακό υλικό.

Ανάμεσα στα σημαντικότερα εκθέματα βρίσκονται το φόρεμα Skeleton του 1938, το μοναδικό γνωστό σωζόμενο κομμάτι και μέρος της μόνιμης συλλογής του V&A, καθώς και το φόρεμα Tears του 1938 και το καπέλο σε σχήμα ανεστραμμένου παπουτσιού (που ανέφερα προηγουμένως), όλα δημιουργίες που προέκυψαν από τη συνεργασία της Σκιαπαρέλι με τον καλλιτέχνη Σαλβαδόρ Νταλί.

Στην έκθεση παρουσιάζονται επίσης έργα των Πάμπλο Πικάσο, Ζαν Κοκτό, Μαν Ρέι και Έιλιν Άγκαρ, καθώς και αρκετά σχέδια της Σκιαπαρέλι για κινηματογραφικές και θεατρικές παραγωγές.

Οι εντυπωσιακές δημιουργίες του Ντάνιελ Ρόουζμπερι -ανάμεσά τους εμφανίσεις που έχουν φορέσει η Αριάνα Γκράντε και η Ντούα Λίπα- ολοκληρώνουν με θεαματικό τρόπο την έκθεση.

ΟΙ ΕΝΟΤΗΤΕΣ

Σχεδιάζοντας τη σύγχρονη γκαρνταρόμπα

Η πρώτη ενότητα παρουσιάζει την καριέρα της Έλσα Σκιαπαρέλι, από το άνοιγμα του πρώτου της χώρου στο Παρίσι το 1927, με την επωνυμία «Schiaparelli. Pour Le Sport», έως την ανάδειξή της, το 1934, σε μία από τις κορυφαίες σχεδιάστριες υψηλής ραπτικής για τη σύγχρονη αστική γυναίκα.

Ανάμεσα στα εκθέματα βρίσκεται ένα από τα πρώτα δημιουργήματα του οίκου, ένα πουλόβερ του 1927 με οπτική ψευδαίσθηση (trompe l’oeil) σε μορφή φιόγκου, το οποίο είχε δωρίσει η ίδια η σχεδιάστρια στο V&A.

Η ενότητα εξερευνά την επέκτασή της στα πρακτικά καθημερινά ρούχα (Pour la Ville), όπως τα κοστούμια με παντελόνι -κάτι ασυνήθιστο για τις γυναίκες της εποχής- αλλά και τα αυστηρά ραμμένα ταγιέρ με ιδιαίτερα κουμπιά.

Οι εντυπωσιακές βραδινές συλλογές της (Pour le Soir) περιλαμβάνουν μερικές από τις πιο ευφάνταστες δημιουργίες της, από μια χρυσή μεταλλιζέ τουαλέτα έως ένα κοστούμι δείπνου διακοσμημένο με άλογα τσίρκου!

Τα αξεσουάρ της ήταν εξίσου πρωτότυπα, με καπέλα που έμοιαζαν με πλεγμένα μαλλιά ή παπούτσια με ρίγες και λεοπάρ γούνα.

Δημιουργικές συνδέσεις

Η δεύτερη ενότητα εξετάζει τη βαθιά σύνδεση της Σκιαπαρέλι με την τέχνη. Στο Παρίσι των δεκαετιών του 1920 και του 1930 συνεργάστηκε με σουρεαλιστές ζωγράφους, γλύπτες και συγγραφείς που μοιράζονταν την αγάπη της για το «παράλογο» και το ανατρεπτικό.

Η ενότητα παρουσιάζει τις σχέσεις της με αυτούς τους δημιουργούς, με σημαντικά έργα τέχνης να συνομιλούν με μερικά από τα πιο τολμηρά σχέδιά της.

Δίπλα στο διάσημο Lobster Telephone (1938) του Σαλβαδόρ Νταλί παρουσιάζεται το λεγόμενο φόρεμα Lobster του 1937, που αποτέλεσε την έμπνευση για το έργο.

Εκτίθεται, επίσης, ένα βραδινό παλτό της Σκιαπαρέλι και του Ζαν Κοκτό, με χρυσές κλωστές που σχηματίζουν προφίλ προσώπων μέσα σε ένα βάζο γεμάτο ροζ μεταξωτά τριαντάφυλλα, μαζί με σχέδια του Κοκτό για τον οίκο.

Η Σκιαπαρέλι ανέθετε επίσης σε καλλιτέχνες τη δημιουργία έργων για τις διαφημίσεις και τις μπουτίκ της, ενώ οι φιλίες της αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για πολλά πορτρέτα, μεταξύ άλλων από τον Μαν Ρέι και τον Σέσιλ Μπίτον.

Παρουσιάζονται ακόμη οι συνεργασίες της με τους Αλμπέρτο Τζιακομέτι, Λεονόρ Φίνι, Μερέτ Όπενχαϊμ, Έλσα Τριολέ και Ζαν Σλουμπερζέ, οι οποίες καθόρισαν την κληρονομιά της.

Παρότι η Κοκό Σανέλ την αποκαλούσε «εκείνη η Ιταλίδα καλλιτέχνιδα που φτιάχνει ρούχα», τα σχέδια της Σκιαπαρέλι εμπνευσμένα από την τέχνη έγιναν τα πιο εμβληματικά δημιουργήματά της.

Πέρα από το Παρίσι

Η τρίτη ενότητα εξετάζει το πώς έχτισε η Έλσα Σκιαπαρέλι την παγκόσμια φήμη της. Η ίδια ήταν δεξιοτέχνης της αυτοπροβολής και συμμετείχε σε λαμπερές εκδηλώσεις φορώντας και επιδεικνύοντας ασφαλώς τις δικές της δημιουργίες. Το άνοιγμα του λονδρέζικου σαλονιού της στο Mayfair το 1933 ενίσχυσε τη διεθνή παρουσία της και συνέβαλε στην άνθηση του βρετανικού σουρεαλιστικού κινήματος.

Στην ενότητα παρουσιάζονται έργα τέχνης και σπάνια ενδύματα με την ετικέτα Schiaparelli London, ανάμεσά τους ένα πολυτελές μπορντό βελούδινο κοστούμι με πλούσια χρυσά κεντήματα, καθώς και ένα φόρεμα και παλτό που φορέθηκαν στη στέψη του Βασιλιά Γεωργίου ΣΤ’ το 1937.

Εκτίθεται επίσης πορτρέτο της Lady Mount Temple από τη βρετανίδα ζωγράφο Gluck, στο οποίο φορά δημιουργία Schiaparelli. Ξεχωρίζει ακόμη το μοναδικό γνωστό σωζόμενο νυφικό της Έλσα Σκιαπαρέλι, κατασκευασμένο από τσαλακωμένη ρεγιόν σε απόχρωση στρειδιού με μεταλλική κλωστή, το οποίο φόρεσε η συλλέκτρια τέχνης και ιδιοκτήτρια οίκου χονδρικής μόδας Ρόζαλιντ Γκίλμπερτ στον γάμο της στη συναγωγή Golders Green του Λονδίνου.

Από τη δεκαετία του 1930 έως τη δεκαετία του 1950, η Σκιαπαρέλι σχεδίασε κοστούμια για βρετανικές, γαλλικές και αμερικανικές θεατρικές και κινηματογραφικές παραγωγές. Ανάμεσα στα σημαντικότερα εκθέματα βρίσκεται ένα κοστούμι που δημιούργησε για τη Μέι Γουέστ στην ταινία Every Day’s a Holiday (1937).

Ήταν επίσης η αγαπημένη σχεδιάστρια πολλών κορυφαίων σταρ της εποχής, όπως η Μάρλεν Ντίντριχ, η οποία προτιμούσε τα αυστηρά ραμμένα κοστούμια με παντελόνι της.

Μια χρυσή κλωστή

Η τελευταία ενότητα γιορτάζει τη διαχρονική επιρροή της Έλσα Σκιαπαρέλι στη μόδα και την τεράστια σχεδιαστική της κληρονομιά, η οποία συνεχίζεται σήμερα μέσα από το έργο του Ντάνιελ Ρόουζμπερι.

Από το 2019, ο Ρόουζμπερι εξελίσσει την κληρονομιά του οίκου μέσα από καινοτόμα και πρωτότυπα σχέδια, αξιοποιώντας τεχνικές υψηλής ραπτικής όπως το ντραπάρισμα, το κέντημα και τη διακόσμηση, επαναφέροντας τον οίκο Schiaparelli στις γκαρνταρόμπες καλλιτεχνών, performers και κορυφαίων δημιουργών της εποχής μας.

Οι δημιουργίες του συνδυάζουν γλυπτικές φόρμες και αναφορές στην αμερικανική κουλτούρα της Δύσης, επαναπροσδιορίζοντας το ανατρεπτικό πνεύμα της ιδρύτριας.

Ανάμεσα στις πιο χαρακτηριστικές σύγχρονες στιγμές του οίκου περιλαμβάνονται το λευκό γιλέκο με παντελόνι cargo που φόρεσε το μοντέλο Μάγκι Μάουρερ, συνοδευόμενο από ένα εντυπωσιακό ρομποτικό μωρό με στρας (Haute Couture Άνοιξη/Καλοκαίρι 2024, look 6), η αστραφτερή τουαλέτα που φόρεσε η Αριάνα Γκράντε στην εμφάνισή της στα Όσκαρ του 2025, καθώς και μια σύγχρονη μαύρη και χρυσή εκδοχή του φορέματος Skeleton που σχεδιάστηκε για τη Ντούα Λίπα στα Golden Globes του 2024.

Αυτός ο διάλογος ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν αποτελεί τη «χρυσή κλωστή» που συνδέει τη μοναδική ιστορία και το δημιουργικό όραμα του οίκου Schiaparelli με τη σύγχρονη εποχή.

ΕΙΠΑΝ…

Ο διευθυντής του V&A, Σερ Τρίστραμ Χαντ, δήλωσε:

«Η έκθεση “Schiaparelli: Fashion Becomes Art” γιορτάζει μία από τις πιο ευρηματικές και τολμηρές σχεδιάστριες στην ιστορία της μόδας. Το V&A διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες και σημαντικότερες συλλογές μόδας στον κόσμο, καθώς και την κορυφαία συλλογή ενδυμάτων Schiaparelli στη Βρετανία. Η συνεργασία της Σκιαπαρέλι με καλλιτέχνες και τον κόσμο του θεάματος καθιστά τον οίκο και την ιδρύτριά του ιδανικό θέμα για μια εντυπωσιακή έκθεση στο V&A».

Η διευθύνουσα σύμβουλος του οίκου Schiaparelli, Ντελφίν Μπελίνι, ανέφερε:

«Η ατρόμητη φαντασία και το ριζοσπαστικό όραμα της Έλσας Σκιαπαρέλι επαναπροσδιόρισαν τα όρια ανάμεσα στη μόδα και την τέχνη. Η έκθεση γιορτάζει τη διαχρονική επιρροή της μέσα από εμβληματικές συνεργασίες με κορυφαίους δημιουργούς του 20ού αιώνα και μια πρωτοποριακή σύνδεση δημιουργικότητας και εμπορίου».