Έρχεται το ελληνικό salonfähig;

Όταν ο κοινοβουλευτισμός βρίσκεται σε κρίση, η ιστορία, η παγκόσμια, αλλά και η ελληνική, έχει δείξει πως ο φασισμός βρίσκει πρόσφορο έδαφος να ελιχθεί προς την εξουσία. Τα πρόσφατα εκλογικά αποτελέσματα στις περιφερειακές εκλογές της Σαξονίας – Άνχαλτ της Γερμανίας, όπου το AfD κέρδισε το 43,8% των ψήφων, δεν προξένησαν έκπληξη, αλλά περισσότερο σόκαραν. Είναι πρόδηλο πως η παγκόσμια ατζέντα πηγαίνει προς τα εκεί.

Πόσο μακριά, όμως, βρισκόμαστε από ένα αντίστοιχο πολιτικό σοκ στην Ελλάδα την ημέρα της αποφυλάκισης του Ηλία Κασιδιάρη;

Το πολιτικό σύστημα της χώρας παρουσιάζει σήμερα μια έντονα προβληματική εικόνα. Μια φωτογραφία της στιγμής θα απεικόνιζε ιστορικά κόμματα των οποίων η διάρκεια ζωής δείχνει να έχει λήξει, πολιτικούς φορείς εσωστρεφείς, σχηματισμούς του παρελθόντος, παρατάξεις «φούσκες» ή πολιτικά προϊόντα με ανακυκλωμένα υλικά. Κόμματα, όπου οι δελφίνοι διαγκωνίζονται πριν καν στηθούν οι κάλπες και υπό δημιουργία κόμματα ορισμένου χρόνου. Κυρίως, όμως, το βασικό κοινό τους χαρακτηριστικό θα ήταν ότι, είτε δεν αφουγκράζονται τις ανησυχίες και τα άγχη των πολιτών, είτε, ίσως ορθότερα, δείχνουν να μη δύνανται να δώσουν λύσεις στα καθημερινά προβλήματά τους και προοπτική για το μέλλον της χώρας.

Τα ταραγμένα χρόνια της περασμένης δεκαετίας φαίνεται να μην έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο τους. Οι συνέπειες της σημερινής πολιτικής αδυναμίας θα μεταφερθούν νομοτελειακά στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Εκεί ελλοχεύει ο κίνδυνος, την αδυναμία αυτή να την εκμεταλλευτεί το αντισυστημικό καινούργιο, το οποίο μπορεί, βέβαια, να ξαναγεννηθεί αυτή τη φορά με άλλο προσωπείο από αυτό που γνωρίσαμε τα χρόνια της κρίσης.

Στα γερμανικά υπάρχει ένας όρος, το «salonfähig», που δείχνει την προσπάθεια του Χίτλερ, μετά την αποφυλάκισή του, στα τέλη της δεκαετίας του 1920 και στις αρχές του 1930, να κάνει τα πάντα ώστε να φαίνεται εκείνος αρεστός και κατάλληλος για τα σαλόνια της γερμανικής ελίτ. Να κανονικοποιηθεί, δηλαδή, στα μάτια των βιομήχανων, των επιχειρηματιών, των στρατιωτικών. Πόσο απέχουμε στην Ελλάδα από μια «σοβαρή Χρυσή Αυγή»; Πόσο τα ίδια τα ελληνικά σαλόνια δεν θα οδηγήσουν την πολιτική κατεύθυνση της χώρας, είτε με έναν «δικό» τους άνθρωπο, μέλος τους, είτε με έναν αντιπρόσωπό τους, έναν «νέο» Κασιδιάρη προς το καινούργιο ακροδεξιό, ακολουθώντας τις ευρωπαϊκές και παγκόσμιες τάσεις;

Η αλήθεια είναι ότι συνήθως στην Ελλάδα όλα τα πολιτικά φαινόμενα που παρατηρούνται στο εξωτερικό έρχονται με κάποια χρονοκαθυστέρηση. Κάτι, βέβαια, αχνοφαίνεται στον ελληνικό ορίζοντα.

Αν κοιτάξουμε τη μετατόπιση του πολιτικού συστήματος τα τελευταία χρόνια τα σημάδια ήδη φαίνονται. Από τον νόμο για τον γάμο των ομοφυλοφίλων, φτάσαμε στην κριτική των σχολικών βιβλίων για αναφορές σε οικογένειες με δύο γονείς του ίδιου φύλου. Και από τις γιαγιάδες της Λέσβου, φτάσαμε στο έγκλημα στην Πύλο και τις αντιδράσεις ή τη σιωπή στην πρόσφατη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα της Ισπανίας. Την ίδια στιγμή η αποτύπωση της ελληνικής κοινωνικής πραγματικότητας, σε μία κούρσα με ένα ταξί, σε μία διαδρομή με ένα λεωφορείο ή σε ένα γεύμα σε μία ταβέρνα, εκεί όπου συναντιούνται ετερόκλητα άτομα, δείχνει ότι στην κοινωνία υποβόσκει μια ανησυχητική, ως επί το πλείστον, έως και ξενοφοβική ρητορική, απέναντι στην οποία ο πολιτικός κόσμος είτε στρουθοκαμηλίζει, είτε προσπαθεί να την εκμεταλλευτεί.

Μπορεί άραγε αυτή η δημοκρατική διολίσθηση να οδηγήσει σε έναν γενικευμένο κοινωνικό και πολιτικό εκτροχιασμό; Και αν ναι, πόσο κοντά βρισκόμαστε σε αυτόν;

* Ο Ορέστης Χατζηγιαννάκης είναι Πολιτικός Επιστήμονας