Η αποκάλυψη Theo James για τον Έλληνα παππού του και τη Συρία

Ο ελληνικής καταγωγής πρωταγωνιστής του The Gentlemen, Theo James, είναι Πρέσβης Καλής Θέλησης της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και συνυπογράφων της πρωτοβουλίας “Η Υπόσχεση” (The Promise) της Ύπατης Αρμοστείας. Το παρακάτω κείμενο είναι μια προσωπική του μαρτυρία.

Το 1941, καθώς οι Ναζί προέλαυναν στην Ελλάδα και κατέλαβαν την Αθήνα, ο παππούς μου, Νικόλαος Ταπτικλής, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα για να σώσει τη ζωή του.

Μέσα στη νύχτα, επιβιβάστηκε μαζί με άλλους δώδεκα ανθρώπους σε μια μικρή βάρκα και διέσχισε τα επικίνδυνα νερά του Αιγαίου προς την Τουρκία. Υπό το καθεστώς της ναζιστικής κατοχής, το γεγονός ότι υπηρετούσε στο Βρετανικό Ναυτικό καθιστούσε επικίνδυνη την παραμονή του στην Ελλάδα. Οι Έλληνες που είχαν βοηθήσει τους Συμμάχους αντιμετώπιζαν τον κίνδυνο σύλληψης, φυλάκισης ή εκτέλεσης, ενώ τα αντίποινα μπορούσαν να πλήξουν τόσο τις οικογένειες όσο και τις κοινότητές τους. Από την Τουρκία, πήρε τον δρόμο μαζί με χιλιάδες άλλους προς τη Συρία, όπου τελικά βρήκε ασφάλεια στη Δαμασκό.

Εκείνο το ταξίδι δεν έφυγε ποτέ από τη μνήμη του. Όταν ο πόλεμος τελείωσε, η Ευρώπη ήταν γεμάτη ανθρώπους που είχαν επίσης χάσει τα σπίτια τους, τις οικογένειές τους και, σε πολλές περιπτώσεις, είχαν βρεθεί πολύ κοντά στο να χάσουν και τη ζωή τους. Περίπου 11 εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονταν εκτοπισμένοι στη Γερμανία: επιζώντες του Ολοκαυτώματος, πρώην αιχμάλωτοι πολέμου, άνθρωποι που είχαν υποβληθεί σε καταναγκαστική εργασία και πολλοί άλλοι που παρέμεναν σε καταυλισμούς, περιμένοντας να αποφασίσει ο κόσμος τι θα ακολουθούσε.

Ο παππούς μου επέστρεψε στην Ευρώπη και αξιοποίησε τις ιατρικές του γνώσεις για να βοηθήσει άλλους ανθρώπους που είχαν δει τις ζωές τους να διαλύονται από τον ίδιο πόλεμο από τον οποίο είχε και ο ίδιος διαφύγει. Εντάχθηκε στον Οργανισμό Περίθαλψης και Αποκατάστασης των Ηνωμένων Εθνών (UN Relief and Rehabilitation Administration – UNRRA), έναν από τους πρώτους ανθρωπιστικούς οργανισμούς και πρόδρομο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Σε έναν καταυλισμό στο Γκέτινγκεν της Γερμανίας, φρόντιζε ανθρώπους με φυματίωση, τυφοειδή πυρετό και άλλες ασθένειες, καθώς και ανθρώπους των οποίων τα σώματα είχαν επιβιώσει από τον πόλεμο αλλά έφεραν ακόμα τα σημάδια του.

Ο κόσμος είχε διδαχθεί, με αβάσταχτο ανθρώπινο κόστος, τι συμβαίνει όταν οι άνθρωποι που διαφεύγουν από τον πόλεμο δεν έχουν πού να βρουν ασφάλεια. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οικογένειες στερήθηκαν την προστασία που αναζητούσαν, άνθρωποι επέστρεψαν σε χώρες όπου φοβούνταν για τη ζωή τους και εκατομμύρια κατέληξαν σε καταυλισμούς επειδή η πατρίδα τους δεν ήταν πλέον ασφαλής ή είχε πάψει να υπάρχει πια.

Μέσα από αυτή την καταστροφή προέκυψε ένα απλό αλλά θεμελιώδες δίδαγμα: οι άνθρωποι που διαφεύγουν από τον πόλεμο και τις συγκρούσεις πρέπει να μπορούν να βρουν ασφάλεια. Δεν θα πρέπει να εξαναγκάζονται να επιστρέψουν σε μέρη όπου κινδυνεύουν να σκοτωθούν ή να υποστούν βασανιστήρια. Όταν οι άνθρωποι τρέπονται σε φυγή για να σώσουν τη ζωή τους, χρειάζονται ένα ασφαλές καταφύγιο.

Η αρχή αυτή αποτέλεσε τον πυρήνα της Σύμβασης του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων, η οποία υιοθετήθηκε στον απόηχο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς τα κράτη επιδίωκαν να διαμορφώσουν ένα πλαίσιο που θα απέτρεπε την επανάληψη των φρικαλεοτήτων του πολέμου. Η Σύμβαση όρισε ποιος θεωρείται πρόσφυγας, αποτύπωσε τα βασικά δικαιώματα των προσφύγων και θέσπισε τις υποχρεώσεις των κρατών απέναντι στους ανθρώπους που αναζητούν προστασία. Όμως ήταν κάτι περισσότερο από ένα νομικό κείμενο. Ήταν μια υπόσχεση ασφάλειας. Μια υπόσχεση που, τα τελευταία 75 χρόνια, έχει σώσει εκατομμύρια ζωές και αποτελεί απόδειξη ότι ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές μας μπορούμε να επιλέξουμε να προστατεύουμε ο ένας τον άλλον.

Ωστόσο, ακόμη και τα πιο ξεκάθαρα διδάγματα της ιστορίας μπορούν να ξεθωριάσουν. Ένας κόσμος αδιαφορίας, ακόμη και σκληρότητας, επιστρέφει σιγά σιγά. Η ξενοφοβία αυξάνεται. Η ανθρωπιστική βοήθεια συρρικνώνεται. Η διεθνής αλληλεγγύη αποδυναμώνεται. Κα για άλλη μια φορά, η υπόσχεση της ασφάλειας δοκιμάζεται.

Καθώς οι παγκόσμιοι ηγέτες συγκεντρώνονται στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, οφείλουμε να επαναβεβαιώσουμε αυτή την υπόσχεση. Σε εποχές όπως η σημερινή, πρέπει να παραμείνουμε σταθεροί στις δεσμεύσεις μας και να υπερασπιστούμε την αναγκαιότητα και το σωτήριο έργο των ανθρωπιστικών οργανισμών, όπως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, σε όλο τον κόσμο. Αυτό δεν είναι μόνο το ηθικά σωστό, είναι και το αναγκαίο στην πράξη. Όταν οι πρόσφυγες προστατεύονται, οι κοινότητες γίνονται ισχυρότερες, η αστάθεια περιορίζεται και λιγότεροι άνθρωποι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Ένας κόσμος που προστατεύει τους ανθρώπους στις πιο δύσκολες στιγμές που βρίσκονται σε ανάγκη είναι ένας ασφαλέστερος και πιο ανθρώπινος κόσμος για όλους.

Ο παππούς μου γνώρισε τη γενναιοδωρία και την ανθρωπιά των Σύρων που του προσφέρανε καταφύγιο. Γνώριζε όμως επίσης πώς μοιάζει ένας κόσμος βυθισμένος στο χάος και τη βία και ποιες είναι οι συνέπειες όταν δεν υπάρχει ένα δίχτυ διεθνούς προστασίας για όσους το έχουν ανάγκη.

Αν ο παππούς μου ζούσε σήμερα, θα προειδοποιούσε για τους κινδύνους που διαγράφονται μπροστά μας. Θα ύψωνε τη φωνή του για να υπερασπιστεί τη Σύμβαση, την ανθρωπιστική δράση, την ανθρωπιά. Γνώριζε πολύ καλά τι σημαίνει να εγκαταλείπεις το σπίτι σου γιατί φοβάσαι για τη ζωή σου. Είχε δει πώς οι ζωές μπορούν να χαθούν ή να καταστραφούν όταν δεν υπάρχει κανείς να παρέμβει για να προσφέρει προστασία.

Σκέφτομαι τον παππού μου πάνω σε εκείνη τη βάρκα, να κάνει εκείνο το ταξίδι. Και μεταφέρω σήμερα τη δική του προειδοποίηση. Για να θυμίσω ότι το να γίνει κανείς πρόσφυγας μπορεί να συμβεί στον καθένα μας, ανά πάσα στιγμή. Το δικαίωμα να αναζητά κανείς ασφάλεια είναι μια υπόσχεση που δόθηκε για όλους μας. Μια υπόσχεση που πρέπει να προστατεύσουμε και να υπερασπιστούμε.

* Μετάφραση από τα αγγλικά του άρθρου γνώμης του Theo James που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό TIME στις 9 Σεπτεμβρίου 2026. Πηγή: ΤΙΜΕ