Πιερρακάκης: Η άνοδος των επιτοκίων αυξάνει τις πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς – ”Δεν έχει λήξει ο συναγερμός”

Η άνοδος των επιτοκίων αυξάνει σταδιακά το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους και τις πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς, χωρίς ωστόσο να σημαίνει ότι η ευρωζώνη βρίσκεται μπροστά σε μια νέα κρίση χρέους. Αυτό είναι το βασικό μήνυμα του Κυριάκου Πιερρακάκη στη Handelsblatt, με τον πρόεδρο του Eurogroup να προειδοποιεί παράλληλα ότι η δημοσιονομική προσαρμογή, η ενίσχυση της ανάπτυξης και η κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων καθίστανται ολοένα πιο αναγκαίες.

«Η άνοδος των επιτοκίων αυξάνει τις πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς», σημειώνει, εξηγώντας ότι η μεγάλη μέση διάρκεια των κρατικών ομολόγων επιβραδύνει τη μετάδοση των υψηλότερων επιτοκίων στα δημόσια οικονομικά. Με άλλα λόγια, τα σημερινά επιτόκια της αγοράς αποτυπώνονται μόνο σταδιακά στο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους, δίνοντας χρόνο στις κυβερνήσεις να προσαρμοστούν.

Ο χρόνος αυτός, ωστόσο, δεν πρέπει να δημιουργεί εφησυχασμό. «Αυτό δίνει χρόνο στις κυβερνήσεις, αλλά δεν σημαίνει ότι έχει λήξει ο συναγερμός», τονίζει ο κ. Πιερρακάκης, υπογραμμίζοντας ότι η συνετή δημοσιονομική πολιτική αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε ένα περιβάλλον υψηλότερου κόστους χρήματος.

Το ακριβότερο χρήμα και η νέα δημοσιονομική πραγματικότητα

Η άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων δεν αποτελεί, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Eurogroup, ένα πρόβλημα που αφορά αποκλειστικά την ευρωζώνη. Οι υψηλότερες τιμές της ενέργειας, οι αυξανόμενες πληθωριστικές προσδοκίες και η μεγάλη παγκόσμια ζήτηση για κεφάλαια, ιδιαίτερα λόγω των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη, επηρεάζουν όλες τις μεγάλες οικονομίες.

Παρά τις πιέσεις, τα θεμελιώδη μεγέθη της ευρωζώνης παραμένουν ισχυρά. Τα κράτη-μέλη εξακολουθούν να δανείζονται με χαμηλότερα επιτόκια σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ οι διαφορές στα ασφάλιστρα κινδύνου μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης παραμένουν περιορισμένες.

Το ζητούμενο, επομένως, είναι να αξιοποιηθεί ο χρόνος που προσφέρει η σχετικά μεγάλη διάρκεια του κρατικού χρέους, ώστε οι χώρες να ενισχύσουν τα δημόσια οικονομικά τους και να θωρακιστούν απέναντι σε μια παρατεταμένη περίοδο υψηλότερων επιτοκίων.

Στο Eurogroup, όπως εξηγεί ο κ. Πιερρακάκης, η προσέγγιση είναι αντικυκλική: στις καλές περιόδους οι κυβερνήσεις θα πρέπει να μειώνουν το χρέος, δημιουργώντας δημοσιονομικό χώρο για δύσκολες περιόδους. Παράλληλα, χρειάζονται διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα ενισχύσουν το αναπτυξιακό δυναμικό κάθε οικονομίας.

Δεν αρκούν οι περικοπές – Η Ευρώπη χρειάζεται ανάπτυξη

Η δημοσιονομική πειθαρχία, ωστόσο, δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε περικοπές. Ο πρόεδρος του Eurogroup δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα των δημόσιων δαπανών και στην ανάγκη να κατευθύνονται περισσότερο σε επενδύσεις που ενισχύουν την παραγωγικότητα, την ενέργεια, την ψηφιοποίηση και την άμυνα.

«Οι εξοικονομήσεις από μόνες τους δεν αρκούν», είναι ουσιαστικά το μήνυμα που εκπέμπει, επισημαίνοντας ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει να γίνουν αποτελεσματικότερες και να αξιοποιούν καλύτερα τους διαθέσιμους πόρους.

Την ίδια στιγμή, οι επενδυτικές ανάγκες της Ευρώπης είναι πλέον τόσο μεγάλες ώστε δεν μπορούν να καλυφθούν μόνο από τους κρατικούς προϋπολογισμούς. Εδώ ακριβώς τοποθετεί ο κ. Πιερρακάκης την ανάγκη για γρήγορη προώθηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, με στόχο να διοχετευθούν αποτελεσματικότερα οι ιδιωτικές αποταμιεύσεις προς παραγωγικές επενδύσεις.

Από τις κεφαλαιαγορές στην Τραπεζική Ένωση

Η κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων συνδέεται άμεσα με ένα δεύτερο μεγάλο ευρωπαϊκό στοίχημα: την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς κεφαλαίων και την εμβάθυνση της Τραπεζικής Ένωσης.

Ο κ. Πιερρακάκης θεωρεί ότι η Ευρώπη διαθέτει σημαντικό ανεκμετάλλευτο αναπτυξιακό δυναμικό, το οποίο θα μπορούσε να απελευθερωθεί εάν αρθούν τα εμπόδια στις κεφαλαιαγορές, στις τράπεζες και στην ενέργεια. Όπως επισημαίνει, το κόστος της αδράνειας είναι μεγαλύτερο από το κόστος των μεταρρυθμίσεων.

Το πρόβλημα είναι ότι η ευρωπαϊκή ενοποίηση εξακολουθεί να προσκρούει σε εθνικές ευαισθησίες και συμφέροντα. «Είναι μια καλή ιδέα, αλλά…», είναι συχνά η απάντηση που, όπως σημειώνει, συνοδεύει τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, με το «αλλά» να κρύβει τις διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες.

Ο ίδιος τάσσεται υπέρ μιας σταδιακής προσέγγισης, εκτιμώντας ότι η ευρωπαϊκή ενοποίηση μπορεί να προχωρήσει μέσα από μικρά, πρακτικά βήματα και τεχνικές συμφωνίες που δημιουργούν σταδιακά μεγαλύτερη οικονομική αλληλεξάρτηση.

Το δύσκολο στοίχημα των τραπεζικών συγχωνεύσεων

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει ο πρόεδρος του Eurogroup στις διασυνοριακές τραπεζικές συγχωνεύσεις, έναν τομέα στον οποίο, όπως αναγνωρίζει, εξακολουθούν να κυριαρχούν τα εθνικά συμφέροντα.

Σε ό,τι αφορά την ευρωπαϊκή εγγύηση καταθέσεων, αποφεύγει να προκαταλάβει το τελικό μοντέλο, τονίζοντας ότι το κρίσιμο είναι να αναγνωριστούν οι υφιστάμενες διαφορές και να ξεκινήσει η διαδικασία από τα σημεία στα οποία μπορεί να υπάρξει συμφωνία.

Στόχος, όπως προκύπτει από τη συνολική τοποθέτησή του, δεν είναι να περιμένει η Ευρώπη να επιλύσει ταυτόχρονα όλες τις δύσκολες θεσμικές εκκρεμότητες, αλλά να προχωρήσει εκεί όπου υπάρχουν άμεσα περιθώρια συμφωνίας.

«Δεν πρέπει να αφήσουμε αυτές τις ευκαιρίες να χαθούν και να εγκλωβιστούμε σε συζητήσεις για επιμέρους ζητήματα που είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενα», σημειώνει.

Η Ελλάδα ως παράδειγμα διασυνοριακής ενοποίησης

Στο σημείο αυτό η ελληνική εμπειρία αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο κ. Πιερρακάκης επικαλείται την είσοδο της UniCredit στην Alpha Bank ως παράδειγμα διασυνοριακής ενοποίησης, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα έχει αποδείξει πως η διαδικασία αυτή είναι εφικτή και μπορεί να λειτουργήσει προς όφελος της οικονομίας.

Αντίστοιχα, αναφέρεται στην παρουσία της Deutsche Telekom στην Ελλάδα, αλλά και στην εξαγορά του Χρηματιστηρίου Αθηνών από τη Euronext, επισημαίνοντας ότι η ένταξη σε μεγαλύτερα ευρωπαϊκά δίκτυα μπορεί να προσφέρει πρόσβαση σε μεγαλύτερες δεξαμενές ρευστότητας και κεφαλαίων.

Με αφορμή, μάλιστα, τη συζήτηση στη Γερμανία για την Commerzbank και το ενδιαφέρον της UniCredit, ο κ. Πιερρακάκης αποφεύγει να σχολιάσει τη συγκεκριμένη υπόθεση. Σε επίπεδο αρχής, όμως, είναι σαφής: η διασυνοριακή ενοποίηση δεν είναι απλώς μια επιλογή οικονομικής πολιτικής, αλλά «υπαρξιακή αναγκαιότητα» για την Ευρώπη.

«Χρειαζόμαστε ευρωπαϊκούς πρωταθλητές, όσο το δυνατόν περισσότερους και όσο το δυνατόν συντομότερα», τονίζει.

«Η Ελλάδα μπορεί να εμπνεύσει τη Γερμανία»

Η συζήτηση επιστρέφει έτσι στην ελληνική εμπειρία της προηγούμενης δεκαετίας. Ο κ. Πιερρακάκης αποφεύγει να παρουσιάσει την Ελλάδα ως μοντέλο που μπορεί να αντιγραφεί αυτούσιο από τη Γερμανία. Υπογραμμίζει, όμως, ότι η ελληνική διαδρομή αποτελεί μια εμπειρία από την οποία μπορούν να αντληθούν διδάγματα.

Η Ελλάδα, όπως σημειώνει, κατάφερε να ξεπεράσει μια δεκαετία στερήσεων και μια υπαρξιακή κρίση, να επιτύχει πρωτογενή πλεονάσματα και να βρεθεί κοντά σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα ανεργίας, ενώ οι ρυθμοί ανάπτυξης παραμένουν υψηλότεροι από τον μέσο όρο της ευρωζώνης.

Το βασικό μάθημα, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι ότι υπάρχει μία συγκεκριμένη συνταγή για όλες τις οικονομίες. Είναι ότι οι μεταρρυθμίσεις μπορεί στην αρχή να είναι επώδυνες, αλλά μπορούν τελικά να αποδώσουν τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά.