Για ποιους τύπους καρκίνου αναμένεται να έχουμε σύντομα εμβόλιο

Τα εμβόλια έχουν αλλάξει δραματικά την πορεία των λοιμωδών νοσημάτων, αποτρέποντας, σύμφωνα με τις διαθέσιμες εκτιμήσεις, περίπου 154 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως τα τελευταία 50 χρόνια. Η δυνατότητα αξιοποίησης της ίδιας βασικής αρχής απέναντι στον καρκίνο αποτελεί αντικείμενο έρευνας εδώ και δεκαετίες, με περιορισμένη όμως κλινική επιτυχία μέχρι σήμερα.

Μια νέα ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο JAMA στις 21 Σεπτεμβρίου 2026 παρουσιάζει τα νεότερα δεδομένα για τα αντικαρκινικά εμβόλια και τις διαφορετικές στρατηγικές που βρίσκονται σήμερα σε κλινική ανάπτυξη.

Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα») της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ), αναφέρουν ότι οι εξελίξεις στην ανοσολογία των όγκων και στην τεχνολογία των εμβολίων έχουν δημιουργήσει νέα δεδομένα.

Περισσότερα από 2.000 αντιγόνα των όγκων έχουν πλέον ταυτοποιηθεί, ενώ παράλληλα έχει διευρυνθεί σημαντικά η γνώση για τους ανοσολογικούς μηχανισμούς που απαιτούνται ώστε το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίσει και να εξουδετερώσει αποτελεσματικά τα καρκινικά κύτταρα. Ταυτόχρονα, έχουν αναπτυχθεί ασφαλείς και αποτελεσματικές τεχνολογίες μεταφοράς των εμβολίων, ανανεώνοντας το ερευνητικό ενδιαφέρον για την αξιοποίησή τους σε διαφορετικές μορφές καρκίνου.

Πώς λειτουργούν τα αντικαρκινικά εμβόλια

Όπως συμβαίνει και με τα εμβόλια έναντι των λοιμώξεων, τα αντικαρκινικά εμβόλια συνδυάζουν τρία βασικά συστατικά: το αντιγόνο, δηλαδή τον στόχο που καλείται να αναγνωρίσει το ανοσοποιητικό σύστημα, έναν ανοσοενισχυτικό παράγοντα που ενεργοποιεί την ανοσιακή απόκριση και ένα κατάλληλο σύστημα μεταφοράς.

Μετά τη χορήγηση του εμβολίου, τα αντιγόνα προσλαμβάνονται από κύτταρα του έμφυτου ανοσοποιητικού συστήματος, κυρίως από τα δενδριτικά κύτταρα, τα οποία τα επεξεργάζονται και τα παρουσιάζουν στα Τ- και Β-λεμφοκύτταρα.

Με αυτόν τον τρόπο ενεργοποιείται η επίκτητη ανοσία, δημιουργώντας μια ειδική ανοσιακή απόκριση απέναντι στα καρκινικά κύτταρα που φέρουν το συγκεκριμένο αντιγόνο, η οποία μπορεί να διατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ποιοι τύποι καρκίνου βρίσκονται στο επίκεντρο της έρευνας

Τα αντιγόνα που μπορούν να αποτελέσουν στόχο ενός αντικαρκινικού εμβολίου διαφέρουν σημαντικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις πρόκειται για μη μεταλλαγμένες πρωτεΐνες, όπως το ERBB2/HER2 και το MUC1, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα νεοαντιγόνα, τα οποία προκύπτουν από μεταλλάξεις του όγκου.

Οι σημαντικότερες ερευνητικές προσπάθειες αφορούν σήμερα:

Μελάνωμα

Το μελάνωμα αποτελεί έναν από τους τύπους καρκίνου όπου τα εξατομικευμένα εμβόλια έχουν παρουσιάσει σημαντική πρόοδο. Το mRNA-4157 αξιολογείται σε ασθενείς με χειρουργημένο μελάνωμα υψηλού κινδύνου σταδίου IIIB-IV, σε συνδυασμό με pembrolizumab.

Σε τυχαιοποιημένη μελέτη, η επιβίωση χωρίς υποτροπή ήταν υψηλότερη στην ομάδα που έλαβε τον συνδυασμό mRNA-4157 και pembrolizumab σε σύγκριση με τη χορήγηση pembrolizumab μόνο.

Καρκίνος παγκρέατος

Η ανασκόπηση αναφέρεται σε μικρή μελέτη φάσης Ι όπου ασθενείς έλαβαν εξατομικευμένο RNA εμβόλιο νεοαντιγόνων μετά τη χειρουργική επέμβαση.

Από τους συμμετέχοντες, οι μισοί ανέπτυξαν ειδική Τ-κυτταρική ανοσιακή απόκριση, η οποία παρέμενε ανιχνεύσιμη κατά την παρακολούθηση.

Καρκίνος παχέος εντέρου

Η έρευνα εξετάζει επίσης τη χρήση εμβολίων για την πρόληψη του καρκίνου σε άτομα αυξημένου κινδύνου.

Στο σύνδρομο Lynch, το Nous-209 μελετάται ως εμβόλιο που στοχεύει αντιγόνα από μεταλλάξεις τύπου frameshift. Τα μέχρι σήμερα δεδομένα αφορούν την ασφάλεια και την ανοσογονικότητα και όχι την απόδειξη πρόληψης εμφάνισης καρκίνου.

Καρκίνος προστάτη

Το sipuleucel-T αποτελεί μία από τις εμβολιαστικές προσεγγίσεις που έχουν ήδη περάσει στην κλινική πράξη και χρησιμοποιείται στον μεταστατικό ευνουχοάντοχο καρκίνο του προστάτη.

Καρκίνος ουροδόχου κύστης

Το BCG αποτελεί επίσης προσέγγιση που χρησιμοποιείται στην κλινική πράξη για τον μη μυοδιηθητικό καρκίνο της ουροδόχου κύστης, μέσω ενεργοποίησης της ανοσιακής απόκρισης.

Οι προκλήσεις της νέας γενιάς εμβολίων

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα εξατομικευμένα εμβόλια, καθώς η αλληλούχηση νέας γενιάς, η τεχνητή νοημοσύνη και οι τεχνολογίες νουκλεϊκών οξέων επιτρέπουν την αναγνώριση μεταλλάξεων ενός όγκου και την ανάπτυξη εμβολίων που στοχεύουν νεοαντιγόνα του συγκεκριμένου ασθενούς.

Ωστόσο, σημαντικές προκλήσεις παραμένουν. Η αναγνώριση των κατάλληλων νεοαντιγόνων και η παραγωγή ενός εξατομικευμένου εμβολίου μπορεί να απαιτούν εβδομάδες, ενώ αρκετοί ασθενείς τελικά δεν λαμβάνουν το εμβόλιο λόγω εξέλιξης της νόσου ή αδυναμίας παραγωγής του.

Η ανάπτυξη αντικαρκινικών εμβολίων παραμένει ένα απαιτητικό πεδίο, όμως η βαθύτερη κατανόηση της ανοσολογίας των όγκων και οι νέες τεχνολογίες έχουν ανανεώσει την προοπτική για θεραπείες που θα μπορούν να προσαρμόζονται στα χαρακτηριστικά κάθε όγκου και κάθε ασθενούς.