Καρκίνος μαστού: Πώς θα μειώσουμε τις πιθανότητες εκδήλωσής του

Η σωματική άσκηση είναι εδώ και χρόνια γνωστό ότι συμβάλλει σημαντικά τόσο στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου όσο και στη βελτίωση της επιβίωσης όσων έχουν ήδη νοσήσει. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η έρευνα στρέφεται και σε έναν πολύ πιο απλό παράγοντα της καθημερινότητάς μας: στο πόσες ώρες περνάμε καθιστοί.

Στην περίπτωση ορισμένων μορφών καρκίνου, μεταξύ αυτών και του καρκίνου του μαστού, η πολύωρη καθιστική ζωή έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου, επισημαίνει ο Neil Iyengar, επικεφαλής του Τμήματος Ογκολογίας Μαστού και διευθυντής υπηρεσιών υποστήριξης επιζώντων στο Winship Cancer Institute του Emory University.

Όπως εξηγεί, σε πολλές περιπτώσεις οι πολλές ώρες στην καρέκλα αποτελούν απλώς ένδειξη περιορισμένης σωματικής δραστηριότητας και ενός γενικότερα ανθυγιεινού τρόπου ζωής. Ωστόσο, τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο η ίδια η παρατεταμένη καθιστική ζωή να αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου.

Μία από τις πρώτες μεγάλες μελέτες πάνω στο ζήτημα, η οποία δημοσιεύθηκε το 2015 και παρακολούθησε περισσότερες από 77.000 γυναίκες, έδειξε ότι όσες κάθονταν τουλάχιστον έξι ώρες την ημέρα είχαν κατά 10% υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν οποιαδήποτε μορφή καρκίνου και κατά 10% μεγαλύτερο κίνδυνο διηθητικού καρκίνου του μαστού, σε σύγκριση με όσες κάθονταν λιγότερο από τρεις ώρες ημερησίως.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η συγκεκριμένη συσχέτιση εξακολουθούσε να εμφανίζεται ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη άλλους σημαντικούς παράγοντες, όπως το σωματικό βάρος και το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας.

Από τότε, αρκετές ακόμη μελέτες έχουν κινηθεί προς την ίδια κατεύθυνση. Η πολύωρη καθιστική εργασία έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού, ενώ η καθημερινή ακινησία για περισσότερες από τέσσερις ώρες έχει συνδεθεί με μεγαλύτερη συχνότητα της νόσου μεταξύ γυναικών με παχυσαρκία.

Παράλληλα, νεότερη έρευνα δείχνει ότι η συχνή διακοπή του καθισιού μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία. Όταν οι περίοδοι ακινησίας δεν ξεπερνούν τα 30 λεπτά και παρεμβάλλονται σύντομα διαστήματα κίνησης, οι επιπτώσεις της καθιστικής συμπεριφοράς φαίνεται να περιορίζονται.

Χρειάζεται, ωστόσο, μια βασική επισήμανση: οι περισσότερες από αυτές τις μελέτες είναι παρατηρησιακές. Αυτό σημαίνει ότι δεν αποδεικνύουν πως το πολύωρο καθισιό προκαλεί από μόνο του καρκίνο του μαστού ούτε ότι το να σηκωνόμαστε συχνότερα από την καρέκλα μειώνει άμεσα τον κίνδυνο.

Αντίθετα, η σχέση μεταξύ συστηματικής άσκησης και χαμηλότερου κινδύνου καρκίνου του μαστού είναι σαφώς πιο τεκμηριωμένη, εξηγεί η Alpa Patel, αντιπρόεδρος Επιστημών Πληθυσμού της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης του 2015.

Το μήνυμα, επομένως, δεν είναι ότι η όρθια στάση μπορεί να αντικαταστήσει την άσκηση. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν, όμως, ότι αξίζει να αποφεύγουμε τις πολλές συνεχόμενες ώρες ακινησίας, ακόμη και αν αυτό σημαίνει απλώς ότι σηκωνόμαστε ανά τακτά διαστήματα ή κάνουμε λίγα βήματα.

Γιατί η καθιστική ζωή μπορεί να επηρεάζει τον κίνδυνο καρκίνου

Οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη αποσαφηνίσει πλήρως τους βιολογικούς μηχανισμούς που συνδέουν το πολύωρο καθισιό με τον καρκίνο του μαστού. Υπάρχουν, ωστόσο, αρκετές πιθανές εξηγήσεις.

Μία από αυτές αφορά τη χρόνια, χαμηλού βαθμού φλεγμονή, η οποία έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου.

Η φλεγμονή είναι ένας φυσιολογικός αμυντικός μηχανισμός του οργανισμού και, όταν είναι παροδική, αποτελεί μέρος της φυσιολογικής λειτουργίας του. Όταν όμως διατηρείται για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν και πολλαπλασιάζονται τα κύτταρα, δημιουργώντας ευνοϊκότερες συνθήκες για την ανάπτυξη όγκων.

Σύμφωνα με τον Iyengar, η χρόνια φλεγμονή ενδέχεται επίσης να διεγείρει τα λιποκύτταρα του μαστού ώστε να παράγουν περισσότερα οιστρογόνα. Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντικό μηχανισμό, καθώς τα οιστρογόνα ευνοούν την ανάπτυξη των περισσότερων καρκίνων του μαστού που είναι θετικοί στους ορμονικούς υποδοχείς.

Παράλληλα, η πολύωρη ακινησία φαίνεται ότι μπορεί να επηρεάσει τόσο τα επίπεδα των οιστρογόνων όσο και τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός τα μεταβολίζει. Έτσι, ενδέχεται να αυξάνεται η ποσότητα των βιολογικά ενεργών οιστρογόνων που κυκλοφορούν στο σώμα. Αντίθετα, η κίνηση και η άσκηση συμβάλλουν στη μείωση της συνολικής έκθεσης του οργανισμού σε αυτά.

Ένας ακόμη πιθανός μηχανισμός αφορά την αντίσταση στην ινσουλίνη. Όταν οι μύες παραμένουν αδρανείς για πολλές ώρες, καταναλώνουν λιγότερη γλυκόζη από το αίμα. Ο οργανισμός αναγκάζεται τότε να παράγει περισσότερη ινσουλίνη, προκειμένου να διατηρήσει τα επίπεδα του σακχάρου υπό έλεγχο.

Βραχυπρόθεσμα, αυτή η διαδικασία είναι φυσιολογική. Όταν όμως επαναλαμβάνεται συνεχώς, τα κύτταρα μπορεί σταδιακά να ανταποκρίνονται λιγότερο αποτελεσματικά στην ινσουλίνη.

Όπως σημειώνει ο Iyengar, «η χρόνια, χαμηλού βαθμού αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο DNA, και οι βλάβες στο DNA μπορούν να οδηγήσουν στην ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων».

Υπάρχει, τέλος, και η επίδραση που μπορεί να έχει η ακινησία στη σύσταση του σώματος. Η παρατεταμένη καθιστική ζωή δεν συνδέεται μόνο με την αύξηση του σωματικού βάρους, αλλά και με μεγαλύτερη συσσώρευση λιπώδους ιστού.

Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το υψηλό ποσοστό σωματικού λίπους μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού ακόμη και σε γυναίκες με φυσιολογικό βάρος.

Μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα μπορούν να κάνουν τη διαφορά

Για όσους εργάζονται πολλές ώρες σε γραφείο, η πλήρης αποφυγή του καθισιού είναι προφανώς μη ρεαλιστική. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν απλοί τρόποι να μειωθούν τα μεγάλα διαστήματα ακινησίας.

Το βασικό είναι να διακόπτεται το καθισιό όσο πιο συχνά γίνεται. Αρκεί ακόμη και να σηκωθεί κάποιος για λίγα λεπτά ανάμεσα σε δύο εργασίες, να κάνει μερικά βήματα, να τεντωθεί ή να εκτελέσει μια απλή άσκηση επιτόπου.

Για όσους εργάζονται από το σπίτι, ακόμη και μια τηλεφωνική συνομιλία μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για κίνηση: αντί να πραγματοποιείται καθιστά μπροστά στον υπολογιστή, μπορεί κανείς να περπατά μέσα στο σπίτι ή να ασχολείται με κάποια απλή δουλειά.

Η Patel, για παράδειγμα, αναφέρει ότι κάθε φορά που της περισσεύουν λίγα λεπτά μέσα στην ημέρα –όταν, λόγου χάρη, μια τηλεδιάσκεψη τελειώσει νωρίτερα– σηκώνεται και κάνει δέκα άρσεις στις μύτες των ποδιών πριν επιστρέψει στην καρέκλα της.

Ο Iyengar, από την πλευρά του, συνιστά να εντάσσονται συνειδητά στην καθημερινότητα μικρά και συχνά διαλείμματα κίνησης, ώστε να αποφεύγονται τα πολύωρα συνεχόμενα διαστήματα ακινησίας.

Τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι ακόμη και πολύ σύντομα διαστήματα έντονης δραστηριότητας μπορεί να έχουν όφελος. Σε μία μελέτη, για παράδειγμα, μόλις τρία λεπτά γρήγορου ανεβοκατεβάσματος σκάλας συσχετίστηκαν με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης 13 διαφορετικών μορφών καρκίνου, μεταξύ των οποίων και ο καρκίνος του μαστού.

Σε άλλη έρευνα, πέντε λεπτά έντονης δραστηριότητας, όπως γρήγορο περπάτημα ή τρέξιμο, αντί για πέντε λεπτά καθιστικής συμπεριφοράς, συνδέθηκαν με 22% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από καρκίνο.

Το να καθόμαστε λιγότερο δεν αντικαθιστά την άσκηση

Τα παραπάνω ευρήματα δεν αναιρούν τη σημασία της τακτικής σωματικής δραστηριότητας. Αντίθετα, ένας μεγάλος όγκος επιστημονικών δεδομένων δείχνει ότι η συστηματική άσκηση συνδέεται με μειωμένο κίνδυνο για τουλάχιστον επτά διαφορετικές μορφές καρκίνου: του μαστού, του παχέος εντέρου, του ενδομητρίου, της ουροδόχου κύστης, του στομάχου, των νεφρών και του οισοφάγου.

Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία συνιστά 150 έως 300 λεπτά μέτριας έντασης σωματικής δραστηριότητας την εβδομάδα, όπως γρήγορο περπάτημα, χορό ή άλλες δραστηριότητες που αυξάνουν μέτρια τους καρδιακούς παλμούς.

Εναλλακτικά, συστήνονται 75 έως 150 λεπτά έντονης άσκησης την εβδομάδα, όπως τρέξιμο ή κολύμπι.

Ωστόσο, το όφελος δεν αρχίζει μόνο όταν επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι. Ακόμη και μικρότερες ποσότητες κίνησης έχουν αξία.

Όπως συνοψίζει η Patel, «όσο περισσότερο κινείσαι, τόσο μεγαλύτερο είναι το όφελος». Και κυρίως, «κάτι είναι πάντα καλύτερο από το τίποτα».