Γιατί τσακώνονται τα ζευγάρια και τι μπορεί να σώσει μια σχέση που περνά κρίση

Μια σχέση που περνά κρίση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει φτάσει στο τέλος της. Αντίθετα, οι ειδικοί στις σχέσεις υποστηρίζουν ότι πολλά ζευγάρια μπορούν να ξεπεράσουν τις συγκρούσεις τους, αρκεί να αναγνωρίσουν τα μοτίβα που τα απομακρύνουν και να είναι διατεθειμένα να δουλέψουν πάνω σε αυτά.

Οι συνεχείς καβγάδες, η έλλειψη επικοινωνίας και η συναισθηματική απόσταση δεν επηρεάζουν μόνο την ποιότητα της σχέσης, αλλά μπορούν να έχουν αντίκτυπο και στην υγεία. Έρευνες δείχνουν ότι οι τοξικές δυναμικές μέσα σε μια σχέση συνδέονται με περισσότερο στρες, προβλήματα ύπνου και αυξημένη επιβάρυνση για τον οργανισμό.

Το ερώτημα που απασχολεί πολλά ζευγάρια είναι αν μια σχέση που οδηγείται σε αδιέξοδο μπορεί πραγματικά να σωθεί. Η επιστήμη της ψυχολογίας και η εμπειρία των θεραπευτών ζευγαριών δείχνουν ότι η απάντηση συχνά βρίσκεται όχι στο αν υπάρχουν διαφωνίες, αλλά στον τρόπο με τον οποίο οι σύντροφοι τις διαχειρίζονται.

Πώς μπορεί λοιπόν μια δυστυχισμένη σχέση να μετατραπεί σε μια ευτυχισμένη; Και είναι αυτό πραγματικά εφικτό;

Ένας αυξανόμενος όγκος ερευνών αποκαλύπτει ορισμένες απρόσμενες απαντήσεις και δίνει ελπίδα σε ζευγάρια που είναι αποφασισμένα να αλλάξουν την πορεία της σχέσης τους.

Γιατί τσακώνονται τα ζευγάρια

Αν ξεκινάτε μια νέα σχέση και ο πρώτος καβγάς με τον σύντροφό σας αφορά τα άπλυτα πιάτα, ίσως παίρνετε μια εικόνα για το μακρινό μέλλον: οι έρευνες δείχνουν ότι τα θέματα για τα οποία τσακώνονται τα ζευγάρια παραμένουν σε μεγάλο βαθμό σταθερά σε όλη τη διάρκεια της σχέσης.

Αυτά τα επαναλαμβανόμενα προβλήματα είναι γνωστά ως «μόνιμες» ή «εγκλωβισμένες» συγκρούσεις.

«Αυτά τα ζητήματα μπορεί να αφορούν τα οικονομικά, την ανατροφή των παιδιών, τη σεξουαλική ζωή, τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται την εξουσία μέσα στη σχέση», λέει στο BBC η Carrie Cole, ψυχολόγος και διευθύντρια έρευνας στο Gottman Institute για τη θεραπεία ζευγαριών στο Σιάτλ των ΗΠΑ.

Ωστόσο, μπορεί να αφορούν και φαινομενικά μικρά ζητήματα, όπως η τάξη και η καθαριότητα στο σπίτι.

Σε μια μακροχρόνια μελέτη, ο ψυχολόγος John Gottman και η ομάδα του παρατήρησαν τις διαφωνίες ζευγαριών σε μια αρχική αξιολόγηση και ξανά τέσσερα χρόνια αργότερα. Διαπίστωσαν ότι στο 69% των περιπτώσεων τα ζευγάρια συνέχιζαν να τσακώνονται για τα ίδια είδη θεμάτων που είχαν συζητήσει τέσσερα χρόνια πριν.

Άλλες μελέτες έχουν αποκαλύψει παρόμοια μοτίβα, με ορισμένα βασικά ζητήματα, όπως τα χρήματα, να προκαλούν συγκρούσεις σε οικογένειες διαφορετικών κοινωνιών και πολιτισμών.

Οι διαφωνίες για τα οικονομικά, ειδικά, είναι από τις πιο επίμονες και έντονες. Η άνιση κατανομή των οικιακών υποχρεώσεων αποτελεί επίσης σημαντική πηγή έντασης και μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα διαζυγίου.

Ωστόσο, η διαφωνία από μόνη της δεν αποτελεί απαραίτητα κακό σημάδι. Μπορεί να είναι ένα φυσικό κομμάτι της διαδικασίας μέσα από την οποία οι σύντροφοι μαθαίνουν να κατανοούν και να ανταποκρίνονται στις ανάγκες ο ένας του άλλου.

Τόσο τα ευτυχισμένα όσο και τα δυστυχισμένα ζευγάρια τσακώνονται.

Η κρίσιμη διαφορά, σύμφωνα με τις έρευνες, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται μεταξύ τους – τόσο κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων όσο και στην καθημερινότητά τους.

Οι τέσσερις συμπεριφορές που μπορούν να «σκοτώσουν» μια σχέση

Η Cole αναφέρει τέσσερις συγκεκριμένες συμπεριφορές που, σύμφωνα με τις μελέτες, αποτελούν σημάδια ότι μια σχέση μπορεί να οδηγείται στον χωρισμό:

• Η κριτική
• Η περιφρόνηση
• Η αμυντική στάση
• Η αποστασιοποίηση (stonewalling), δηλαδή η αποχώρηση από μια σύγκρουση με την άρνηση συμμετοχής στη συζήτηση

«Αυτές οι τέσσερις συμπεριφορές μπορούν να καταστρέψουν μια σχέση», λέει η Cole. Ωστόσο, προσθέτει πως «μπορούν να διορθωθούν, αν το ζευγάρι θέλει πραγματικά να τις αλλάξει».

Μάλιστα, δεν κινδυνεύει μόνο η σχέση: ξεχωριστές έρευνες έχουν δείξει ότι η επίμονη κριτική από τον σύντροφο συνδέεται σημαντικά με αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου.

Οι καβγάδες που περιλαμβάνουν αυτές τις συμπεριφορές, μαζί με επιθετικότητα και εχθρότητα, χαρακτηρίζονται ως καταστροφικοί και μπορούν τελικά να αυξήσουν τον κίνδυνο χωρισμού.

Αντίθετα, οι εποικοδομητικές διαφωνίες, που επικεντρώνονται στην επίλυση προβλημάτων με σεβασμό, περιέργεια και καλοσύνη, μπορούν να ενισχύσουν τη σχέση.

Ένας βασικός παράγοντας είναι η ανταπόκριση: η αίσθηση ότι ο σύντροφός σας ακούει, σας στηρίζει και σας κατανοεί.

Το να αισθάνεται κάποιος ότι ο σύντροφός του ανταποκρίνεται στις ανάγκες του δεν συνδέεται μόνο με μεγαλύτερη ικανοποίηση από τον γάμο, αλλά μπορεί ακόμη και να περιορίσει τις φλεγμονές στον οργανισμό και να ενισχύσει τη σωματική υγεία και τη μακροζωία.

Η καλοσύνη και η συνεργασία μπορούν επίσης να δημιουργήσουν μακροχρόνια θετική βάση. Μια μελέτη 20 ετών σε παντρεμένα ζευγάρια έδειξε ότι η κοινή λήψη αποφάσεων και η ισότιμη κατανομή των οικιακών εργασιών συνδέονταν με μεγαλύτερη ευτυχία στον γάμο και λιγότερες συγκρούσεις.

Ακόμη και ο ύπνος μπορεί να επηρεαστεί από τον τρόπο που τσακώνεται ένα ζευγάρι: οι καταστροφικές συγκρούσεις συνδέονται με κακό ύπνο, ενώ οι εποικοδομητικές με καλύτερη ποιότητα ύπνου.

Η αποκατάσταση της ενσυναίσθησης

Όταν μια σχέση βρίσκεται σε κρίση, μπορεί να φαίνεται σχεδόν αδύνατο να μετατραπούν οι πικρές και εχθρικές αντιπαραθέσεις σε υποστηρικτικές συζητήσεις.

Ωστόσο, πλήθος ερευνών δείχνει ότι αυτό είναι δυνατό – για παράδειγμα, με τη βοήθεια θεραπείας ζευγαριών.

Οι μελέτες δείχνουν ότι η θεραπεία ζευγαριών έχει θετική επίδραση περίπου στο 70% των ζευγαριών που την ακολουθούν. Μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση των προβλημάτων της σχέσης, στην αύξηση της ικανοποίησης, στην ενίσχυση της συναισθηματικής οικειότητας, αλλά και στη βελτίωση της ατομικής ψυχικής και σωματικής υγείας.

«Η ενσυναίσθηση έχει διαβρωθεί στους περισσότερους ανθρώπους που φτάνουν στο σημείο να χρειάζονται θεραπεία», λέει ο Jay Lebow, θεραπευτής ζευγαριών και κλινικός καθηγητής ψυχολογίας στο Family Institute του Northwestern University.

Ο ίδιος, ο οποίος έχει συνυπογράψει μια μεγάλη ανασκόπηση που κατέληξε στην αποτελεσματικότητα της θεραπείας ζευγαριών, επισημαίνει πως μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις είναι: «Πώς ξαναχτίζουμε την ενσυναίσθησή μας;».

Υπάρχουν ορισμένα σημάδια που δείχνουν ότι η θεραπεία λειτουργεί.

«Ένα από αυτά είναι η βελτίωση στον τρόπο που οι άνθρωποι μιλούν και ακούν. Ακούγεται απλό, αλλά όταν βρίσκεσαι σε μια σχέση γεμάτη ένταση, το να ακούσεις πραγματικά γίνεται πολύ δύσκολο», λέει.

Η προσπάθεια για τη σχέση σημαίνει επίσης «να μπορείς να κάνεις ένα βήμα πίσω και να αναρωτηθείς: τι συμβαίνει μεταξύ μας; αντί για: ποια είναι τα προβλήματα που έχω με τον σύντροφό μου;».

«Πες μου περισσότερα»

Υπάρχουν δύο συγκεκριμένα σημάδια που δίνουν ελπίδα στην Cole κατά τη διάρκεια των συνεδριών της με ζευγάρια.

Το πρώτο είναι όταν ένας σύντροφος λέει στον άλλον:

«Μπορώ να καταλάβω γιατί αισθάνεσαι έτσι».

Για την Cole, αυτό δείχνει ότι ο σύντροφος «δέχεται την επιρροή» του άλλου. Δηλαδή μπορεί να αναγνωρίσει την οπτική του άλλου ως έγκυρη, ακόμη και αν διαφέρει από τη δική του.

Το δεύτερο σημάδι είναι η ύπαρξη περιέργειας.

«Υπάρχει ενδιαφέρον για τον άλλον; Αν υπάρχει, τότε υπάρχει ελπίδα», λέει.

Ακόμη κι αν διαφωνούν, μπορεί να πουν κάτι όπως:

«Πες μου περισσότερα γι’ αυτό. Πώς έφτασες να το πιστεύεις;»

«Τα στοιχεία δείχνουν ότι όταν οι άνθρωποι δουλεύουν πάνω στα προβλήματά τους, τα αποτελέσματα είναι συνήθως θετικά», λέει ο Lebow.

Μοιράζοντας τα όνειρα και τους στόχους

Για την επίλυση των βαθύτερων συγκρούσεων, η κατανόηση των ονείρων και των στόχων του άλλου μπορεί να είναι καθοριστική, σύμφωνα με την Cole.

Αναφέρει το παράδειγμα ενός ζευγαριού που προσέφυγε σε θεραπεία εξαιτίας συνεχών καβγάδων για τα χρήματα.

Και οι δύο είχαν μεγαλώσει σε συνθήκες φτώχειας, όμως αυτή η εμπειρία τους είχε επηρεάσει διαφορετικά.

Η σύζυγος είχε ως προτεραιότητα την οικονομική ασφάλεια και ανεξαρτησία, μέσα από αποταμίευση και προσεκτικό προγραμματισμό.

Ο σύζυγος, αντίθετα, ήθελε να ξοδεύει μέρος των χρημάτων που κέρδιζε για να απολαμβάνει τη ζωή και να νιώθει ότι ανήκει κοινωνικά, αφήνοντας πίσω το αίσθημα του αποκλεισμού που είχε βιώσει.

Αυτό οδηγούσε σε ατελείωτες συγκρούσεις.

«Τσακώνονταν συνεχώς για αυτά τα πράγματα. Ποτέ όμως δεν έφταναν στον πραγματικό λόγο για τον οποίο τσακώνονταν», λέει η Cole.

Στη θεραπεία, άκουσαν ο ένας τον άλλον να μιλά για τις δύσκολες εμπειρίες της παιδικής τους ηλικίας και για τον τρόπο που αυτές διαμόρφωσαν τους στόχους τους.

Έμαθαν να συμβιβάζονται και συμφώνησαν πόσα χρήματα θα αποταμιεύουν και πόσα θα μπορούν να ξοδεύουν ελεύθερα.

«Τα κατάφεραν. Όμως έπρεπε πρώτα να καταλάβουν τι ήταν πραγματικά σημαντικό για τον καθένα, ώστε να μπορέσουν να δεχτούν την επιρροή του άλλου και να δημιουργήσουν έναν συμβιβασμό που θα περιλάμβανε και τα δύο όνειρα», εξηγεί.

Ο Lebow τονίζει επίσης έναν ακόμη παράγοντα: το κίνητρο.

«Το κίνητρο των ανθρώπων παίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Μπορεί να έχεις τον καλύτερο θεραπευτή ζευγαριών στον κόσμο, αλλά αν οι άνθρωποι δεν έχουν διάθεση να προσπαθήσουν, το αποτέλεσμα δύσκολα θα είναι καλό. Αντίθετα, άνθρωποι με ισχυρό κίνητρο μπορούν να τα καταφέρουν ακόμη και με έναν λιγότερο έμπειρο θεραπευτή».

Όταν ο χωρισμός γίνεται πιο υγιής

Ακόμη και ζευγάρια που αποφασίζουν να χωρίσουν μπορούν να ωφεληθούν από τη θεραπεία ζευγαριών, σύμφωνα με τον Lebow.

Μπορεί να τους βοηθήσει να διαχειριστούν τον ίδιο τον χωρισμό, τις επιπτώσεις του στην ψυχική υγεία, αλλά και να μειώσει την ένταση της διαδικασίας.

Παράλληλα, μπορεί να βοηθήσει τους γονείς να στηρίξουν καλύτερα την ψυχική υγεία των παιδιών τους.

Και ενώ ένας χωρισμός ή ένα διαζύγιο μπορεί να είναι εξαιρετικά επώδυνος, «αυτές είναι στιγμές κατά τις οποίες μπορείς πραγματικά να μάθεις κάτι για τον εαυτό σου», λέει.

«Είναι μια στιγμή όπου πολλοί άνθρωποι ανακαλύπτουν πράγματα που είναι πολύτιμα για τους ίδιους και για το υπόλοιπο της ζωής τους».

Ο Lebow προσθέτει πως η καλλιέργεια δεξιοτήτων όπως η ακρόαση και η ενσυναίσθηση δεν αφορά μόνο ζευγάρια που αντιμετωπίζουν προβλήματα.

«Ακόμη και άνθρωποι που βρίσκονται σε καλές σχέσεις μπορούν να βελτιώσουν τη σχέση τους».