Σερβία, Βραζιλία, Ισραήλ: H συμμετοχή αντεπιτίθεται

Την ημέρα των εκλογών στο Ισραήλ, ο Νετανιάχου πέρασε το χρόνο του ανεβάζοντας φωτογραφίες από ουρές έξω από εκλογικά τμήματα σε αραβικές περιοχές. Μιλούσε για «κατάσταση έκτακτης ανάγκης». Έχοντας τις μυστικές υπηρεσίες και τον κρατικό μηχανισμό στη διάθεσή του, φοβόταν μια ουρά ανθρώπων.

Παρόλο που οι συνθήκες στις εκλογές της Σερβίας, της Βραζιλίας και του Ισραήλ ήταν τελείως διαφορετικές, η αύξηση της συμμετοχής ήταν το βασικό στοιχείο που έκανε τη διαφορά. Η συμμετοχή στις εκλογές είναι άλλωστε το έσχατο μέσο που διαθέτουμε για να προστατευτούμε από μια κυβέρνηση που τείνει να γίνει καθεστώς.

Στη Σερβία, κινητοποιήθηκαν κυρίως οι νέοι. Οι φοιτητές γύρισαν όλη τη χώρα, χτύπησαν πόρτες σε πόλεις και χωριά. Αποτέλεσμα ήταν η συμμετοχή να φτάσει σχεδόν στο 70%, την υψηλότερη των τελευταίων τριών δεκαετιών, και ο Βούτσιτς να πέσει μετά από δεκατέσσερα χρόνια στην εξουσία.

Στη Βραζιλία, σχεδόν τρία εκατομμύρια περισσότεροι πολίτες πήγαν στις κάλπες στον δεύτερο γύρο. Αυτό ήταν κομβικό και ο Λούλα κατάφερε τελικά να κερδίσει, παρόλο που στον πρώτο γύρο ήταν δεύτερος.

Στο Ισραήλ, ο Νετανιάχου βγήκε πρώτος, αλλά δεν κέρδισε. Η συμμετοχή έφτασε το 77,7% (η υψηλότερη από το 1999) και ο συνασπισμός του έμεινε στις 53 έδρες (από 64), μακριά από την πλειοψηφία (που είχε πριν), ενώ τα αραβικά κόμματα, με ιστορικό ρεκόρ 19 εδρών (από 10), έγιναν καθοριστικός παράγοντας στις εξελίξεις.

Επομένως, σε τρία διαφορετικά πεδία με κοινό χαρακτηριστικό τη μάχη ανάμεσα στις δημοκρατικές ιδέες και τον αυταρχισμό, η κινητοποίηση των πολιτών προς την κάλπη έφερε ανατροπές ή έστω καλύτερα αποτελέσματα.

Στη δική μας περίπτωση; Έχει αποδειχτεί ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν σέβεται ιδιαίτερα τις αξίες της δημοκρατίας. Προσπαθεί να ελέγξει τη Δικαιοσύνη, έχει επιτεθεί στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για την έρευνα του σκανδάλου ΟΠΕΚΕΠΕ, μπάζωσε την αλήθεια στα Τέμπη, οδήγησε τη χώρα στην τελευταία θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δείκτη ελευθερίας του Τύπου, ενώ η ΕΥΠ, που υπάγεται στον πρωθυπουργό, παρακολουθούσε πολιτικούς φίλους και αντιπάλους. Όλη αυτή η τακτική προφανώς και δεν τοποθετεί την κυβέρνηση Μητσοτάκη σε εκείνους που πιστεύουν στους θεσμούς της δημοκρατίας. Και αν καταφέρει να κερδίσει και τρίτη τετραετία, είναι βέβαιο ότι τα εκφυλιστικά και αυταρχικά φαινόμενα θα ενταθούν, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει πλέον καμία αμφιβολία ότι πρόκειται για καθεστώς.

Όμως, εκεί που δεν το περίμενε κανείς, ο Μητσοτάκης έδωσε στους πολιτικούς του αντιπάλους ένα όπλο. Παραδέχτηκε ότι, αν η ΝΔ πέσει κάτω από 25%, θα ήταν λογικό να του ζητήσουν να φύγει από την ηγεσία της. Ο λογαριασμός είναι απλός. Στις ευρωεκλογές του 2024 η ΝΔ πήρε 1.125.602 ψήφους. Δηλαδή 28,3% επί περίπου 4 εκατομμυρίων έγκυρων. Αν είχαν πάει στην κάλπη 530.000 πολίτες ακόμα και ψήφιζαν κάτι άλλο, η ΝΔ θα είχε πέσει κάτω από το 25%. Δύσκολο; Ναι. Ανέφικτο; Ρωτήστε τους Σέρβους.

Αντί όμως να αντιληφθεί η αντιπολίτευση ότι η αύξηση της συμμετοχής, άρα η σύμπνοια έστω σε αυτό το ελάχιστο ζήτημα, είναι κομβική για την ήττα του πολιτικού της αντιπάλου, πράττει εντελώς τα αντίθετα. Οι πρώην σύντροφοι του Τσίπρα βάλλουν εναντίον του προσδοκώντας κοντόφθαλμα πολιτικά οφέλη, ενώ η ΕΛ.Α.Σ. και το ΠΑΣΟΚ σπαράσσουν αλλήλους για το αργυρό μετάλλιο. Κάτι που δεν ενδιαφέρει κανέναν από όσους πιστεύουν στη δημοκρατία και πιέζονται ασφυκτικά για να βγάλουν τον μήνα.

Σε κάθε περίπτωση, οι πρώην (και οι παράλληλοι) σύντροφοι δεν χρειάζεται να βγάζει ο ένας το μάτι του άλλου για να μπουν στη Βουλή. Αρκεί να προσπαθήσουν από κοινού να αυξήσουν τη συμμετοχή στις κάλπες. Γιατί πέφτοντας η ΝΔ κάτω από το 25% θα χάσει και το μπόνους των εδρών, με αποτέλεσμα να αυξηθούν αυτομάτως οι βουλευτές των μικρότερων κομμάτων.

Ας ευχηθούμε, λοιπόν, να σεβαστούν έστω και αργά τον κοινό σκοπό, αντί να προτάσσουν τον εγωισμό που ταιριάζει περισσότερο στους θιασώτες του συστήματος. Ας πουν: «Ψήφισε αριστερότερα του Μητσοτάκη κι ό,τι θες». Είναι απλή λογική και τους συμφέρει όλους. Κι αυτή η (λογική) ανωτερότητα ίσως επαναφέρει κάτι από τη χαμένη τιμή της Αριστεράς και την κάνει πιο ελκυστική στους πολίτες.

Επιτέλους, όχι άλλος αλληλοσπαραγμός. Ο στόχος που οφείλει να θέσει η αντιπολίτευση, αλλά και κάθε ενεργός πολίτης, είναι η αύξηση της συμμετοχής στις εκλογές.

Κι αυτή η προσπάθεια δεν πρέπει να γίνει μόνο ψηφιακά, στο πεδίο των αλγορίθμων, που, να θυμίσω, ανήκουν και καθοδηγούνται από κάποιους κεφαλαιοκράτες. Ναι, εντάξει, ο Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη μίλησε στους νέους με βίντεο στα κοινωνικά δίκτυα. Όμως η νίκη κρίθηκε στο φυσικό πεδίο, καθώς κινητοποίησε πάνω από εκατό χιλιάδες εθελοντές, που χτύπησαν περίπου τρία εκατομμύρια πόρτες και έφεραν στην κάλπη ανθρώπους που είχαν χρόνια να ψηφίσουν. Όπως ακριβώς έκαναν και οι Σέρβοι φοιτητές και οι Άραβες πολίτες του Ισραήλ που πήγαν μαζικά στις κάλπες.

Γιατί στην εποχή των αλγορίθμων, το ανθρώπινο αποκτά ξεχωριστή σημασία και η μάχη θα κριθεί στο πεδίο που ανήκει σε όλους. Στο γήπεδό μας, για να μιλήσω με όρους ποδοσφαιρικούς. Στην εργασία, στις πλατείες, στις γειτονιές. Έτσι, ακόμα κι αν δεν έρθει η ανατροπή, θα κερδίσει η δημοκρατία.