Η Μαριάννα Λύρα στήνει μια κιβωτό μνήμης στη Συγγρού

Μετουσιώνοντας ευτελή υλικά, που εντόπιζε στους περιπάτους της κατά την περίοδο της πανδημίας, σε ένα μνημειακό γλυπτό-καράβι, η εικαστικός Μαριάννα Λύρα μας προσκαλεί σε ένα υπαρξιακό ταξίδι ανάμεσα στη μνήμη, τη φθορά και την αέναη διέλευση.

Στο ιστορικό κτίριο της ΦΙΑΤ στη Συγγρού —έναν χώρο φορτισμένο από τη βιομηχανική του ιστορία και τη δική της προηγούμενη καλλιτεχνική παρουσία— το «TRANSIT» στήνεται ζωντανά μπροστά στο κοινό ως μια πλωτή κιβωτός. Μέσα από έναν πολυδιάστατο διάλογο γλυπτικής, περφόρμανς, μουσικής και λογοτεχνίας, η νέα αυτή εγκατάσταση γίνεται το όχημα για να αναμετρηθούμε με τους φόβους μας και να ανακαλύψουμε ξανά τον εαυτό μας.

Το «TRANSIT» στήνεται εξαρχής ως μια διασκορπισμένη εγκατάσταση που αποκτά σάρκα και οστά μπροστά στο κοινό, λειτουργώντας σαν ένα συλλογικό σώμα ή ένας χορός αρχαίας τραγωδίας. Πώς συνομιλούν οι ζωντανές ερμηνείες των performers, η φωνή της Καίτης Κουλλιά και οι μουσικές του Foken με αυτή τη σταδιακή συναρμολόγηση του γλυπτού;

Θα έλεγα ότι όλα αυτά τα ζωντανά στοιχεία είναι η πνοή που εισχωρεί και κυκλοφορεί μέσα και γύρω από το έργο και ανάμεσα στον θεατή και τον χώρο. To TRANSIT αναζητάει τη χορογραφημένη κίνηση, το τραγούδι, τους ήχους, το φως και τη ζωντανή βιντεοσκόπηση για να μπορέσει να ταξιδέψει στον κόσμο της τέχνης αλλά και στη φαντασία του θεατή.

Έτσι, η κίνηση του Λεωνίδα Σιούπουλη, του Θάνου Στασινού, του Χρήστου Τζοβάρα, η μουσική δημιουργία του Foken, οι φωτισμοί της Χριστίνας Θανάσουλα, η φωνή της Καίτης Κουλλιά και η live camera του Andi Xzuma λειτουργούν ως χορός που συνοδεύουν και απογειώνουν το «σκάφος», οδηγώντας το στο ταξίδι του προς έναν φανταστικό προορισμό.

Τη λεπτή ισορροπία και τον σκηνοθετικό συντονισμό αυτού του θιάσου έχει η χορογράφος και χορεύτρια Μαρκέλλα Μανωλιάδη, συνεργάτιδά μου και στο ΡειStart, με την οποία μοιραζόμαστε την ίδια ολιστική φιλοσοφία: ότι όλες οι εκφραστικές τέχνες αλληλοσυμπληρώνονται και ισορροπούν η μία την άλλη.

Ξεκινώντας από απλά, πεταμένα χαρτόκουτα της περιόδου της πανδημίας, μετατρέψατε το ευτελές και φθαρτό υλικό σε ένα μνημειακό γλυπτό. Πόσο σημαντική είναι για εσάς η ίδια η πράξη της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησης ως μέσο για να δουλέψετε με την εύθραυστη φύση της μνήμης και του χρόνου;

Η επαναχρησιμοποίηση ενός τέτοιου υλικού που δίνει τη δυνατότητα να κατασκευαστεί ένα έργο τέχνης είναι μια πράξη απελευθέρωσης για μένα και επαναχρησιμοποίησης για το πεταμένο και ευτελές χαρτόκουτο. Και οι δύο αποκτούμε νέα προοπτική.

Εμένα μου δίνει τη δυνατότητα να δώσω μορφή στο υποσυνείδητο, στη φαντασία και στη μνήμη μου, και το κουτί αποκτάει μια νέα χρήση που το μεταμορφώνει και το μετουσιώνει σε κάτι πολύτιμο: ένα μνημειακό γλυπτό που ταξιδεύει στον χρόνο.

«Τα σύνορά μας υπενθυμίζουν ότι βρισκόμαστε σε μια αέναη διέλευση», έχετε επισημάνει, σημειώνοντας πως κάτω από την ανάγκη μας για οριοθέτηση κρύβεται ο φόβος της αυτο-εφεύρεσης. Πώς καταφέρνει το «TRANSIT» να λειτουργήσει ως ένας ασφαλής χώρος για να διασχίσουμε αυτόν τον φόβο και να αφεθούμε στο άγνωστο;

Το TRANSIT κατασκευάστηκε και διαμορφώθηκε σε μια πλωτή πόλη, μια κιβωτό μνήμης, ένα όχημα που θέλει να ταξιδέψει πέρα από την τέχνη και να αγγίξει ψυχές. Θα μπορούσε να συμβολίζει τον καθένα από εμάς με την πραμάτεια του, που μεταβαίνουμε από τόπο σε τόπο σωματικά και υπαρξιακά για να συναντήσουμε το μη γνώριμο.

Η καλλιτεχνική διαδικασία ωθεί προς το άγνωστο. Σπρώχνει να ξεπεραστούν τα όρια, όπως ο φόβος της αδράνειας, της αμφισβήτησης και της αυτο-απόρριψης. Όμως τη στιγμή που το έργο ενωθεί με το κοινό, ξεκινάει το ταξίδι στον αχαρτογράφητο χώρο της έκθεσης και της απελευθέρωσης. Έτσι πιστεύω είναι και η ζωή μας.

Το έργο φιλοξενείται στο ιστορικό κτίριο της ΦΙΑΤ στη Συγγρού, έναν χώρο που το 1926 στέγασε την πρώτη έκθεση αυτοκινήτων στην Αθήνα και στον οποίο είχατε παρουσιάσει το 2017 το «Ρειstart». Με ποιον τρόπο η βιομηχανική μνήμη και η ενέργεια αυτού του εμβληματικού κτιρίου καθορίζουν εκ των έσω τη μορφή που παίρνει τελικά το «καράβι» σας;

Το 2017 το συνεργείο, του οποίου η χρήση είχε σταματήσει για αρκετά χρόνια και ήταν υπό επισκευή, μετατράπηκε σε χώρο εκθεσιακό για το ΡειStart. Το έργο έγινε σχεδόν εξ ολοκλήρου in situ σε ένα κτίριο που μύριζε ακόμα λάδια αυτοκινήτων και τα στοιχεία του συνεργείου ήταν πολύ έντονα.

Το TRANSIT ολοκληρώθηκε και συναρμολογήθηκε επίσης στον ίδιο χώρο, σαν ένα «καράβι» σε καρνάγιο. Και τα δύο έργα αναδύθηκαν από αυτόν τον χώρο, άντλησαν από τους τοίχους την αρχιτεκτονική, την ενέργεια και την ιστορικότητά του. Άλλωστε και τα δύο έχουν να κάνουν με μεταμορφώσεις και μεταβάσεις μέσα σε ένα κτίριο εγγενώς συνδεδεμένο με την κίνηση, τη μετάβαση και το ταξίδι.

Στο πλαίσιο της έκθεσης πραγματοποιείται και ένα εργαστήριο δημιουργικής γραφής από τη Χριστιάνα Λαμπρινίδη, με την οποία επανασυνδέεστε καλλιτεχνικά μετά από 26 χρόνια. Πώς λειτουργεί αυτή η παράλληλη λογοτεχνική «φωνή» ως προέκταση της γλυπτικής σας εγκατάστασης και τι προσδοκάτε να προσθέσει στο βίωμα του κοινού;

Ήθελα να καλέσω το κοινό να δει το TRANSIT και την περφόρμανς μέσα σε αυτό το εμβληματικό κτίριο, να εμπνευστεί και να συμμετάσχει στο εργαστήριο δημιουργικής γραφής, που θα κατευθύνει η Χριστιάνα Λαμπρινίδη, με τις δικές του σκέψεις και ερμηνείες πάνω στην έννοια της μετάβασης, της ευθραυστότητας, της μεταμόρφωσης, που θα οδηγήσει σε ένα writing performance. Αυτά τα κείμενα θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα μικρό τεύχος που θα συνοδεύει το έργο στα ταξίδια του.

Με τη Χριστιάνα επανασυνδεθήκαμε μετά από 26 χρόνια, αφού είχαμε πρώτα συναντηθεί στις «Φωνές Cafe-Live» το 2000, μια μικρή σκηνή πολλαπλών καλλιτεχνικών εκδηλώσεων που είχαμε δημιουργήσει με τον σύντροφό μου Περικλή Φραγκιά στον Νέο Κόσμο. Εκεί είχε οργανώσει το πρώτο writing performance στο οποίο συμμετείχα, όπου βγήκαμε επί σκηνής και υποδυθήκαμε τα γραπτά μας κάτω από τις σκηνοθετικές της οδηγίες: μια πραγματικά δημιουργική εμπειρία.

Η τυχαία μας συνάντηση στους δρόμους της Αθήνας μετά από 26 χρόνια οδήγησε σε μια επανασύνδεση και μέσω του TRANSIT στη συμμετοχή της στον κατάλογο, όπου την προσκαλώ να ερμηνεύσει το έργο μου και να το συνδέσει με δικές της λέξεις.