Εξέγερση στα εργοστάσια που ντύνουν τον πλανήτη

Στα εργοστάσια του Μπαγκλαντές κατασκευάζονται καθημερινά εκατομμύρια ρούχα που καταλήγουν στις βιτρίνες μερικών από τις μεγαλύτερες αλυσίδες μόδας στον κόσμο. Πίσω, όμως, από τις ετικέτες των H&M, Zara και Uniqlo, βρίσκονται εκατομμύρια εργαζόμενοι που παλεύουν να επιβιώσουν με μισθούς που δεν επαρκούν ούτε για τις βασικές τους ανάγκες.

Αυτή την εβδομάδα, η οργή τους ξεχείλισε. Χιλιάδες εργάτες κατέβηκαν στους δρόμους, απέκλεισαν αυτοκινητοδρόμους και ανάγκασαν εκατοντάδες εργοστάσια να αναστείλουν τη λειτουργία τους, διεκδικώντας αυξήσεις που θα τους επιτρέψουν να ανταποκριθούν στο ολοένα αυξανόμενο κόστος ζωής.

Οι κινητοποιήσεις, που συνοδεύτηκαν από σφοδρές συγκρούσεις με την αστυνομία, είχαν ως αποτέλεσμα τουλάχιστον έναν νεκρό και δεκάδες τραυματίες, σύμφωνα με τη βιομηχανική αστυνομία της χώρας. Παράλληλα, προκάλεσαν αναστάτωση σε μια βιομηχανία από την οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η οικονομία του Μπαγκλαντές, αλλά και η τροφοδοσία της παγκόσμιας αγοράς ένδυσης.

Οι διαδηλώσεις έφεραν ήδη την πρώτη υποχώρηση της κυβέρνησης: τη σύσταση ειδικής επιτροπής για την αναθεώρηση των μισθών, με τη νέα μισθολογική κλίμακα να προβλέπεται να εφαρμοστεί από τον Δεκέμβριο. Το ύψος, ωστόσο, των αυξήσεων παραμένει άγνωστο και οι εργαζόμενοι δεν εμφανίζονται διατεθειμένοι να αρκεστούν σε υποσχέσεις.

Από τα εργοστάσια στους δρόμους

Όπως γράφουν οι New York Times, οι κινητοποιήσεις ξέσπασαν σε μια περίοδο κατά την οποία το αυξανόμενο κόστος των τροφίμων, της στέγασης και των μεταφορών έχει εξανεμίσει την αγοραστική δύναμη των εργαζομένων.

Ο κατώτατος μηνιαίος μισθός στη βιομηχανία ένδυσης του Μπαγκλαντές ανέρχεται σε μόλις 12.500 τάκα, περίπου 90 ευρώ. Οι εργαζόμενοι απαιτούν την αύξησή του στις 30.000 τάκα, περίπου 216 ευρώ, δηλαδή μια αύξηση της τάξης του 140%.

Για τους ιδιοκτήτες των εργοστασίων, το αίτημα αυτό θεωρείται οικονομικά ανέφικτο. Για τους ανθρώπους που εργάζονται στις γραμμές παραγωγής, όμως, αποτελεί ζήτημα επιβίωσης.

«Κάθε μήνας είναι ένας αγώνας», λέει στο Reuters η Μπίθι Μπέγκουμ, εργαζόμενη σε εργοστάσιο ενδυμάτων. «Αφού δουλεύουμε σκληρά όλη μέρα, τα χρήματα που κερδίζουμε μετά βίας αρκούν για να καλύψουμε ακόμη και τις βασικές μας ανάγκες».

Την ίδια πραγματικότητα περιγράφει και ο 26χρονος Μοχάμαντ Χελάλ, ο οποίος εργάζεται εδώ και εννέα χρόνια σε εργοστάσιο στην Ασούλια, βόρεια της πρωτεύουσας Ντάκα.

Ο μηνιαίος μισθός του δεν ξεπερνά τα 125 ευρώ. Από αυτά τα χρήματα πρέπει να καλύψει τα δικά του έξοδα, αλλά και να ενισχύσει οικονομικά τους γονείς του, που ζουν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, στην περιοχή Ρατζσάχι.

«Ο σημερινός κατώτατος μισθός είναι ανεπαρκής. Δεν μπορεί να καλύψει ούτε τα μηνιαία έξοδα διαβίωσης ενός ανθρώπου», δηλώνει.

Με μια δόση πικρού σαρκασμού, προτείνει στην κυβέρνηση μια εναλλακτική λύση αντί της αύξησης: να αναλάβει η ίδια να πληρώνει το ηλεκτρικό ρεύμα, το φυσικό αέριο και το ενοίκιο των εργατών. «Τότε δεν θα ζητάμε αύξηση μισθού», λέει.

Οδοφράγματα, συγκρούσεις και εκατοντάδες κλειστά εργοστάσια

Η οργή των εργαζομένων μετατράπηκε σε ένα κύμα κινητοποιήσεων που εξαπλώθηκε σε σημαντικά βιομηχανικά κέντρα της χώρας.

Στην πρωτεύουσα Ντάκα, αλλά και στις περιοχές Γκαζιπούρ, Ναραγιανγκάντζ, Σαβάρ και Ασούλια, εργάτες εγκατέλειψαν τις γραμμές παραγωγής και βγήκαν στους δρόμους, αποκλείοντας κεντρικές οδικές αρτηρίες.

Η απάντηση των αρχών ήταν σκληρή. Η αστυνομία χρησιμοποίησε γκλομπ, δακρυγόνα, αντλίες νερού και χειροβομβίδες κρότου-λάμψης για να διαλύσει τις συγκεντρώσεις, ενώ επιστρατεύτηκαν και δυνάμεις της συνοριοφυλακής.

Σύμφωνα με τις αρχές, ορισμένοι διαδηλωτές πυρπόλησαν αστυνομικά οχήματα. Οι συγκρούσεις άφησαν πίσω τους τουλάχιστον έναν νεκρό και δεκάδες τραυματίες.

Η απεργιακή αναταραχή ανάγκασε εκατοντάδες εργοστάσια να κλείσουν προσωρινά, προκαλώντας σοβαρές ανησυχίες για καθυστερήσεις στις παραδόσεις των παραγγελιών για τις συλλογές της άνοιξης και του καλοκαιριού.

Την Πέμπτη, αρκετές μονάδες παραγωγής άρχισαν να επαναλειτουργούν, ωστόσο η επιστροφή στην κανονικότητα δεν ήταν καθολική. Στην Ασούλια, εκατοντάδες εργάτες προσήλθαν στις βάρδιές τους, χτύπησαν τις κάρτες εργασίας τους και στη συνέχεια βγήκαν ξανά στους δρόμους για να διαδηλώσουν, προτού τους διαλύσει η αστυνομία.

Η αντίδρασή τους αποτυπώνει τη δυσπιστία απέναντι στις κυβερνητικές εξαγγελίες: χωρίς μια συγκεκριμένη δέσμευση για το ύψος των αυξήσεων, η υπόσχεση αναπροσαρμογής των μισθών δεν αρκεί.

Η πρώτη νίκη των εργαζομένων – Τι αλλάζει στους μισθούς

Μπροστά στην κλιμάκωση των κινητοποιήσεων και στον κίνδυνο παρατεταμένης διακοπής της παραγωγής, οι αρχές προχώρησαν στη σύσταση μιας εξαμελούς επιτροπής μισθών, στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι των εργαζομένων και των εργοδοτών.

Στην πρώτη συνεδρίασή της, την Τετάρτη (4/11), η επιτροπή συμφώνησε ότι η αναθεωρημένη μισθολογική κλίμακα θα τεθεί σε εφαρμογή από τον Δεκέμβριο, με τους εργαζόμενους να λαμβάνουν τις πρώτες αποδοχές βάσει του νέου συστήματος τον Ιανουάριο.

«Η νέα μισθολογική δομή θα εφαρμοστεί από τον Δεκέμβριο και οι εργαζόμενοι θα λάβουν τους πρώτους μισθούς τους με βάση τη νέα κλίμακα τον Ιανουάριο», δήλωσε ο Μπαμπούλ Άκτερ, εκπρόσωπος των εργαζομένων στην επιτροπή.

Ωστόσο, η σημαντικότερη εκκρεμότητα παραμένει: δεν έχει αποφασιστεί ακόμη πόσο θα αυξηθούν οι μισθοί. Η επιτροπή αναμένεται να πραγματοποιήσει νέες συνεδριάσεις προκειμένου να καθορίσει τα ποσά.

Έτσι, η κυβερνητική κίνηση αποτελεί μια πρώτη παραχώρηση απέναντι στην πίεση των εργατικών κινητοποιήσεων, όχι όμως και οριστική ικανοποίηση των αιτημάτων τους.

Οι άνθρωποι πίσω από τη βιομηχανία των δισεκατομμυρίων

Το διακύβευμα των κινητοποιήσεων ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας συνηθισμένης μισθολογικής διαπραγμάτευσης.

Το Μπαγκλαντές αποτελεί τον δεύτερο μεγαλύτερο εξαγωγέα ενδυμάτων στον κόσμο, μετά την Κίνα, με τη συγκεκριμένη βιομηχανία να αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 80% των συνολικών εξαγωγικών εσόδων της χώρας.

Περίπου τέσσερα εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονται στον κλάδο, περισσότεροι από τους μισούς γυναίκες. Η εργασία τους τροφοδοτεί τις παγκόσμιες αλυσίδες ένδυσης, από τις H&M και Zara μέχρι τη Walmart.

Πίσω από την επιτυχία του Μπαγκλαντές ως παγκόσμιου παραγωγικού κέντρου βρίσκεται ένα οικονομικό μοντέλο που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο χαμηλό εργατικό κόστος.

Οι εργοστασιάρχες υποστηρίζουν ότι τα περιθώρια για μεγάλες αυξήσεις είναι περιορισμένα, καθώς ο κλάδος αντιμετωπίζει ήδη αυξημένα λειτουργικά έξοδα, ισχυρότερο ανταγωνισμό από άλλες ασιατικές χώρες, αβεβαιότητα στις αγορές ενέργειας λόγω των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και μειωμένη ζήτηση σε βασικές εξαγωγικές αγορές.

Την ίδια στιγμή, οι διεθνείς αλυσίδες μόδας παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις. Η H&M επιβεβαίωσε στο Reuters ότι ορισμένα εργοστάσια διέκοψαν προσωρινά τη λειτουργία τους, διευκρινίζοντας πάντως ότι μέχρι στιγμής δεν έχουν σημειωθεί σημαντικές διαταραχές στην εφοδιαστική της αλυσίδα.

Μπορεί η παγκόσμια μόδα να συνεχίσει να στηρίζεται στους χαμηλούς μισθούς;

Για τον Σελίμ Ραϊχάν, καθηγητή Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Ντάκα, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι απλώς πόσο θα κοστίσει μια αύξηση των μισθών, αλλά ποιο παραγωγικό μοντέλο μπορεί να στηρίξει μακροπρόθεσμα τη βιομηχανία της χώρας.

Όπως εξηγεί, μια σημαντική μισθολογική αύξηση δεν συνεπάγεται αναγκαστικά απώλεια της ανταγωνιστικότητας, εφόσον συνοδευτεί από βελτίωση της παραγωγικότητας.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι οι διεθνείς αλυσίδες λιανικής οφείλουν να συμβάλουν στη βελτίωση των εργασιακών συνθηκών, μέσα από δικαιότερες τιμές αγοράς και εμπορικές πρακτικές.

Κατά την εκτίμησή του, η παρατεταμένη εργασιακή αναταραχή μπορεί τελικά να αποδειχθεί μεγαλύτερη απειλή για τη βιομηχανία από τις ίδιες τις αυξήσεις, καθώς υπονομεύει την αξιοπιστία των παραδόσεων και την εμπιστοσύνη των αγοραστών.

«Θα ήταν λάθος να αντιμετωπίζεται η φθηνή εργασία ως η μόνιμη στρατηγική ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας», τονίζει.

Οι αγώνες των εργατών του Μπαγκλαντές αναδεικνύουν έτσι μια βαθύτερη αντίφαση της παγκόσμιας βιομηχανίας μόδας: μια χώρα που ντύνει εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον πλανήτη εξακολουθεί να αμείβει μεγάλο μέρος των εργαζομένων της με ποσά που δεν επαρκούν για μια αξιοπρεπή ζωή.

Οι κινητοποιήσεις κατάφεραν να αποσπάσουν μια πρώτη δέσμευση για αυξήσεις, αλλά η ουσιαστική αναμέτρηση παραμένει ανοιχτή. Για τους εργαζόμενους που βγήκαν στους δρόμους, το ζητούμενο δεν είναι απλώς μια νέα μισθολογική κλίμακα. Είναι να μπορούν να ζουν από τη δουλειά τους.