Εταιρική απάτη: Οι νέες απειλές για τις επιχειρήσεις από την τεχνητή νοημοσύνη και το ESG

Νέες μορφές εταιρικής απάτης, που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη, τις παραπλανητικές αναφορές βιωσιμότητας και τις αδυναμίες ελέγχου στην εφοδιαστική αλυσίδα, δημιουργούν ένα ολοένα πιο σύνθετο περιβάλλον κινδύνων για τις ελληνικές επιχειρήσεις.

Την ίδια στιγμή, η ευθύνη για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της απάτης μεταφέρεται όλο και περισσότερο στα διοικητικά συμβούλια, τα οποία καλούνται πλέον όχι μόνο να διασφαλίζουν την τήρηση των κανόνων, αλλά και να αποδεικνύουν ότι διαθέτουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου.

Αυτή είναι η νέα πραγματικότητα που αναδείχθηκε στο ετήσιο συνέδριο του ACFE Greece – Ινστιτούτου κατά της Απάτης, με τίτλο «The Fraud Games 2026 – Raising the Flag for Fair Play», το οποίο πραγματοποιήθηκε στο Ολυμπιακό Μουσείο Αθήνας, με τη συμμετοχή περισσότερων από 500 εκπροσώπων επιχειρήσεων, εποπτικών αρχών και ελεγκτικών οργανισμών από 13 ευρωπαϊκές χώρες.

Στο επίκεντρο βρέθηκε η εξέλιξη της εταιρικής απάτης κατά την τελευταία τριακονταετία, αλλά κυρίως οι αλλαγές που απαιτούνται στον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις σύγχρονες απειλές.

Η συζήτηση βασίστηκε, μεταξύ άλλων, στη συγκριτική ανάλυση της διεθνούς έρευνας «Report to the Nations» του Association of Certified Fraud Examiners (ACFE), η οποία ξεκίνησε το 1996 και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πηγές καταγραφής περιστατικών εταιρικής απάτης διεθνώς.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, σε 14 εκδόσεις της έρευνας έχουν καταγραφεί περισσότερες από 20.000 πραγματικές υποθέσεις απάτης σε 143 χώρες και εδάφη. Η ανάλυση των τριών δεκαετιών καταδεικνύει τη σημασία της διαρκούς προσαρμογής των μηχανισμών πρόληψης και εντοπισμού.

Η ευθύνη περνά στα διοικητικά συμβούλια

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που αναδείχθηκαν αφορά την αντιμετώπιση της εταιρικής απάτης ως ζητήματος εταιρικής διακυβέρνησης και όχι αποκλειστικά ως αντικειμένου των εσωτερικών ελεγκτών ή των υπηρεσιών κανονιστικής συμμόρφωσης.

Όπως υπογράμμισε η Ρόη Κωνσταντάρου, Γραμματέας του Διοικητικού Συμβουλίου του CSR Hellas και Διευθύντρια QSHE και Βιωσιμότητας του Ομίλου AVAX, η αδυναμία πρόληψης μιας απάτης δεν συνιστά απλώς κενό σε μια διαδικασία, αλλά πρόβλημα διακυβέρνησης. Η ίδια ξεκαθάρισε ότι η πρόληψη αποτελεί ευθύνη τόσο της διοίκησης όσο και του διοικητικού συμβουλίου.

Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε ο Αντώνιος Ρούσσος, Head of Ethics and Compliance της Astellas, επισημαίνοντας ότι οι επιχειρήσεις οφείλουν να γνωρίζουν τους κινδύνους, να αναπτύσσουν μηχανισμούς πρόληψης και να μπορούν να αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητά τους. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη μετατόπιση από την απλή συμμόρφωση με τους κανόνες στην ενεργητική διαχείριση του κινδύνου απάτης.

Η Κυριακή Κατσάνη, μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής του ACFE Greece, ανέδειξε τη νέα διάσταση της λογοδοσίας, σύμφωνα με την οποία η αδυναμία πρόληψης μπορεί, υπό συγκεκριμένες νομοθετικές προϋποθέσεις, να αποτελέσει αυτοτελές ζήτημα ευθύνης.

Τεχνητή νοημοσύνη: Εργαλείο προστασίας αλλά και νέος κίνδυνος

Η ταχύτατη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης αλλάζει τα δεδομένα στον εντοπισμό ύποπτων συναλλαγών, στην ανάλυση οικονομικών πληροφοριών και στην αξιολόγηση κινδύνων. Οι νέες τεχνολογίες προσφέρουν στις επιχειρήσεις δυνατότητες επεξεργασίας μεγάλου όγκου δεδομένων, επιτρέποντας στους ελεγκτικούς μηχανισμούς να εντοπίζουν ασυνήθιστα μοτίβα και πιθανές ενδείξεις παρατυπιών.

Ωστόσο, η τεχνολογική πρόοδος δημιουργεί παράλληλα νέες προκλήσεις, καθώς τα εργαλεία αυτά δεν υποκαθιστούν την ανθρώπινη κρίση και την ανάγκη ύπαρξης ισχυρών εσωτερικών ελέγχων.

Η Ειρήνη Παπαδοπούλου της ΣΟΛ Crowe, αναλύοντας τους κινδύνους παραποίησης των οικονομικών καταστάσεων, υπογράμμισε ότι παρά τη συμβολή της Agentic AI, δηλαδή των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να εκτελούν σύνθετες εργασίες με μεγαλύτερη αυτονομία, η επαγγελματική κρίση του ελεγκτή παραμένει αναντικατάστατη.

Στις δυνατότητες της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης για την καταπολέμηση της απάτης αναφέρθηκαν επίσης ο Σταύρος Σταυρινουδάκης της Performance Technologies και ο András Simonyi της Consortix. Το βασικό ζητούμενο είναι η αξιοποίηση των νέων εργαλείων χωρίς να δημιουργείται υπερβολική εξάρτηση από αυτοματοποιημένες διαδικασίες, οι οποίες ενδέχεται να μην αναγνωρίζουν όλες τις μορφές παραπλανητικής συμπεριφοράς.

ESG Fraud: Η νέα πρόκληση για τις επιχειρήσεις

Ξεχωριστή θέση στο συνέδριο κατείχε η απάτη που συνδέεται με τα κριτήρια ESG, δηλαδή τις περιβαλλοντικές, κοινωνικές και εταιρικής διακυβέρνησης επιδόσεις των επιχειρήσεων. Πρόκειται για έναν κίνδυνο που αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι πληροφορίες βιωσιμότητας χρησιμοποιούνται ολοένα περισσότερο στην αξιολόγηση επιχειρήσεων και επενδύσεων. Η συζήτηση επικεντρώθηκε σε περιπτώσεις ψευδών πιστοποιήσεων, αβάσιμων δεσμεύσεων και παραλείψεων γνωστοποίησης ουσιωδών πληροφοριών, οι οποίες μπορούν να δημιουργήσουν παραπλανητική εικόνα για την πραγματική λειτουργία μιας εταιρείας.

Η Βίκυ Σιαμπάνη, Director Climate Change and Sustainability Services της EY, ανέδειξε τη σημασία της προέλευσης και της αξιοπιστίας των πληροφοριών που περιλαμβάνονται στις εκθέσεις βιωσιμότητας. Όπως επισήμανε, απαιτείται ολοκληρωμένη προσέγγιση σε όλα τα στάδια συλλογής, επεξεργασίας και διακίνησης των στοιχείων, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος παραπλανητικών αναφορών.

Από την πλευρά του, ο Αργύρης Οικονόμου, Γενικός Διευθυντής Νομικών Υποθέσεων και Εταιρικής Διακυβέρνησης της ΔΕΗ, υπογράμμισε ότι το ESG αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εταιρικής διακυβέρνησης και συνδέεται με τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των επενδύσεων.

Ο Τριαντάφυλλος Παπαφλωράτος, ιδρυτής της Sustainability Business Case, στάθηκε στην ανάγκη οι εκθέσεις βιωσιμότητας να μην περιορίζονται σε μια τυπική διαδικασία καταγραφής στοιχείων, αλλά να αξιοποιούνται ως ουσιαστικό εργαλείο βελτίωσης της επιχειρηματικής λειτουργίας. Η πρόκληση για τις επιχειρήσεις είναι να διασφαλίσουν ότι οι δεσμεύσεις τους για το περιβάλλον, την κοινωνία και τη διακυβέρνηση στηρίζονται σε πραγματικά και επαληθεύσιμα δεδομένα.

Οι προμηθευτές και οι κίνδυνοι στην εφοδιαστική αλυσίδα

Ένα ακόμη κρίσιμο πεδίο εντοπισμού πιθανών περιστατικών απάτης είναι η εφοδιαστική αλυσίδα. Η συνεργασία με μεγάλο αριθμό προμηθευτών, εργολάβων και εξωτερικών συνεργατών αυξάνει την πολυπλοκότητα των ελέγχων και δημιουργεί πρόσθετες απαιτήσεις διαφάνειας.

Η Δέσποινα Αντωνιάδου, Διευθύντρια Εταιρικών Προμηθειών της Alshaya Group, και ο Αλέξανδρος Αντωνίου, Group Internal Audit Supervisor της Kleemann, ανέδειξαν τη σημασία της επιλογής και της συστηματικής παρακολούθησης των προμηθευτών.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον έλεγχο της αξιοπιστίας των πιστοποιήσεων ESG, καθώς και στην ανάγκη διαρκούς αξιολόγησης των συνεργαζόμενων επιχειρήσεων. Το συμπέρασμα ήταν ότι ακόμη και ένας αποτελεσματικά οργανωμένος όμιλος μπορεί να εκτεθεί σε σημαντικούς κινδύνους όταν δεν διαθέτει επαρκή εικόνα για τις πρακτικές των συνεργατών του.

Ο ρόλος των εποπτικών αρχών

Στην ανάγκη ενίσχυσης της πρόληψης αναφέρθηκαν η πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, Βασιλική Λαζαράκου, και η διοικήτρια της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, Αλεξάνδρα Ρογκάκου.

Η κ. Λαζαράκου υπογράμμισε τη σημασία των δικλίδων εταιρικής διακυβέρνησης για την αποτροπή φαινομένων απάτης, ενώ η κ. Ρογκάκου παρουσίασε εργαλεία της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας για την αναγνώριση κινδύνων διαφθοράς και τον εντοπισμό προειδοποιητικών ενδείξεων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το εγχειρίδιο για τη διαφθορά και την απάτη, καθώς και ο οδηγός για το Κεντρικό Αποθετήριο Κινδύνων Διαφθοράς. Παράλληλα, επισημάνθηκε η ανάγκη στενότερης συνεργασίας μεταξύ των εποπτικών, ελεγκτικών και δικαστικών αρχών, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου η διαδρομή των χρημάτων εκτείνεται σε διαφορετικούς οργανισμούς ή δικαιοδοσίες.

Ο Φίλιππος Αλεξανδράτος, εκπρόσωπος της Αρχής Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, ανέδειξε τη σημασία της ανταλλαγής πληροφοριών για τον εντοπισμό του παράνομου οικονομικού οφέλους.

Αντίστοιχα, ο καθηγητής Δημήτρης Σκιαδάς και η Γενική Γραμματέας του ACFE Greece, Τατιάνα Αναστασιάδη, αναφέρθηκαν στις ευρωπαϊκές νομοθετικές πρωτοβουλίες κατά της διαφθοράς, τονίζοντας ότι η αποτελεσματικότητά τους θα εξαρτηθεί από την ουσιαστική εφαρμογή των κανόνων.

Από τον εντοπισμό στην πρόληψη

Το βασικό συμπέρασμα του συνεδρίου ήταν ότι οι επιχειρήσεις δεν μπορούν πλέον να περιορίζονται στην εκ των υστέρων διερεύνηση περιστατικών απάτης.

Η Βάλια Βαρζάκα, Director Forensic / Anti-Financial Crime Advisory της KPMG στην Ελλάδα, επισήμανε ότι το ζητούμενο είναι πλέον η δημιουργία οργανισμών που διαθέτουν ανθεκτικότητα απέναντι στην απάτη.

Στο ίδιο πλαίσιο, η πρόεδρος του ACFE Greece, Εύη Δημητρούλια, συνέδεσε την επιχειρηματική ακεραιότητα με τις αρχές του ευ αγωνίζεσθαι, αναδεικνύοντας την ανάγκη διαρκούς προσήλωσης στους κανόνες και στη διαφάνεια.

Η ουσία της νέας προσέγγισης βρίσκεται στη μετάβαση από την αντιμετώπιση μεμονωμένων περιστατικών σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα πρόληψης, με σαφείς ευθύνες, αξιόπιστα δεδομένα και αποτελεσματικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς. Για τις επιχειρήσεις, το διακύβευμα δεν περιορίζεται στις άμεσες οικονομικές απώλειες από ένα περιστατικό απάτης. Επεκτείνεται στην αξιοπιστία των οικονομικών τους στοιχείων, στην εμπιστοσύνη επενδυτών και συνεργατών και τελικά στη δυνατότητά τους να λειτουργούν με ασφάλεια σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων κινδύνων.