Ήρθε το τέλος; Βραβείο Μπούκερ για πρώτη φορά σε βιβλίο επιστημονικής φαντασίας

Ο Μ. Τζον Χάρισον κέρδισε το βραβείο Μπούκερ για το «The End of Everything» («Το τέλος των πάντων»), ένα μεταποκαλυπτικό μυθιστόρημα που εκτυλίσσεται στις ακτές του Κεντ στο εγγύς μέλλον. Στα 81 του, έγινε ο μεγαλύτερος σε ηλικία νικητής στην ιστορία του θεσμού.

Η Γκάμπι Γουντ, διευθύνουσα σύμβουλος του Ιδρύματος του Βραβείου Μπούκερ, σημείωσε ότι αρκετοί προηγούμενοι νικητές είχαν δοκιμαστεί στην επιστημονική φαντασία, ενώ ο Χάρισον είναι «ο πρώτος νικητής του Μπούκερ που προέρχεται από τον ίδιο τον χώρο της επιστημονικής φαντασίας». Χαρακτήρισε τη βράβευση «ιστορική νίκη για έναν συγγραφέα του οποίου η δουλειά δεκαετιών διακρίνεται διακριτικά σε κάθε σελίδα».

Ο Χάρισον, που εκδίδει βιβλία εδώ και έξι δεκαετίες, ξεπέρασε το ρεκόρ της Μάργκαρετ Άτγουντ, η οποία ήταν 79 ετών όταν μοιράστηκε το βραβείο το 2019 για το μυθιστόρημά της «Οι Διαθήκες». Παρέλαβε το τρόπαιο και το χρηματικό έπαθλο των 50.000 λιρών σε τελετή που έγινε το βράδυ της Δευτέρας στο Λονδίνο.

Το «The End of Everything», με το οποίο ο Χάρισον προτάθηκε για πρώτη φορά για το Μπούκερ, εκτυλίσσεται μερικές δεκαετίες στο μέλλον, χρόνια μετά από μια καταστροφή που κανείς δεν μπορεί να εξηγήσει με σαφήνεια. Στις ακτές του Κεντ, ο Φίλιπ Τέναντ και η ηλικιωμένη θεία του, Μάρνι, προσπαθούν να επιβιώσουν υπό την απειλή των μυστηριωδών iGhetti, πελώριων πλασμάτων που αλλάζουν μορφή και των οποίων η προέλευση και οι προθέσεις παραμένουν άγνωστες. Με 198 σελίδες, ήταν το συντομότερο βιβλίο της τελικής λίστας του βραβείου (ο ίδιος δηλώνει ότι βαριέται τα μεγάλα βιβλία!).

Το τέλος του κόσμου – Ποιος είναι ο Μ. Τζον Χάρισον

Ο Μάικλ Τζον Χάρισον γεννήθηκε το 1945 στο Ράγκμπι του Γουόρικσαϊρ και πούλησε το πρώτο του διήγημα το 1965, έξι χρόνια πριν κυκλοφορήσει το πρώτο του μυθιστόρημα, «The Committed Men».

Από το 1968 έως το 1975 είχε την ευθύνη των λογοτεχνικών σελίδων του βρετανικού περιοδικού επιστημονικής φαντασίας «New Worlds». Την ίδια περίοδο άρχισε να γράφει τα βιβλία του «Viriconium», έναν κύκλο ιστοριών που εκτυλίσσονται γύρω από μια πόλη χτισμένη πάνω στα κατάλοιπα παλαιότερων πολιτισμών.

Η αναρρίχηση, με την οποία ασχολήθηκε για χρόνια, έδωσε στον Χάρισον το υλικό για το «Climbers», που τιμήθηκε το 1989 με το βραβείο ορεινής λογοτεχνίας Boardman Tasker.

Στον Guardian, ο Χάρισον θυμήθηκε τη στιγμή που κατάλαβε ότι μπορούσε να γράψει το «Climbers». Έφευγε από ένα λατομείο έξω από το Σέφιλντ την ώρα που έδυε ο ήλιος, όταν πρόσεξε ότι οι σκιές στην κορυφή του βράχου έμοιαζαν με διπλωμένες σελίδες βιβλίου. Σταμάτησε και το σημείωσε. Μέχρι τότε, λέει στον Guardian, αμφέβαλλε αν ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος για να γράψει για όσα είχε ζήσει.

Αργότερα, με τα «Light», «Nova Swing» και «Empty Space», έγραψε τρία μυθιστορήματα που συνδέονται γύρω από μια μυστηριώδη περιοχή του διαστήματος. Το «Nova Swing» κέρδισε το βραβείο Arthur C. Clarke το 2007 και το «The Sunken Land Begins to Rise Again» το Goldsmiths το 2020. Το 2022 ο Χάρισον βρέθηκε στην κριτική επιτροπή του Μπούκερ και τέσσερα χρόνια αργότερα κέρδισε το βραβείο με την πρώτη του υποψηφιότητα.

Αν συναντούσαμε μια εξωγήινη μορφή ζωής…

Στη συνέντευξη που έδωσε στην επίσημη ιστοσελίδα του Μπούκερ τον Αύγουστο του 2026, ο Χάρισον είπε ότι το σκηνικό του «The End of Everything» τού το έδωσαν οι παραθαλάσσιες πόλεις με καλλιτεχνική ζωή. Μίλησε για τη δική του σχέση με αυτή την ακτογραμμή, από το Χέιστινγκς ως τις εκβολές του Τάμεση και ακόμη βορειότερα, μέχρι το Σάφολκ.

Τα θέματα του βιβλίου και τη σάτιρά του, είπε στην ίδια συνέντευξη, τα άντλησε από την επικαιρότητα. Στην εκπομπή «Front Row» του BBC Radio 4 προσδιόρισε και την πρώτη αφορμή για το μυθιστόρημα, τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Ήθελε να γράψει για το τι συμβαίνει όταν οι εξηγήσεις με τις οποίες μια κοινωνία καταλαβαίνει τον κόσμο παύουν να λειτουργούν.

Γράφοντας στον Guardian στις 7 Νοεμβρίου, ο Χάρισον σημείωσε ότι μετέφερε στον αναγνώστη «κάτι από την αμηχανία και τη σύγχυση των χαρακτήρων». Ήλπιζε, ωστόσο, ότι τα θέματα του βιβλίου θα ήταν σαφή. Ανάμεσά τους, όπως έγραψε, είναι «η κατάρρευση της ορθολογικής σκέψης που συνοδεύει τον τραμπισμό και το διαδίκτυο».

Στο ίδιο κείμενο, παρομοίασε την άφιξη των iGhetti από μια άλλη διάσταση με την εγκατάσταση νέων κατοίκων που αλλάζουν τον χαρακτήρα περιοχών όπως οι νοτιοανατολικές ακτές της Βρετανίας. Πίσω από την απειλή των πλασμάτων υπάρχει έτσι και μια πιο οικεία εμπειρία, η αίσθηση ότι ο τόπος όπου ζεις γίνεται σταδιακά αγνώριστος.

Σε συνέντευξή του στον Guardian τον Ιούνιο, ο Χάρισον είχε θέσει το ερώτημα ακόμη πιο απλά. Αν συναντούσαμε μια εξωγήινη μορφή ζωής, είπε, πιθανότατα δεν θα μπορούσαμε καν να καταλάβουμε αν αυτό που κάνει έχει κάποιον σκοπό.

Στην κριτική επιτροπή του Μπούκερ συμμετείχαν επίσης ο τραγουδιστής των Pulp Τζάρβις Κόκερ, οι συγγραφείς Πατρίσια Λόκγουντ και Ρέιμοντ Άντρομπους και η δημοσιογράφος του Guardian Ρεμπέκα Λιου. Η επιτροπή εξέτασε 163 βιβλία που κυκλοφόρησαν στο Ηνωμένο Βασίλειο ή στην Ιρλανδία από την 1η Οκτωβρίου 2025 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026.

Είναι το πρώτο Μπούκερ για τη Serpent’s Tail, εκδοτική ετικέτα του ανεξάρτητου οίκου Profile Books, στην πέμπτη της υποψηφιότητα. Πέρυσι είχε κερδίσει ο Ουγγροβρετανός συγγραφέας Ντέιβιντ Σάλαϊ με το «Flesh». Στους νικητές των τελευταίων ετών περιλαμβάνονται επίσης η Σαμάνθα Χάρβεϊ με το «Orbital», ο Πολ Λιντς με το «Prophet Song» και ο Σεχάν Καρουνατιλάκα με το «The Seven Moons of Maali Almeida».