Πόσος πειραματισμός χωράει στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού;

Διαβάζεται σε 11'
Πειραματική Σκηνή Εθνικού
Mike Rafail

Τι συμβαίνει όταν το θέατρο εγκαταλείπει τις βεβαιότητές του και επιτρέπει στον εαυτό του να μην ξέρει πού ακριβώς πηγαίνει; Με αφορμή τον «Μακμπέθ» της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου, πέντε συντελεστές μιλούν για το ρίσκο, την ελευθερία, τη συλλογική δημιουργία και την πιθανότητα της αποτυχίας.

Το θέατρο αγαπά να μιλά για την τόλμη. Για την ανατροπή, την αναζήτηση, τη διαρκή αμφισβήτηση των ορίων του. Στην πράξη, όμως, πόσο πρόθυμο είναι να εγκαταλείψει τις ασφαλείς του συνταγές; Πόσο χώρο αφήνει σε εκείνο που δεν έχει δοκιμαστεί, σε μια ιδέα που μπορεί να μη λειτουργήσει, σε μια παράσταση που δεν γνωρίζει εκ των προτέρων τι ακριβώς θέλει να γίνει;

Και, κυρίως, μπορεί το θέατρο να παραμένει ζωντανό όταν παύει να διακινδυνεύει;

Η λέξη «πειραματικό» κουβαλά μια παράξενη αντίφαση. Από τη μία χρησιμοποιείται σχεδόν ως εγγύηση καλλιτεχνικής τόλμης. Από την άλλη, συχνά αντιμετωπίζεται με δυσπιστία, σαν να προειδοποιεί για κάτι δυσνόητο, εσωστρεφές ή απρόσιτο. Σαν να υπάρχει μια αόρατη γραμμή πέρα από την οποία η αναζήτηση θεωρείται υπερβολική και η ελευθερία μετατρέπεται σε αυθαιρεσία.

Ποιος, όμως, χαράζει αυτή τη γραμμή; Ο δημιουργός, ο θεατής, ο θεσμός ή η ίδια η ανάγκη μας να αναγνωρίζουμε κάθε φορά κάτι οικείο πάνω στη σκηνή;

Πειραματική Σκηνή Εθνικού
Mike Rafail

Στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, αυτά τα ερωτήματα δεν αποτελούν απλώς αντικείμενο θεωρητικής συζήτησης. Βρίσκονται στην καρδιά μιας καλλιτεχνικής διαδικασίας που επιχειρεί να αντιμετωπίσει το θέατρο όχι ως ένα ολοκληρωμένο προϊόν, αλλά ως έναν οργανισμό διαρκώς ανοιχτό σε μεταβολές, συναντήσεις και απρόβλεπτες εξελίξεις.

Με τον Ακύλλα Καραζήση και τη Νεφέλη Μαϊστράλη στην ευθύνη της Πειραματικής Σκηνής, η φετινή διαδρομή συνεχίζει την έρευνα γύρω από τη συλλογική δημιουργία, τη συνύπαρξη διαφορετικών καλλιτεχνικών γλωσσών και την ίδια τη διαδικασία μέσα από την οποία γεννιέται μια παράσταση.

Και το κάνει με έναν τίτλο που μοιάζει ήδη με ένα μικρό θεατρικό αίνιγμα: «Μακμπέθ: 16 καρέ τραβηγμένα από τον Πρόσπερο με κάμερα μιας χρήσης».

Πειραματική Σκηνή Εθνικού

Όταν ο Μακμπέθ συναντά τον Πρόσπερο

Τι θα μπορούσε να συνδέει τον αιματοβαμμένο κόσμο του «Μακμπέθ» με το μαγικό σύμπαν της «Τρικυμίας»; Την ακόρεστη επιθυμία για εξουσία με την αναζήτηση μιας άλλης, ουτοπικής πραγματικότητας;

Αυτή είναι η αφετηρία της πρώτης περιόδου της Πειραματικής Σκηνής, που παρουσιάζεται στο Θέατρο REX, στη σκηνή «Κατίνα Παξινού», υπό την καλλιτεχνική επιμέλεια και τον συντονισμό του Ακύλλα Καραζήση.

Δύο εμβληματικά έργα του Σαίξπηρ γίνονται το υλικό μιας παράστασης που επιχειρεί να κινηθεί πέρα από τα συμβατικά όρια της θεατρικής αφήγησης. Η εξουσία και η ουτοπία, η βία και η επιθυμία, το πραγματικό και το φαντασιακό συνυπάρχουν σε έναν σκηνικό κόσμο που αντλεί από την Αναγέννηση, αλλά συνομιλεί με το παρόν.

Πειραματική Σκηνή Εθνικού
Mike Rafail

Εδώ, όμως, το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στο τι αφηγείται η παράσταση. Βρίσκεται εξίσου στο πώς δημιουργείται.

Η ομάδα αποτελείται από ανθρώπους με διαφορετικές διαδρομές και ιδιότητες: ηθοποιούς, μουσικούς, μια ζωγράφο, μια χορεύτρια, έναν ιστορικό, έναν αρχαιολόγο, έναν skipper. Καλλιτέχνες και συνεργάτες που δεν καλούνται απλώς να υπηρετήσουν μια έτοιμη σκηνοθετική ιδέα, αλλά να συνεισφέρουν τη δική τους γνώση, το βλέμμα και τα προσωπικά τους εργαλεία στη δημιουργική διαδικασία.

Η ζωγραφική συναντά την κίνηση, η μουσική τη θεατρική δράση, η ιστορική έρευνα τη σωματική παρουσία. Ο θόρυβος και η σιωπή, η εικόνα και ο λόγος, η οργανωμένη σύνθεση και το απρόβλεπτο διεκδικούν τη θέση τους στη σκηνή.

Και η ίδια η παράσταση αρνείται να περιοριστεί σε μία μόνο μορφή.

Πειραματική Σκηνή Εθνικού
Mike Rafail

Τις Πέμπτες, τις Παρασκευές και τα Σάββατα παρουσιάζεται η θεατρική παράσταση. Τις Τετάρτες τα υλικά της ανοίγονται σε μια ιδιαίτερη performance, με δυνατότητα συμμετοχής προσκεκλημένων από διαφορετικούς καλλιτεχνικούς και επιστημονικούς χώρους, αλλά και του κοινού.

Τις Κυριακές, η ανοιχτή πρόβα επιστρέφει για δεύτερη χρονιά, επιτρέποντας στους θεατές να παρακολουθήσουν μια ελεύθερη, μεταβαλλόμενη σύνθεση της δημιουργικής διαδικασίας, με τη δυνατότητα να εισέρχονται και να αποχωρούν όποτε επιθυμούν.

Έτσι, το κοινό δεν καλείται να συναντήσει μόνο το τελικό αποτέλεσμα, αλλά και τον μηχανισμό της δημιουργίας του. Να δει το θέατρο τη στιγμή που εξακολουθεί να αναζητά τη μορφή του.

Γιατί εδώ το πείραμα δεν είναι απαραίτητα μια παράξενη αισθητική επιλογή ή μια προσπάθεια εντυπωσιασμού. Είναι η ίδια η απόφαση να παραμείνουν ανοιχτά τα ερωτήματα, ακόμη κι όταν η παράσταση έχει ήδη αρχίσει να παίζεται.

Πόσος πειραματισμός χωράει, τελικά, στην Πειραματική;

Με αφορμή αυτή την ιδιαίτερη θεατρική συνθήκη, απευθύναμε στους συντελεστές της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου μια φαινομενικά απλή ερώτηση: «Πόσος πειραματισμός χωράει στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου;»

Πέντε διαφορετικές οπτικές για το ίδιο ερώτημα. Ή, καλύτερα, πέντε υπενθυμίσεις ότι το θέατρο δεν προχωρά μόνο όταν βρίσκει απαντήσεις, αλλά και όταν τολμά να θέτει καινούργιες ερωτήσεις.

Πειραματική Σκηνή Εθνικού
Mike Rafail

Ακύλλας Καραζήσης : “Χωράει πολύς πειραματισμός, και όχι μόνο στην Πειραματική”

Ξεκινώ με μια παρατήρηση: Ήδη η ερώτηση χρωματίζει την λέξη πειραματισμός με κάτι αρνητικό. Ο πολύς πειραματισμός, εννοεί η καχύποπτη ερώτηση, περιέχει αυτοαναφορικότητα, ναρκισσισμό, αυθαιρεσία.

Ποιον λοιπόν αφορά κάτι τετοιο;
Η απάντηση είναι απλή: Αυτές οι ερωτήσεις γίνονται πάντα από ανθρώπους, που έχουν περιφερειακή σχέση με την Τέχνη. Όποιος γράφει, παίζει, χορεύει, μικρός ή μεγάλος, σημαντικός ή ασήμαντος (τι σημαίνουν άραγε αυτές οι λεξεις;) όποιος χειρονακτεί στην τέχνη του, ξέρει από μέσα ότι ψάχνει, ιδρωνει, αγωνιά, αμφιβάλλει, χωμένος στην ανασκαφή του. Πολύ συχνά μάλιστα χωρίς να γνωρίζει πού πάει.
Στα σκοτεινά πηγαίνουμε, στα σκοτεινά προχωρούμε, γράφει ο Σεφέρης. Χωρίς καν να ξέρουμε αν υπάρχει διακόπτης, συμπληρώνει ο φίλος μου ο Δημοσθένης.

Ναι, χωράει πολύς πειραματισμός, και όχι μόνο στην Πειραματική.

Πειραματική Σκηνή Εθνικού
Mike Rafail

Κωνσταντίνος Ευστρατιάδης: “Ο πειραματισμός έχει και ρομαντισμό”

Θα μου επιτρέψετε να μην απαντήσω στο πόσος πειραματισμός, γιατί δεν ξέρω. Με την ευκαιρία, όμως, θα ήθελα να απαντήσω στο ποιος πειραματισμός. Πριν ξεκινήσω θα ήθελα να πω ότι θεωρώ τον πειραματισμό απαραίτητο παντού και πάντα και το θέατρο δεν αποτελεί εξαίρεση. Χωρίς τον πειραματισμό σταματάμε τη ροή προκαλώντας βλάβη.

Ακριβώς επειδή μιλάμε για πειραματισμό, δηλαδή για δοκιμή, για ελευθερία, σκέφτομαι πολύ χοντροκομμένες γραμμές μεταξύ των οποίων υπάρχει τεράστιο εύρος. Οι γραμμές αυτές περικλείουν σεβασμό, αξιοπρέπεια, αποκλείουν χυδαιότητες, φανατισμούς και την εύκολη πρόκληση αντιδράσεων. Ο πειραματισμός πρέπει να βασίζεται στη δουλειά, στη γνώση, στην τόλμη, στην απορία και στην ικανότητα .

Ο πειραματισμός έχει και ρομαντισμό, διοτι η πιθανότητα αποτυχίας είναι τεράστια, κάτι σαν το πιάτο του ψαρά και του κυνηγού, είναι 10 φορές αδειανό και μια γεμάτο, έτσι και του πειρατιζόμενου.

Πειραματική Σκηνή Εθνικού
Mike Rafail

Λένια Ζαφειροπούλου: “Θελήσαμε να αναστήσουμε τον χαρακτήρα του παιχνιδιού”

Η παράστασή μας είναι μια παράσταση χειροποίητη, μια παράσταση DIY. Ο καθένας μες στην ομάδα αποτελεί το υλικό της. Οι δυο μήνες των προβών μας ήταν μια εξελικτική διαδικασία όπου όλοι προσκόμισαν τις ιδέες, τους συνειρμούς, το ύφος τους, την τεχνική και τις δεξιότητές τους. Το πείραμα διήρκεσε δύο μήνες: πώς όλα αυτά θα συντεθούν και θα αξιοποιηθούν, σε ποια σημεία θα γίνουν ομοιογενές κράμα και σε ποια άλλα θα μείνουν διακριτά σαν στρωματογενές έδαφος.

Προσθέστε σε αυτό και ένα παράγοντα τυχαιότητας. Στην ομάδα δεν γνωριζόμασταν όλοι από πριν, δεν προερχόμαστε καν από τον ίδιο τομέα. Αυτό έκανε τη διαδικασία ακόμα πιο παιγνιώδη. Όπως όταν μαζευόμασταν μια τυχαία ομάδα παιδιών στο πάρκο, οι καλύτεροί μας φίλοι, μαζί και άγνωστοι και παίζαμε όλοι μια ιστορία, λίγο-πολύ γνωστή σε όλους.

Πειραματική Σκηνή Εθνικού
Mike Rafail

Νομίζω αυτόν τον χαρακτήρα του παιχνιδιού θελήσαμε να αναστήσουμε: εκεί δεν υπάρχει σωστό και λάθος, υπάρχει μόνο ο γενικός κανόνας της ισότιμης συνύπαρξης, όπου ο καθένας θα συμβάλλει με τόλμη και φόρα, αλλά χωρίς να πνίγει την τόλμη και τη φόρα του διπλανού.

Αυτόν τον κανόνα τα παιδιά τον γνωρίζουν και το θέατρο τον επικαλείται ξανά.

Ευθύμης Θέου: “Πώς μπορούμε να πλησιάσουμε την Ιστορία όχι ως μια διαδοχή γεγονότων;”

Θα γράψω με την ιδιότητά μου ως αρχαιολόγος. Αυτό που συνέβαινε καθημερινά ως τώρα στις πρόβες και που θα συνεχίσει και τους επόμενους μήνες είναι μια σειρά από ανοιχτά ερωτήματα: πώς μπορεί η Ιστορία να συνυπάρχει επί σκηνής με τα καθαυτά θεατρικά υλικά – στην περίπτωσή μας του Σαίξπηρ; Πώς μπορούμε να πλησιάσουμε την Ιστορία όχι ως μια διαδοχή γεγονότων, αλλά, για παράδειγμα, μέσα από τα σώματα των ανθρώπων που την εμψύχωσαν;

Πώς μπορούμε να αφήσουμε να φανούν οι διαφορετικοί χρόνοι που κυλάνε ταυτόχρονα στο θέατρο και που συνήθως τους αγνοούμε: ο χρόνος του συγγραφέα, ο χρόνος του μύθου που καταγράφεται στο έργο, ο χρόνος της ώρας της παράστασης, αλλά και ο χρόνος των προβών που επιστρέφει ενώ τρέχει η παράσταση, ή, ακόμη, ο πιο αδιόρατος αυτός των αναμνήσεων και των αναφορών που ανακαλούμε ως δημιουργοί. Και όπως σε κάθε έγκυρο πείραμα, τα ερωτήματα αυτά παραμένουν ανοιχτά, χωρίς προκαθορισμένες απαντήσεις, χωρίς έτοιμα αποτελέσματα.

Πειραματική Σκηνή Εθνικού
Mike Rafail

Μανούκ Καρυωτάκης: “Πόσο νερό χωράει στην κοίτη ενός ποταμού;”

Θα έλεγα πως η τέχνη εκ φύσεως είναι πειραματική, καθώς πρόκειται για μια διαδικασία η οποία εξαρτάται πάντοτε από τις συνθήκες, το περιβάλλον, τα άτομα αλλά και άλλους αστάθμητους παράγοντες συχνά απρόβλεπτους, τυχαίους, μη μετρήσιμους.

Η έννοια του πειράματος συνδέεται με τη δοκιμή, την παρατήρηση και την εξαγωγή συμπερασμάτων. Όπως ο άνθρωπος μαθαίνει να ζει πειραματιζόμενος, αντίστοιχα ο/η καλλιτέχνης/ιδα «μαθαίνει να κάνει τέχνη» πειραματιζόμενος/η.

Αν στο θέατρο (άλλα και σε όλες τις τέχνες) πειραματικό θεωρείται αυτό που αμφισβητεί τις παραδοσιακές δομές, ψάχνει καινούριους δρόμους σπάζοντας και επαναπροσδιορίζοντας συμβάσεις, τότε θα μπορούσαμε να πούμε πως «το πειραματικό του χθες, είναι το mainstream του σήμερα»!
Πόσος λοιπόν, πειραματισμός χωράει στην πειραματική σκηνή; Δεν ξέρω… Πόσο νερό χωράει στην κοίτη ενός ποταμού;

Πειραματική Σκηνή Εθνικού
Mike Rafail

Η παράσταση με μια ματιά

Τίτλος: «Μακμπέθ: 16 καρέ τραβηγμένα από τον Πρόσπερο με κάμερα μιας χρήσης»
Χώρος: Θέατρο REX – Σκηνή «Κατίνα Παξινού»
Πειραματική Σκηνή Εθνικού Θεάτρου
Καλλιτεχνική επιμέλεια – Συντονισμός: Ακύλλας Καραζήσης
Μετάφραση: Νίκος Χατζόπουλος
Ζωγραφική, εικαστική επιμέλεια: Kathrin Krumbein
Μουσική επιμέλεια: Λένια Ζαφειροπούλου, Μανούκ Καρυωτάκης
Καλλιτεχνικοί συνεργάτες: Κωνσταντίνος Ευστρατιάδης (σκίπερ), Ευθύμης Θέου (αρχαιολόγος), Θεοδόσης Νικολαΐδης (ιστορικός)
Δραματολόγος παράστασης: Μάγδα Στεργίου
Συνεργάτιδα πρόβας: Ιωάννα Πουλοπούλου
Επί σκηνής: Ακύλλας Καραζήσης, Μανούκ Καρυωτάκης, Κατερίνα Παπανδρέου, Σοφία Πουχτού, Γιάννης Σύριος, Ρεβέκκα Τσιλιγκαρίδου

Μουσικός επί σκηνής: Λένια Ζαφειροπούλου (πιάνο)

Ημέρες και ώρες

  • Τετάρτη, 20:00: Performance (διάρκεια έως δύο ώρες).
  • Πέμπτη έως Σάββατο, 21:00: Θεατρική παράσταση (διάρκεια μία ώρα και 40 λεπτά).
  • Κυριακή, 18:00: Ανοιχτή πρόβα (διάρκεια τέσσερις ώρες με διαλείμματα).

Εισιτήρια: 14€ για την παράσταση, 10€ για την performance και την ανοιχτή πρόβα. Προβλέπονται ειδικές τιμές για συγκεκριμένες κατηγορίες κοινού.

Προπώληση: ticketservices.gr και εκδοτήρια του Εθνικού Θεάτρου.

Ροή Ειδήσεων

Περισσότερα