Εθνικό Θέατρο: Όλα όσα θα δούμε τη νέα σεζόν – Επιστροφές και νέες παραγωγές

Το Εθνικό Θέατρο παρουσιάζει τον αναλυτικό προγραμματισμό του για τη φετινή θεατρική χρονιά και προσκαλεί σε έναν σκηνικό κόσμο γεμάτο ισχυρές θεατρικές εμπειρίες, γλωσσική πολυμορφία και διακαλλιτεχνική πρωτοπορία.

Όπως αναφέρει η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Εθνικού Θεάτρου, Αργυρώ Χιώτη, το πρόγραμμα 2026/27 εστιάζει στο δυναμικό δίκτυο δημιουργών, ιδεών, θεατών, σκηνικών ερωτημάτων που ενεργοποιείται και το αποτυπώνει σε ένα οικοσύστημα, μια φανταστική αρχιτεκτονική κάτοψη ενός θεατρικού ιδεατού κτιρίου. Κάθε παράσταση και ένας χώρος. Κάθε χώρος και ένας ζωντανός πυρήνας δημιουργίας.

«Διαμορφώνουμε μια ουτοπική κάτοψη ενός πολυπρισματικού κτιρίου και δίνουμε τα κλειδιά που ανοίγουν όλα τα δωμάτια για ξεχωριστές, προσωπικές, απρόβλεπτες περιηγήσεις. Το πρόγραμμά μας ξεκινά με επαναλήψεις παραστάσεων με ιδιαίτερη δυναμική, επανασυστήνει μεγάλα έργα και κλασικές δραματουργίες, διευρύνει τις συμπράξεις με δημιουργούς και θέατρα του εξωτερικού, ενισχύοντας το διεθνές εκτόπισμα του θεάτρου μέσα από ουσιαστική και συστηματική εξωστρέφεια, καλλιεργεί συνεργασίες με σημαντικούς εγχώριους φορείς.

Ταυτόχρονα ενισχύει το διερευνητικό θέατρο του σήμερα, τον σκηνικό πειραματισμό, τη σύγχρονη γραφή για το θέατρο, τη σκέψη, τη συνδιαλλαγή, την κοινωνική και εκπαιδευτική του δράση μέσα από ένα ανανεωμένο και στοχευμένο δίκτυο εργαστηρίων και παράλληλων δράσεων.» αναφέρει η Α. Χιώτη.

Τα δύο βασικά κτήρια του Εθνικού Θεάτρου βρίσκονται φέτος σε πλήρη λειτουργία: το κτήριο Τσίλλερ με τις τρεις σκηνές του: Κεντρική Σκηνή, Νέα Σκηνή «Νίκος Κούρκουλος», Αίθουσα Εκδηλώσεων, και το Θέατρο REX —που θα ανοίξει και πάλι τις πόρτες του μετά την ανακαίνισή του από το Υπουργείο Πολιτισμού με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας—, με την κεντρική του σκηνή «Μαρίκα Κοτοπούλη», εκείνη της «Ελένης Παπαδάκη» στο ισόγειο για την Παιδική σκηνή, και εκείνη της «Κατίνας Παξινού» για την Πειραματική σκηνή του θεάτρου στο υπόγειο. Επιπλέον, ο κάτω χώρος στο Θέατρο Δίπυλον φιλοξενεί, για 2η χρονιά, παραγωγές του Οργανισμού, ενώ ο 1ος όροφος της Δημοτικής Πινακοθήκης ορισμένα από τα εκπαιδευτικά εργαστήρια του Μικρού Εθνικού.

«Ανυπομονούμε για τη φετινή θεατρική περίοδο», λέει η Α.Χιώτη και συνεχίζει: «Η πρώτη μας χρονιά ανέδειξε ένα Εθνικό Θέατρο που αναγνωρίζει τη δύναμη του θεσμικού του ρόλου και αναζητά διαρκώς νέους τρόπους να συνδέει ανθρώπους, ιδέες και εποχές — διευρύνοντας, στην πράξη, τόσο τα δικά του όρια όσο και αυτά της σκέψης μας. Το Εθνικό Θέατρο, παρά την απαιτητική για τον οργανισμό πυκνότητα του προγραμματισμού, απέδειξε ότι μπορεί να ανταποκριθεί σε κάθε είδους μεγάλες προκλήσεις. Να είναι ένας κορυφαίος διεθνούς εμβέλειας πολιτιστικός οργανισμός. Το γεγονός ότι στη συντριπτική πλειοψηφία τους τόσο οι παραστάσεις όσο και οι παράλληλες δράσεις μας σημείωσαν καθολική πληρότητα, και συγκέντρωσαν το ενδιαφέρον θεατών που ήρθαν στο Εθνικό για πρώτη ή για πολλοστή φορά, μας γεμίζει δύναμη για τη συνέχεια.

(…)Για τη φετινή θεατρική περίοδο, εργαζόμαστε για μια ουσιαστική φιλοξενία σε όλα τα κτίρια του Εθνικού Θεάτρου, ανοίγουμε τους χώρους του για μια φυσική αλλά και νοητή περιήγηση, γόνιμες συναντήσεις, ουσιαστική σκέψη και συνδιαλλαγή, εμπειρίες που διαρκούν, απρόσκοπτη συν-κίνηση ή αβίαστη ψυχαγωγία. Αγαπητές/οί θεάτ(ρι)ες, μη διστάσετε, ανοίξτε όσες πόρτες μπορείτε και αφεθείτε στην εμπειρία που κρύβεται εκεί. Ανοίξτε τις πόρτες του θεάτρου και ζήστε ελεύθερα.»

Παραστάσεις που επιστρέφουν

Η σεζόν ανοίγει με την επιστροφή παραστάσεων που ξεχώρισαν την προηγούμενη σεζόν. Από την 1η Οκτωβρίου, στη Νέα Σκηνή “Νίκος Κούρκουλος”, επιστρέφει η “Ιεροτελεστία (Un Sacre)” του Guillaume Poix, σε ιδέα της Lorraine de Sagazan και σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Αφετηρία της παράστασης αποτέλεσαν 300 συνεντεύξεις που πραγματοποιήθηκαν το 2020 και το 2021, σε μια περίοδο έντονης συλλογικής μοναξιάς.

Στις 9 Οκτωβρίου επιστρέφει στην Κεντρική Σκηνή το εμβληματικό έργο “Kontakthof” της Pina Bausch, σε συνεργασία με το Pina Bausch Foundation. Είκοσι δύο ερμηνευτές και ερμηνεύτριες από την Ελλάδα, ηλικίας 21 έως 55 ετών, συναντώνται ξανά με ένα έργο που εξερευνά την επαφή, την επιθυμία, τον φόβο, την τρυφερότητα και την ανάγκη του ανθρώπου να συνδεθεί με τον άλλον.

Στις 28 Νοεμβρίου επιστρέφει ο “Βυσσινόκηπος” του Αντόν Τσέχωφ, σε μετάφραση Χρύσας Προκοπάκη και διασκευή και σκηνοθεσία Έκτορα Λυγίζου. Με δεκαμελή θίασο, η παράσταση προσεγγίζει τον “Βυσσινόκηπο” ως έργο συνόλου, που μιλά για την ανθρώπινη προσπάθεια να εξορκίσει τη σιωπή, το κενό και τον φόβο του αφανισμού.

Οι νέες παραγωγές της Κεντρικής Σκηνής

Από τις σημαντικότερες νέες παραγωγές της σεζόν είναι “Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα” του Federico García Lorca, σε μετάφραση Έφης Γιαννοπούλου και σκηνοθεσία της Ιώς Βουλγαράκη. Η πρεμιέρα έχει προγραμματιστεί για τις 20 Ιανουαρίου 2027 και σηματοδοτεί την επιστροφή του έργου στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου έπειτα από τρεις δεκαετίες.

Η Φιλαρέτη Κομνηνού αναλαμβάνει τον ρόλο της Μπερνάρντα Άλμπα, πλαισιωμένη από ένα αποκλειστικά γυναικείο ensemble διαφορετικών καλλιτεχνικών γενεών. Το σπίτι του Λόρκα μετατρέπεται σε χώρο εγκλεισμού, ελέγχου και καταστολής, όπου η εξουσία δεν λειτουργεί μόνο ως εξωτερικός θεσμός αλλά διαπερνά τις ίδιες τις ανθρώπινες σχέσεις.

Παγκόσμια πρεμιέρα για την “Τρικυμία” σε κείμενο και σκηνοθεσία του διεθνώς αναγνωρισμένου Dmitry Krymov. Εμπνευσμένη από το έργο του William Shakespeare, φιλοξενείται από 14 Απριλίου 2027 στην κεντρική σκηνή. Ο Krymov έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, παρουσιάζοντας μια σκηνική γλώσσα που κινείται ανάμεσα στο θέατρο, τα εικαστικά και τη θεατρική σύνθεση.

Με μια ομάδα Ελλήνων και Ελληνίδων ηθοποιών και τη μουσική του Θοδωρή Οικονόμου, η νέα εκδοχή της “Τρικυμίας” εξετάζει την εκδίκηση, τη συγχώρεση και την ηθική ευθύνη μετά τη βία. Η προσωπική εμπειρία του Krymov ως αυτοεξόριστου από τη Ρωσία λειτουργεί ως ένα από τα σημεία αφετηρίας της παράστασης. Ο μαγικός κόσμος του Shakespeare μεταμορφώνεται σε μια σκηνική φαντασμαγορία, όπου το ερώτημα της επιστροφής αποκτά πολιτική και υπαρξιακή διάσταση.

Νέα ελληνική ματιά σε κλασικά έργα

Στη Νέα Σκηνή “Νίκος Κούρκουλος”, από τις 16 Δεκεμβρίου 2026, παρουσιάζεται ο “Δράκουλας” του Bram Stoker, σε μια σκηνική μεταφορά που ξεκινά από τη μετάφραση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Η δραματουργική επεξεργασία είναι των Κωνσταντίνου Ντέλλα και Δημοσθένη Παπαμάρκου, ενώ τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Κωνσταντίνος Ντέλλας. Η ιστορία του Δράκουλα περνά μέσα από το παπαδιαμαντικό γλωσσικό σύμπαν και δημιουργεί έναν κόσμο ανάμεσα στην ωμότητα και την ποίηση. Η αφήγηση συντίθεται ως μια “παρτιτούρα” σωμάτων και φωνών, ηχογραφημένου και ζωντανού λόγου, ανατολικής φόρμας και δυτικού γοτθικού στοιχείου.

Στον ίδιο χώρο από 17 Μαρτίου 2027, παρουσιάζεται η “Δεσποινίδα Διευθυντή” των Κώστα Πρετεντέρη και Ασημάκη Γιαλαμά, σε σκηνοθεσία Αικατερίνης Παπαγεωργίου και δραματουργική επεξεργασία της Έλενας Τριανταφυλλοπούλου. Το έργο, που έχει γνωρίσει μια χαρακτηριστική “διπλή ζωή” στο θέατρο και τον κινηματογράφο, επιστρέφει μέσα από μια σύγχρονη σκηνική προσέγγιση.

Η επαναλειτουργία του Θεάτρου REX

Μετά την ανακαίνισή του, το Θέατρο REX επανέρχεται σε πλήρη λειτουργία και υποδέχεται παραγωγές για διαφορετικά κοινά και διαφορετικές μορφές θεατρικής έκφρασης.

Στη σκηνή “Ελένη Παπαδάκη”, την παιδική σκηνή του REX, κάνει πρεμιέρα στις 30 Οκτωβρίου ο “Ρομπέν, η καρδιά του δάσους” του Δημήτρη Κουρούμπαλη, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Κουρούμπαλη και Φρόσως Κορρού. Ο Ρόμπιν είναι ένας νέος δασοφύλακας που έρχεται αντιμέτωπος με έναν Επίτροπο αποφασισμένο να εξαφανίσει το δάσος για χάρη της “ανάπτυξης”. Όταν ο Ρόμπιν αντιστέκεται, κηρύσσεται παράνομος και βρίσκει καταφύγιο σε μια κοινότητα ανθρώπων που υπερασπίζονται το δάσος. Η παράσταση συνδυάζει μουσική, τραγούδια και σκηνικές μάχες με μια ιστορία οικολογικής ευαισθησίας, αλληλεγγύης και συλλογικής δράσης. Συνοδεύεται από ειδικά σχεδιασμένο εκπαιδευτικό εργαστήριο.

Στη σκηνή “Μαρίκα Κοτοπούλη”, στις 9 Δεκεμβρίου, ο Κωνσταντίνος Ρήγος επιστρέφει στο Εθνικό Θέατρο με το “Πολύ κακό για το τίποτα” του Shakespeare. Η διασκευή της Έρις Κύργια μεταφέρει την κωμωδία των ερωτικών παρεξηγήσεων σε ένα τηλεοπτικό πλατό. Ο Βενέδικτος και η Βεατρίκη, ο Κλαύδιος και η Ηρώ, οι μεταμφιέσεις, οι παρεξηγήσεις και τα παιχνίδια εξουσίας μετατρέπονται σε ένα θεατρικό σόου με ζωντανή μουσική, χορό και κωμική ένταση. Το παιχνίδι ανάμεσα στο “nothing” και το “noting” γίνεται αφετηρία για μια παράσταση γύρω από τη σχέση πραγματικότητας και μυθοπλασίας.

Στις 10 Μαρτίου 2027 παρουσιάζεται, για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων, το “ΜάΜΑ” της Γλυκερίας Μπασδέκη, σε σκηνοθεσία Παυλίνας Μάρβιν και με τη Μάρθα Φριντζήλα στον ομώνυμο ρόλο. Το έργο γεννήθηκε μέσα από τη δράση “Σαλόνια Γλώσσας” του Εθνικού Θεάτρου και κινείται ανάμεσα στο θεολογικό θρίλερ και την αλληγορία. Η πείνα, η εκμετάλλευση, η πίστη και η ηγεσία βρίσκονται στο επίκεντρο μιας σκοτεινής ιστορίας όπου τα όρια ανάμεσα στο καλό και το κακό παραμένουν θολά.

Το “Μπανάλ. Μια μέρα που δεν έγινε τίποτα” της Χαράς Κότσαλη είναι μια παράσταση για τις ημέρες που “δεν συμβαίνει τίποτα” – και για όλα όσα τελικά συμβαίνουν μέσα τους. Ανεβαίνει την άνοιξη, από 8 Μαΐου, και αποτελεί μέρος της ευρωμεσογειακής σύμπραξης “Κοινές Όχθες” (Rivages Communs), ενός δικτύου συνεργασίας θεάτρων από τη Γαλλία και την Ελλάδα.

Στην Πειραματική Σκηνή

Η Πειραματική Σκηνή του REX, με υπεύθυνους τον Ακύλλα Καραζήση και τη Νεφέλη Μαϊστράλη, συνεχίζει τη φετινή της πορεία με έμφαση στην έρευνα, τη συνύπαρξη καλλιτεχνών και τη διαδικασία δημιουργίας.

Η πρώτη περίοδος ξεκινά με το “Μάκμπεθ: 16 καρέ τραβηγμένα από τον Πρόσπερο με κάμερα μιας χρήσης” στις 5 Νοεμβρίου. Μια παραγωγή που χρησιμοποιεί τον “Μάκμπεθ” και την “Τρικυμία” ως αφετηρία για μια έρευνα γύρω από την εξουσία και την ουτοπία. Η παράσταση αναζητά νέους τρόπους συνάντησης με το κοινό, εναλλάσσοντας performance, συγκροτημένη παράσταση και ανοιχτή πρόβα.

Η δεύτερη περίοδος της Πειραματικής Σκηνής ξεκινά στις 27 Ιανουαρίου 2027 με την “Κιβωτό”, υπό τον συντονισμό και την επιμέλεια της Νεφέλης Μαϊστράλη. Το έργο θα δημιουργηθεί μέσα από μια διαδικασία συνδημιουργίας, με κείμενα των Γιάννη Κεντρωτά και Μιχάλη Μιχαηλίδη και σκηνοθεσία των Ελένης Βλάχου και Ελένης Τσιμπρικίδου. Αφετηρία αποτελούν αρχαία κείμενα και μύθοι, από το “Έπος του Γκιλγκαμές” και τη “Μαχαμπαράτα” έως τη “Θεογονία”, τα ομηρικά έπη και τη Βίβλο.

Η τρίτη περίοδος της Πειραματικής Σκηνής ξεκινά στις 21 Απριλίου 2027 με το νέο έργο του Ευθύμη Φιλίππου “Καρδιά, Γ.”, σε σκηνοθεσία Κωστή Γλύκαντζη. Η παράσταση ακολουθεί τη ζωή ενός Γιώργου από το 1962 έως σήμερα, μέσα από μνήμες, ντοκουμέντα, καθημερινές σκηνές, χιούμορ, αμηχανία, τραγούδια και σιωπές. Το αποτέλεσμα περιγράφεται ως μια τρυφερή και μελαγχολική horror μουσική ψευδο-βιογραφία ενός προσώπου που μπορεί να υπήρξε — ή μπορεί και όχι.

Στο Θέατρο Δίπυλον

Το Θέατρο Δίπυλον ανοίγει τις πόρτες του στις 22 Οκτωβρίου με τη νέα δουλειά των Ανέστη Αζά και Πρόδρομου Τσινικόρη “Ομόνοια — Μια μυθοπλασία”. Ένα πτώμα στην Ομόνοια, μια προσωπική αναζήτηση της αλήθειας και ένας κόσμος από social media, livestreams, θεωρίες συνωμοσίας και ψευδείς ειδήσεις συνθέτουν ένα αστικό θρίλερ που κινείται ανάμεσα στη μαύρη κωμωδία, την πολιτική σάτιρα και το ντοκιμαντέρ.

Η νέα χρονιά θα βρει τον Χάρη Φραγκούλη να σκηνοθετεί τον “Οιδίποδα Τύραννο” του Σοφοκλή, σε μετάφραση Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου, η παράσταση κάνει πρεμιέρα στις 10 Φεβρουαρίου 2027. Ο μύθος προσεγγίζεται ως μια σκοτεινή, υπαρξιακή διαδρομή αυτογνωσίας.

Συμπαραγωγές και διεθνείς συνεργασίες

Η “Φόνισσα” του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη παρουσιάζεται στις 23–25 Οκτωβρίου 2026, στην Κεντρική Σκηνή σε συμπαραγωγή με την Εθνική Λυρική Σκηνή. Η μουσική του Γιώργου Κουμεντάκη συναντά το κείμενο του Παπαδιαμάντη σε μια νέα θεατρική εκδοχή, με την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη στην ερμηνεία. Τη δραματουργική επεξεργασία και τη μουσική διεύθυνση υπογράφει ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος.

Στις 3 και 4 Απριλίου 2027, το REX φιλοξενεί το “Κοινοβούλιο της Οργής” (Parlement des Colères), μια διεθνή συνεργασία με το Odéon–Théâtre de l’Europe και το Théâtre National Wallonie-Bruxelles. Η δράση της Rachel Dufour και της ομάδας Les Guêpes Rouges ξεκίνησε στη Γαλλία και επεκτείνεται στην Ελλάδα και το Βέλγιο, με επίκεντρο τους νέους, την οργή και τη δημοκρατία. Στην Ελλάδα, οι Βάσια Ατταριάν και Μυρτώ Μακρίδη θα εργαστούν με ομάδα νέων ηλικίας 16 έως 23 ετών, μετατρέποντας τη σκηνή σε ένα “Κοινοβούλιο” όπου η προσωπική φωνή αποκτά δημόσιο χαρακτήρα.

Από τον Δεκέμβριο, το “Σταθμός Ω” του Γιώργου Χριστοδούλου, μετά την περιοδεία του στην ελληνική περιφέρεια, μεταφέρεται σε λύκεια της Αττικής. Η παράσταση, εμπνευσμένη από τη ραψωδία Ω της “Ιλιάδας”, ανοίγει έναν διάλογο με μαθητές και εκπαιδευτικούς γύρω από τη βία, τη διαφορετικότητα, τη σιωπή, τη συνενοχή, τη μνήμη και τη συγχώρεση.

Διεθνές Φεστιβάλ Νέων Θεατρικών Μέσων

Το Εθνικό Θέατρο διοργανώνει το Διεθνές Φεστιβάλ Νέων Θεατρικών Μέσων, στο REX και το Θέατρο Δίπυλον από τις 15 έως τις 20 Δεκεμβρίου 2026, Πρόκειται για μια νέα διεθνή διοργάνωση που φιλοδοξεί να αποτελέσει χώρο έρευνας, ανταλλαγής και διαλόγου για το σύγχρονο θέατρο και τις παραστατικές τέχνες. Ο πρώτος κύκλος έχει ως θεματικό άξονα τη συλλογική και προσωπική μνήμη και περιλαμβάνει παραστάσεις, εργαστήρια, masterclasses και συζητήσεις.

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται οι παραστάσεις:

-“Greenfingers” της Αρετής Σεϊνταρίδου
-“Υes Daddy” του Bashar Murkus και του Khulood Basel – Al-Khashabi Theatre
-“Occupations” της Comédie de Genève
-“Stop Calling Beirut” της Zoukak Collective

Παράλληλες δράσεις

Το φετινό πρόγραμμα του Εθνικού Θεάτρου δεν περιορίζεται στις παραστάσεις. Ο κύκλος “Προθάλαμος Δ΄” επιστρέφει για δεύτερη χρονιά, φέρνοντας σε διάλογο επιστήμες και τέχνες. Τα “Σαλόνια Γλώσσας” συνεχίζονται, δίνοντας χώρο στη σύγχρονη ελληνική θεατρική γραφή και στα έργα που βρίσκονται ακόμη υπό διαμόρφωση. Παράλληλα συνεχίζει τα εκπαιδευτικά του προγράμματα και διευρύνει τις δράσεις του Μικρού Εθνικού.

Το Μικρό Εθνικό ανοίγεται στην πόλη

Το Μικρό Εθνικό, υπό την ευθύνη της Εύης Νάκου, διευρύνει το πρόγραμμα καλλιτεχνικών εργαστηρίων και κοινωνικών δράσεων για παιδιά, εφήβους, νέους, ενήλικες και διαφορετικές κοινότητες. Θέατρο, μουσική, λογοτεχνία, κίνηση, αφήγηση, παιχνίδι, προφορική ιστορία και εικαστικά συναντώνται σε ένα πρόγραμμα που αναπτύσσεται τόσο στους χώρους του Εθνικού όσο και στην πόλη.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει συνεργασίες με σχολεία, πολιτιστικούς οργανισμούς και φορείς της κοινωνίας των πολιτών, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διαγενεακή και διαπολιτισμική συνάντηση. Στο πλαίσιο αυτό, το Μικρό Εθνικό συνοδεύει και την παιδική παράσταση “Ρομπέν, η καρδιά του δάσους” με συμμετοχικό εργαστήριο για τη φροντίδα του δάσους, τη συνεργασία και τη δύναμη της κοινότητας.

Ραδιόφωνο, livestreaming και πρόσβαση

Το National Theatre Web Radio συνεχίζει τη λειτουργία του ως ένα ακόμη κανάλι επικοινωνίας του οργανισμού, με συνεντεύξεις, συζητήσεις, μουσική, αρχειακό υλικό, backstage περιεχόμενο και νέες ηχογραφήσεις θεατρικών και άλλων κειμένων. Παράλληλα, παραστάσεις του Εθνικού Θεάτρου θα μεταδοθούν μέσω livestreaming σε απομακρυσμένες περιοχές της Ελλάδας, σε συνεργασία με τους Δήμους Σαμοθράκης, Φλώρινας, Καλύμνου και Σητείας.

Το πρόγραμμα προσβασιμότητας συνεχίζεται επίσης, με ειδικά διαμορφωμένες παραστάσεις για άτομα με αισθητηριακές αναπηρίες, ενώ παράλληλα υλοποιούνται δράσεις καλλιτεχνικής εκπαίδευσης σε σχολεία της Αττικής και εργαστήρια για άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.

Πληροφορίες για τις παραστάσεις και προκράτηση θέσεων στο n-t.gr.