Ελίνα Γιουνανλή

ΕΙΔΑΜΕ ΤΟΝ ΘΑΥΜΑΣΤΟ ΚΑΙΝΟΥΡΙΟ ΚΟΣΜΟ: Η ΔΥΣΤΟΠΙΑ ΦΟΡΑΕΙ ΡΟΖ ΚΑΙ ΜΑΣ ΧΑΜΟΓΕΛΑ

Η Αικατερίνη Παπαγεωργίου μεταφέρει τον «Θαυμαστό Καινούριο Κόσμο» του Άλντους Χάξλεϊ στη σκηνή του Δίπυλον, χτίζοντας με εκρηκτική ποπ αισθητική ένα σύμπαν όπου η ευτυχία είναι υποχρεωτική, η ελευθερία περιττή και ο Τάσος Λέκκας καθηλωτικός.

Γραμμένος το 1932, σε μια περίοδο κατά την οποία η ανθρωπότητα βρισκόταν αντιμέτωπη με τις κοινωνικές και πολιτικές αναταράξεις του Μεσοπολέμου, ο «Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος» του Άλντους Χάξλεϊ έμελλε να ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια της λογοτεχνίας του φανταστικού και να εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα κείμενα πολιτικής και κοινωνικής αμφισβήτησης του 20ού αιώνα, προειδοποιώντας για έναν ολοκληρωτισμό που δεν θα είχε ανάγκη από στρατόπεδα συγκέντρωσης, απαγορεύσεις και ωμή καταστολή, αφού θα μπορούσε να εξασφαλίζει την υπακοή των ανθρώπων μέσα από την ευχαρίστηση, την κατανάλωση και την ψευδαίσθηση της απόλυτης προσωπικής ελευθερίας.

Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι το μυθιστόρημα αυτό, το οποίο περιγράφει μια κοινωνία όπου οι άνθρωποι δεν γεννιούνται αλλά κατασκευάζονται, δεν ερωτεύονται, αλλά καταναλώνουν σχέσεις και δεν επιτρέπεται να δυστυχήσουν, καθώς το «σόμα», ένα χάπι τεχνητής ευφορίας, φροντίζει να εξαφανίζει κάθε δυσάρεστο συναίσθημα, αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τη γενιά του ’60, για τους νέους που αμφισβήτησαν τον καταναλωτισμό, τον κοινωνικό κομφορμισμό και τις κατεστημένες αξίες της μεταπολεμικής Δύσης, αναζητώντας διαφορετικούς τρόπους ζωής, σκέψης και έκφρασης.

Ελίνα Γιουνανλή

Η επιρροή του Χάξλεϊ, δεν περιορίστηκε στη λογοτεχνία, αλλά διαπέρασε την ψυχεδελική κουλτούρα και τη ροκ μουσική: από τους The Doors, που εμπνεύστηκαν το όνομά τους από το δοκίμιό του «Οι Πύλες της Αντίληψης», μέχρι τους Iron Maiden, οι οποίοι το 2000 κυκλοφόρησαν το άλμπουμ Brave New World, με το ομώνυμο τραγούδι να παραπέμπει ευθέως στο δυστοπικό σύμπαν του συγγραφέα.

Έχει, επομένως, ιδιαίτερο ενδιαφέρον ότι με αυτό το έργο καταπιάνεται σήμερα η Αικατερίνη Παπαγεωργίου, μια σκηνοθέτις που τώρα μπαίνει στην τρίτη δεκαετία της ζωής της και ανήκει σε μια γενιά η οποία, σε αντίθεση με εκείνη του ’60, δεν χρειάζεται να φανταστεί τον δυστοπικό κόσμο του Χάξλεϊ, καθώς έχει μεγαλώσει μέσα σε μια πραγματικότητα όπου οι αλγόριθμοι καθορίζουν τις επιθυμίες, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εμπορεύονται την προσοχή και η διαρκής αναζήτηση ευχαρίστησης λειτουργεί συχνά ως μηχανισμός αποχαύνωσης. Αν για τη γενιά του ’60 ο «Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος» ήταν μια προειδοποίηση, για τη γενιά της νεαρής σκηνοθετιδος μοιάζει επικίνδυνα με εγχειρίδιο της καθημερινότητάς της.

Ελίνα Γιουνανλή

Μια δυστοπία ντυμένη στα ροζ

Η δύναμη της σκηνοθετικής προσέγγισης της Αικατερίνης Παπαγεωργίου βρίσκεται στην απλότητά της, καθώς με λιγοστά σκηνικά μέσα κατορθώνει να οικοδομήσει έναν ολόκληρο δυστοπικό κόσμο, επενδύοντας σε μια έντονη, σχεδόν επιθετική αισθητική φόρμα, που δεν λειτουργεί ως διακοσμητικό περίβλημα, αλλά ως ο ίδιος ο μηχανισμός της αφήγησης.

Ροζ, στραφταλιζέ κουρτίνες και μια σχεδόν προκλητική ποπ αισθητική αρκούν στη Μαρία Φιλίππου για να μετατρέψει τον χώρο του Δίπυλον σε μια καλοστημένη βιτρίνα ευτυχίας, όπου όλα αστράφτουν, όλα μοιάζουν χαρούμενα και τίποτα δεν είναι πραγματικά ελεύθερο. Εδώ η δυστοπία δεν φοράει μαύρα, φοράει ροζ, και η καταπίεση δεν χρειάζεται να δείξει τα δόντια της, αφού έχει μάθει να χαμογελά, να γοητεύει και να πουλά την υποταγή ως ευτυχία.

Ελίνα Γιουνανλή

Η θεατρική διασκευή της Έλενας Τριανταφυλλοπούλου ακολουθεί με συνέπεια αυτή τη σκηνοθετική γραμμή, ενώ η μουσική του Jeph Vagner και τα κοστούμια της Ειρήνης Γεωργακίλα ενισχύουν τη συνοχή ενός σύμπαντος που δεν χάνει ποτέ την αισθητική του ταυτότητα. Oυσιαστική είναι και η κινησιολογική δουλειά της Χρυσηίδας Λιατζιβίρη, καθώς τα σώματα των ηθοποιών κινούνται με έναν κοινό, σχεδόν μηχανικό ρυθμό, σαν καλοκουρδισμένα εξαρτήματα ενός συστήματος που έχει προβλέψει τα πάντα, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι οφείλουν να υπάρχουν μέσα του.

Από τις πιο ευφυείς σκηνικές επιλογές είναι η χρήση των φωτισμών της Στέλλας Κάλτσου, που με απλά φωτεινά παραλληλόγραμμα χαράσσει χώρους μέσα στον χώρο, χωρίς να χρειάζεται ούτε ένα επιπλέον σκηνικό αντικείμενο, ορίζοντας τα σημεία όπου οι ηθοποιοί μπορούν να σταθούν ή να καθίσουν. Μια επινόηση εντυπωσιακή ακριβώς επειδή είναι τόσο απλή, που μετατρέπει το φως σε σκηνικό και ταυτόχρονα συμπυκνώνει, χωρίς περιττούς συμβολισμούς, την πιο ανατριχιαστική ιδέα του Χάξλεϊ: σε έναν κόσμο όπου όλα είναι προκαθορισμένα, ακόμη και το πού θα καθίσεις το αποφασίζει κάποιος άλλος.

Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος της Αικατερίνης Παπαγεωργίου
Ελίνα Γιουνανλή

Οι ερμηνείες

Μέσα σε αυτήν την αυστηρά οργανωμένη σκηνική συνθήκη, οι ηθοποιοί καλούνται να κινηθούν με ακρίβεια ανάμεσα στη σχηματοποίηση που απαιτεί η φόρμα και στην αλήθεια που διεκδικούν οι χαρακτήρες, στοίχημα δύσκολο το οποίο η ομάδα κερδίζει.

Προεξάρχων ο Τάσος Λέκκας, σε μια ερμηνεία που μπορεί κανείς να χαρακτηρίσει ως την πιο ώριμη στιγμή της μέχρι τώρα πορείας του, καθώς κατορθώνει να μεταφέρει την εσωτερική σύγκρουση και την ανθρώπινη ευαλωτότητα των ηρώων που υποδύεται χωρίς να καταφεύγει σε περιττές εξάρσεις.

Ελίνα Γιουνανλή

Ευχάριστη έκπληξη αποτελεί και ο Βασίλης Μηλιώνης, ο οποίος αποδεικνύεται μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα σκηνική παρουσία, με ερμηνευτική αμεσότητα και αξιοσημείωτη άνεση στη διαχείριση της απαιτητικής φόρμας.

Η Ισιδώρα Δωροπούλου, η Αναστασία Ραφαέλα Κονίδη, ο Μάριος Κρητικόπουλος και η Καλλιρρόη Μυριαγκού συμπληρώνουν ένα λειτουργικό εκφραστικό σύνολο, ανταποκρινόμενο στις απαιτήσεις μιας παράστασης που χρειάζεται από τους ερμηνευτές της όχι μόνο υποκριτική επάρκεια, αλλά και έντονη σωματικότητα και ρυθμική ακρίβεια.

Αξίζει να δει κάποιος τον “Κόσμο” αυτό της Αικατερίνης Παπαγεωργίου;

Αναμφίβολα, καθώς η παράσταση κατανοεί τον μηχανισμό πάνω στον οποίο οικοδομείται η δυστοπία του Χάξλεϊ και την τρομακτική δυνατότητα της εξουσίας να μη χρειάζεται πλέον να επιβληθεί διά της βίας, εφόσον μπορεί να εξασφαλίσει τη συναίνεση των ανθρώπων προσφέροντάς τους μια ζωή απαλλαγμένη από τον πόνο, τη σύγκρουση, τη μοναξιά και, τελικά, από την ίδια την ελευθερία της επιλογής.

Η Αικατερίνη Παπαγεωργίου με τόλμη και μια ολοένα πιο αναγνωρίσιμη σκηνοθετική υπογραφή, δημιουργεί μια ροζ, εκτυφλωτική δυστοπία που δεν επιδιώκει απλώς να μας τρομάξει με την εικόνα ενός πιθανού μέλλοντος, αλλά να μας φέρει αντιμέτωπους με την ανησυχητική διαπίστωση ότι ίσως έχουμε ήδη αρχίσει να κατοικούμε μέσα της.

Ροή Ειδήσεων

Περισσότερα