Η Ευρώπη σχεδιάζει να πιάσει το επόμενο κύμα τσιπ υπολογιστών
Διαβάζεται σε 8'
Η Ευρώπη επενδύει 400 εκατ. ευρώ στα φωτονικά τσιπ, μια τεχνολογία που υπόσχεται μεγαλύτερες ταχύτητες, χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας και νέα δεδομένα στην AI.
- 18 Νοεμβρίου 2026 20:12
Για δεκαετίες, τα ηλεκτρόνια κινούσαν αθόρυβα τα νήματα του ψηφιακού μας κόσμου. Τώρα, όμως, το φως ετοιμάζεται να πάρει τη σκυτάλη.
Με την Ευρώπη να επενδύει 400 εκατομμύρια ευρώ στο φιλόδοξο πρόγραμμα PIX Europe και το ολλανδικό Αϊντχόφεν να μετατρέπεται σε κόμβο παραγωγής της επόμενης γενιάς ημιαγωγών, τα φωτονικά τσιπ υπόσχονται ασύλληπτες ταχύτητες, ελάχιστη κατανάλωση ενέργειας και τη μεγάλη ευκαιρία της Γηραιάς Ηπείρου να διεκδικήσει ξανά τα ηνία της παγκόσμιας τεχνολογίας.
«Τα φωτονικά τσιπ βρίσκονται στα πρόθυρα μιας μεγάλης ανακάλυψης», δηλώνει ο Τον φαν Μολ του ολλανδικού ερευνητικού ινστιτούτου TNO. Εάν ο φαν Μολ έχει δίκιο -και το TNO, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η ολλανδική κυβέρνηση στηρίζουν την ιδέα με εκατομμύρια ευρώ- τότε η τεχνολογία αυτή θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τα δεδομένα.
Τα τσιπ που κινούν τη σημερινή κοινωνία, από το τηλέφωνο και την τηλεόρασή μας μέχρι τα αχανή κέντρα δεδομένων που καλύπτουν την ακόρεστη επιθυμία μας για Τεχνητή Νοημοσύνη, είναι ως επί το πλείστον ηλεκτρικά. Επεξεργάζονται δεδομένα διοχετεύοντας ηλεκτρόνια μέσα από μικροσκοπικά κυκλώματα – ένα και μόνο μικροτσίπ που παράγεται σήμερα μπορεί να περιέχει δισεκατομμύρια τρανζίστορ, ενώ τα μεγέθη μετρώνται σε νανόμετρα (ένα νανόμετρο είναι ένα δισεκατομμυριοστό του μέτρου).
Επειδή χρησιμοποιούν φως αντί για ηλεκτρισμό, τα φωτονικά τσιπ είναι ταχύτερα, καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια και παράγουν λιγότερη θερμότητα σε σύγκριση με τα παραδοσιακά τσιπ υπολογιστών.
Ο φαν Μολ ελπίζει σε μια επιτάχυνση στον τομέα της φωτονικής ανάλογη με εκείνη που παρατηρήθηκε στα ηλεκτρικά τσιπ από τη δεκαετία του 1970 και μετά: «Με τα οπτικά τσιπ, βρίσκεστε τώρα εκεί όπου βρίσκονταν τα ηλεκτρονικά τσιπ ίσως πριν από 40 ή 50 χρόνια».
Αμερικανικές, ταϊβανέζικες και κινεζικές εταιρείες κυριαρχούν στη βιομηχανία τσιπ υπολογιστών, όμως η Ευρώπη βλέπει την ανάδυση των φωτονικών τσιπ ως μια φρέσκια ευκαιρία να ηγηθεί σε μια τεχνολογία που θα μπορούσε να αποδειχθεί κομβική για το μέλλον. Γι’ αυτό και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμεύσει 400 εκατ. ευρώ για ένα έργο με την ονομασία PIX Europe, με δεδηλωμένο στόχο να καταστήσει την ήπειρο «παγκόσμιο ηγέτη στην αναδυόμενη τεχνολογία για Φωτονικά Ολοκληρωμένα Τσιπ».
«Η Ευρώπη είπε “πρέπει να έχουμε τη δική μας παραγωγή εντός έδρας”», αναφέρει ο φαν Μολ, ο οποίος ηγείται ενός βασικού τμήματος του προγράμματος.
«Δεν μπορούμε να εξαρτόμαστε όπως στο παρελθόν από το να κατασκευάζονται τα πάντα στις ΗΠΑ ή στην Κίνα – αυτό δεν είναι σοφό, οπότε τέθηκε σε ζωή η ευρωπαϊκή Πράξη για τα Τσιπ (Chips Act), και ένα από τα σκέλη της πράξης είναι η κατασκευή πιλοτικών γραμμών ώστε να περάσει πραγματικά η τεχνολογία, που τώρα βρίσκεται στα εργαστήρια, στο επόμενο στάδιο: τη βιομηχανική παραγωγή».
Μια “πραγματικά σοβαρή” εξέλιξη
Τα ηλεκτρονικά και τα φωτονικά τσιπ παράγονται πάνω σε δίσκους που αποτελούνται από εκατοντάδες επιμέρους τσιπ. Τα εργοστάσια με μηχανήματα που μπορούν να διαχειριστούν μεγαλύτερους δίσκους μπορούν να παράγουν τσιπ πιο αποδοτικά.
«Η παραγωγή φωτονικών τσιπ παγκοσμίως γίνεται επί του παρόντος σε δίσκους μεγέθους τεσσάρων ιντσών (10 εκατοστών), και το επόμενο βήμα είναι η κλιμάκωση της παραγωγής σε δίσκο έξι ιντσών», λέει στο BBC ο φαν Μολ.
Η ομάδα του κατασκευάζει ήδη ένα εργοστάσιο 10.000 τετραγωνικών μέτρων για την παραγωγή δίσκων φωσφοριούχου ινδίου έξι ιντσών στο High Tech Campus της ολλανδικής πόλης Αϊντχόφεν. Αναμένεται να ανοίξει πλήρως το 2030 και θα αποτελέσει ένα μεγάλο βήμα μπροστά, όχι μόνο για τη φωτονική στην Ευρώπη, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο, σύμφωνα με τον φαν Μολ.
«Αυτή είναι η ανάπτυξη που πρόκειται να κάνει το TNO, σε μια πιλοτική γραμμή που είναι πραγματικά σοβαρή. Το 2030 ελπίζουμε ότι θα έχουμε μια σταθερή, αναπαραγώγιμη διαδικασία υψηλής απόδοσης, και στη συνέχεια η πρόθεση είναι η πιλοτική γραμμή να ανοίξει σε βιομηχανικούς φορείς που θα μπορούν να προχωρήσουν σε εμπορική παραγωγή».
Η Ευρώπη διαθέτει όντως έναν κρίσιμο παίκτη στη σημερινή βιομηχανία τσιπ υπολογιστών: την ASML. Ο τεχνολογικός κολοσσός με έδρα την Ολλανδία είναι η μοναδική εταιρεία στον κόσμο ικανή να κατασκευάζει τα μηχανήματα που χρειάζονται για την παραγωγή των πιο εξελιγμένων ημιαγωγών.
Γι’ αυτό και τα προϊόντα της ASML θα βρίσκονται στην καρδιά της πιλοτικής γραμμής στο Αϊντχόφεν.
«Ο τρόπος με τον οποίο παράγεις αυτά τα φωτονικά τσιπ μοιάζει πολύ με τον τρόπο που παράγεις ένα ηλεκτρικό ή ηλεκτρονικό τσιπ. Χρησιμοποιείς τον ίδιο τύπο εξοπλισμού, χρειάζεσαι επίσης ένα υπερσύγχρονο “καθαρό δωμάτιο”, χρησιμοποιείς επίσης δίσκους, οπότε η μέθοδος παραγωγής είναι πολύ παρόμοια με την παραδοσιακή τεχνολογία ημιαγωγών», εξηγεί στο βρετανικό μέσο ο φαν Μολ.
Η ίδια η ASML είναι πρόθυμη να εξερευνήσει τις ευκαιρίες που θα μπορούσε να προσφέρει η αναδυόμενη τεχνολογία της φωτονικής: «Η Ευρώπη κατέχει ισχυρή θέση στην έρευνα της φωτονικής. Η επόμενη πρόκληση είναι να μεταφραστούν αυτές οι καινοτομίες σε παραγωγή βιομηχανικής κλίμακας», αναφέρει ο Στάνισλας Μπαρόν, επικεφαλής της ομάδας πελατών ΕΕ/ΗΠΑ της ASML
Η μοναδική επιτυχία της ASML συνέβαλε στην οικοδόμηση ενός ισχυρού και επικερδούς δικτύου εταιρειών και ιδρυμάτων αφιερωμένων στην τεχνολογία ημιαγωγών μέσα και γύρω από το Αϊντχόφεν, και αποτελεί πρότυπο για όσα προσπαθεί να πετύχει η Ευρώπη με τα φωτονικά τσιπ.
Το έργο του Αϊντχόφεν έχει τη στήριξη του πρώην διευθύνοντος συμβούλου της ASML, Πέτερ Βένινκ – συγγραφέα μιας σημαντικής έκθεσης για την ολλανδική κυβέρνηση με τίτλο “Ο Οδικός Χάρτης για τη Μελλοντική Ευημερία”, η οποία σημείωνε ότι η αγορά της φωτονικής αναμένεται να αυξηθεί κατά 10 έως 20 φορές τα επόμενα 10 χρόνια.
Σε δελτίο Τύπου υπέρ της νέας πιλοτικής γραμμής, ο Βένινκ την περιέγραψε ως «εφαλτήριο για τη μελλοντική ψηφιακή οικονομία της Ευρώπης».
«Επενδύοντας σε κλιμακούμενη παραγωγική ικανότητα, δημιουργούμε ένα οικοσύστημα που μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση της παγκόσμιας τεχνολογικής κατεύθυνσης», δήλωσε.
Φυσικά, η Ευρώπη δεν είναι η μόνη που στρέφει το βλέμμα στις δυνατότητες της φωτονικής για να αποκτήσει παγκόσμιο οικονομικό πλεονέκτημα. Τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους, η αμερικανική εταιρεία φωτονικής Coherent ανακοίνωσε αυτό που αποκάλεσε «την πρώτη και μεγαλύτερη πλατφόρμα μαζικής παραγωγής φωσφοριούχου ινδίου έξι ιντσών στον κόσμο» στο εργοστάσιό της στο Σέρμαν του Τέξας.
Η επέκταση υποστηρίζεται από τον κολοσσό κατασκευής τσιπ Nvidia, καθώς και από 50 εκατ. δολάρια δημόσιων κονδυλίων στο πλαίσιο της αμερικανικής Πράξης για τα Τσιπ. Αυτό καταδεικνύει πόσο γρήγορα κινείται η αγορά και πόσο κεντρικό ρόλο θα μπορούσαν να παίξουν τα φωτονικά τσιπ στον συνεχιζόμενο αγώνα δρόμου για τη διατήρηση ενός καθοριστικού μεριδίου στην Τεχνητή Νοημοσύνη και την τεχνολογική ανάπτυξη γενικότερα.
“Εξάρτηση αντί για αυτονομία” και το μοντέλο της TSMC
Η προσπάθεια της Ευρώπης να καθιερωθεί ως παγκόσμιος ηγέτης στα φωτονικά τσιπ -όπως αποτυπώνεται στο έργο του Αϊντχόφεν- είναι το είδος της στρατηγικής που βγάζει νόημα σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία, λέει ο Γιόρις Τέερ, αναλυτής πολιτικής στο Ινστιτούτο Μελετών Ασφαλείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες. Εάν η ήπειρος καταφέρει να πάρει το προβάδισμα στα φωτονικά τσιπ, τότε οι μελλοντικές εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τα δεδομένα θα εξαρτώνται εν μέρει από την Ευρώπη.
«Η Ευρώπη γνωρίζει ότι το υψηλό ενεργειακό και εργατικό κόστος, οι ελλείψεις εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού και η έλλειψη ιδιωτικών και δημόσιων κεφαλαίων καθιστούν αδύνατη μια οριζόντια στρατηγική επαναβιομηχάνισης», εξηγεί ο Τέερ. «Για να διατηρήσει επιρροή, το κλειδί είναι η διασφάλιση της εξάρτησης από ευρωπαϊκούς φορείς και όχι η ευρωπαϊκή αυτονομία».
Μόλις τεθεί σε λειτουργία, το έργο του Αϊντχόφεν θα παρέχει μια πιλοτική γραμμή παραγωγής που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί από πολλές εταιρείες. Θα είναι ανοιχτή σε επιχειρήσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη και πέραν αυτής, οι οποίες μπορούν να σχεδιάζουν και να κατασκευάζουν τσιπ χωρίς να χρειάζεται να αναπτύξουν τις δικές τους ακριβές εγκαταστάσεις παραγωγής.
«Αυτό που θέλουμε να καθιερώσουμε εδώ είναι αυτό που αποκαλούμε μοντέλο χυτηρίου· δεν υπάρχει πρόθεση να έχουμε δικό μας προϊόν», λέει ο Τον φαν Μολ. Αντίθετα, θα παράγουν κατά παραγγελία για εξωτερικούς πελάτες, η ίδια ιδέα που, σε τεράστια κλίμακα, έφερε στον γίγαντα με έδρα την Ταϊβάν, TSMC, μια θέση παγκόσμιας κυριαρχίας στην κατασκευή μικροτσίπ.
Τα φωτονικά τσιπ χρησιμοποιούνται ήδη σε εξαιρετικά εξειδικευμένους τομείς, όπως στα κέντρα δεδομένων και στην τεχνολογία αισθητήρων Lidar (ανίχνευση φωτός και μέτρηση απόστασης). Για τον φαν Μολ του TNO, το να βοηθηθεί η βιομηχανία να κλιμακώσει την παραγωγή, αμβλύνοντας τις παραγωγικές προκλήσεις και αυξάνοντας τη δυναμικότητα, είναι το καθοριστικό βήμα για να περάσουν στην τεχνολογία που χρησιμοποιούμε στην καθημερινή μας ζωή, όπως τα τηλέφωνα και οι φορητοί υπολογιστές, και να οδηγήσουν την καινοτομία σε τομείς όπως οι ιατρικοί σαρωτές και οι επικοινωνίες 6G.
«Η ζήτηση υπάρχει και ο απώτερος στόχος είναι να έχουμε στην Ευρώπη παραγωγή αυτών των τσιπ, κάτι που είναι στρατηγικά πολύ σημαντικό επειδή αυτά τα τσιπ θα μπορούσαν να γίνουν η ραχοκοκαλιά όλων των δεδομένων και των τηλεπικοινωνιών», λέει ο φαν Μολ.