Η ανδροδεξιά και οι πολιτικές προδιαθέσεις
Διαβάζεται σε 6'
Πώς η Ακροδεξιά γίνεται πολιτισμικά ελκυστική, πριν ακόμη γίνει πολιτικά αποδεκτή, και μάλιστα σε ηλικίες όπου η πολιτική ταυτότητα δεν έχει ακόμη αποκρυσταλλωθεί;
- 22 Νοεμβρίου 2026 07:07
Παρατηρούμε, τόσο στα εκλογικά αποτελέσματα σε διάφορες χώρες, όσο και από την καθημερινή εμπειρία, ότι υπάρχει μια ιδιαίτερη σύνδεση ανάμεσα στην σύγχρονη ακροδεξιά και σε νέους άνδρες.
Είναι ανησυχητικό αυτό που συμβαίνει στα αγόρια των λυκείων, όπου η ακροδεξιά είναι σχεδόν η μόνη ορατή δύναμη. Παρατηρούμε τη σύνδεση ακροδεξιάς και ανδρόσφαιρας: Φουσκωμένοι μυς, μάτσο κουβέντες, σκληρότητα και επιθετικότητα, διαδικτυακοί τόποι που παράγουν έναν αντιφεμινιστικό και παραδοσιακό λόγο. Ναι στις γυναίκες, αλλά στον προκαθορισμένο ρόλο τους.
Βέβαια, η σχέση ανάμεσα στη άκρα Δεξιά και στον ανδρισμό δεν είναι καινούργια. Κι ο φασισμός του Μεσοπολέμου ήταν η εξιδανίκευση της ανδρικής κοινότητας. Ούτε η ανδρόσφαιρα είναι πάντοτε ακροδεξιά. Όλες οι πολιτικές οικογένειες είναι κυρίως ανδρικές, παρά την σποραδική συμμετοχή γυναικών. Αλλά εκείνο το ιδιαίτερο που διακρίνει την ακροδεξιά, είναι ο ανδρισμός ως η βασική αντίληψη του εαυτού. Ως αισθητική προτίμηση και κανόνας συμπεριφοράς.
Ο νέος άνδρας που γυμνάζεται επιδιώκοντας ένα υπερ-μυώδες σώμα, που υιοθετεί επιθετικό λεξιλόγιο, περιφρονεί την ευαισθησία, και επιδεικνύει σκληρότητα, δεν διατυπώνει κατ’ ανάγκην πολιτικές απόψεις. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αρχίζει να αντιλαμβάνεται τις γύρω του σχέσεις με όρους ισχύος, ανταγωνισμού, ιεραρχίας και κυριαρχίας.
Η υιοθέτηση αυτού του στυλ εμφανίζεται ως μόδα. Το σώμα γίνεται ένας τόπος όπου εγγράφονται διαθέσεις πριν αποκτήσουν τον χαρακτήρα μιας πολιτικής ιδεολογίας.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί ορισμένοι νέοι άνδρες στρέφονται προς την Ακροδεξιά. Το ερώτημα είναι γιατί και πώς ορισμένες μορφές ανδρισμού γίνονται υποδοχείς ακροδεξιάς πολιτικοποίησης, ακόμη και πριν εμφανιστούν ως συνειδητή πολιτική επιλογή.
Η κοινωνικοποίηση των μοντέρνων κοινωνιών, ας πούμε της μεταπολεμικής Ελλάδας, περνούσε από θεσμούς: οικογένεια και σχολείο για όλους, στρατός για τους άνδρες, κόμμα, νεολαίες, για πολλούς και πολλές. Αποκτούσε κανείς μια γλώσσα για να περιγράψει την κοινωνία και τη θέση του μέσα σε αυτήν. Σήμερα, μεγάλο μέρος της πολιτικής κοινωνικοποίησης πραγματοποιείται μέσα από αποσπασματικές εμπειρίες. Ο καταιγισμός των εικόνων και της πληροφορίας προσφέρει μια άμεση ερμηνεία της καθημερινής εμπειρίας. Πρώτα συγκροτείται μια κοινότητα συναισθημάτων, και έπειτα και ενδεχομένως, μια συνεκτική ιδεολογία.
Αυτό μας ενδιαφέρει γιατί η Ακροδεξιά δεν προσφέρει απαντήσεις. Δεν προτείνει πολιτικές ιδέες. Προσφέρει διαθέσεις. Και κυρίως έχει κάτι που το έχει χάσει η Αριστερά: τη συναισθηματική προετοιμασία της πολιτικής ταύτισης. Κι αυτή συγκροτείται με σώματα, συναισθήματα, χειρονομίες, αισθητικές προτιμήσεις και τρόπους συμπεριφοράς.
Η επίδειξη σωματικής δύναμης, η περιφρόνηση της αδυναμίας, η επιθετικότητα απέναντι στους αδύναμους διαφορετικούς, η απέχθεια προς την πολιτική ορθότητα, η εξύμνηση της ανταγωνιστικότητας δεν αποτελούν αναγκαστικά ακροδεξιές συμπεριφορές. Μπορούν όμως να γίνουν πολιτισμικό φυτώριο, μέσα στο οποίο οι ακροδεξιές ιδέες γίνονται οικείες, φυσικές, σχεδόν αυτονόητες.
Η ανδροδεξιά δεν είναι απλώς η Ακροδεξιά των ανδρών, αλλά μια διαδικασία μετατροπής ορισμένων προτύπων ανδρισμού σε πολιτικές διαθέσεις. Oρίζει μια πολιτική κουλτούρα οργανωμένη γύρω από ένα συγκεκριμένο ιδεώδες ανδρισμού, στην οποία μπορούν να συμμετέχουν και γυναίκες.
«Μου στερούν τον κόσμο που δικαιούμαι».
Από τις κοινωνιολογικές υποθέσεις για τη συγκρότηση της ανδροδεξιάς θα μείνω σε δύο.
Η πρώτη χρησιμοποιεί τον όρο aggrieved entitlement (σε απόδοση «θυμωμένοι θιγμένοι») και αναφέρεται στην αγανάκτηση που γεννιέται όταν μια κοινωνική ομάδα θεωρεί ότι χάνει κεκτημένα προνόμια.
Ας πάρουμε για παράδειγμα έναν απολίτικο έφηβο που συναντά επανειλημμένα μηνύματα ότι ο κόσμος είναι ένας αδυσώπητος ανταγωνισμός, ότι η ισότητα είναι απάτη, ότι οι γυναίκες επιλέγουν μόνο τους ισχυρούς, ότι οι αδύναμοι δεν αξίζουν σεβασμό. Συναντά όμως και μηνύματα που του λένε ότι κάποτε οι άνδρες ήταν ισχυροί, οι κοινωνικές ιεραρχίες ήταν φυσικές, ο κόσμος είχε τάξη. Έπειτα ήρθαν ο φεμινισμός, ο φιλελευθερισμός, οι αριστεροί, η παγκοσμιοποίηση και ανέτρεψαν αυτή την τάξη. Οι μετανάστες απειλούν τον κόσμο του.
Αυτή η φαντασίωση ενός χαμένου παρελθόντος γίνεται υπόσχεση ενός αποκατεστημένου μέλλοντος. Δεν μαθαίνει ιδέες, αλλά έναν τρόπο να αισθάνεται και να αντιδρά.
Όταν αργότερα συναντήσει τις ακροδεξιές ιδέες θα του φανούν οικείες επειδή έχει αποκτήσει μια συγγενική συναισθηματική και ηθική γραμματική. Είναι μια προ-ιδεολογική πολιτικοποίηση. Αυτή είναι η infrapolitics της συγκρότησης πολιτικών διαθέσεων κάτω από το χαλί της ρητής πολιτικής συνείδησης.
Η άλλη υπόθεση προβάλει τον όρο «προστατευτική αρρενωπότητα» (protective masculinity), και δείχνει ότι η σύγκρουση της αυτό-εικόνας του «άνδρα προστάτη» των γυναικών και των παιδιών με την πραγματικότητα του άνδρα άνεργου και οικονομικά στερημένου, που δεν μπορεί να εκπληρώσει τον πατροπαράδοτο ρόλο του, οδηγεί σε αισθήματα ματαίωσης που καταλήγουν στην ακροδεξιά ψήφο.
Η προστατευτική αρενωπότητα μάλιστα βρίσκει τον αντίπαλό της στην «ξένη (ισλαμική) αρρενωπότητα» που απειλεί τις γυναίκες «μας». Το μοτίβο του κινδύνου των λευκών γυναικών από τους μελαμψούς ξένους είναι από τα σταθερά μοτίβα της ακροδεξιάς ρητορικής. Την προστατευτική αρρενωπότητα δεν θα τη βρει κανείς στα προγράμματα της ακροδεξιάς. Ισα-ίσα η σύγχρονη Alt Right έχει γυναίκες στην ηγεσία, έχει gay άνδρες και γυναίκες. Πώς εξηγείται;
Η ανδροδεξιά δεν στρατολογεί οπαδούς. Συμμετέχει στην παραγωγή των διαθέσεων από τις οποίες μπορούν να συγκροτηθούν οι οπαδοί της. Η σύγχρονη ακροδεξιά χαρακτηρίζεται από μια παραγωγική αντίφαση.
Από τη μία πλευρά, διακηρύσσει την ανδρική υπεροχή. Από την άλλη, παρουσιάζει τους άνδρες ως θύματα ενός κόσμου που τους έχει στερήσει τα δικαιώματα, την αναγνώριση και τη θέση τους.
Επομένως, το υποκείμενο δεν συγκρίνει μόνο τον εαυτό του με έναν ισχυρότερο άλλο, αλλά με τη φαντασιακή εικόνα του άνδρα που θα έπρεπε να είναι. Αισθάνεται αλλά αναζητά άλλους για να τους ενοχοποιήσει για την αδυναμία του. Η ατομική ματαίωση μετασχηματίζεται σε συλλογική μνησικακία. Η ανδροδεξιά είναι η πολιτική του ανεκπλήρωτου ανδρισμού.
Με δυο λόγια: Η σύγχρονη Ακροδεξιά δεν στρατολογεί μόνο ανθρώπους που συμμερίζονται τις ιδέες της. Δημιουργεί τρόπους ζωής, αισθητικές προτιμήσεις, σωματικά πρότυπα και συναισθηματικές διαθέσεις, μέσα από τα οποία οι άνθρωποι μπορούν να γίνουν δεκτικοί στις ιδέες της.