Μιανμάρ: ΗΠΑ και Κίνα διχάζονται για την ιστορική απόφαση της Χάγης – Το νομικό προηγούμενο για τη Γάζα

Διαβάζεται σε 10'
Μιανμάρ: ΗΠΑ και Κίνα διχάζονται για την ιστορική απόφαση της Χάγης – Το νομικό προηγούμενο για τη Γάζα
Μέλη της μουσουλμανικής μειονότητας των Ροχίνγκια από τη Μιανμάρ περπατούν δίπλα σε ορυζώνες, αφού διέσχισαν τα σύνορα με το Μπανγκλαντές. (AP Photo/Bernat Armangue, Αρχείο)

Επιφυλακτικές οι ΗΠΑ, ενστάσεις από την Κίνα και στήριξη από την ΕΕ στην απόφαση για τη γενοκτονία των Ροχίνγκια, που ανοίγει νέα συζήτηση για τον ρόλο της διεθνούς δικαιοσύνης.

Με επιφυλακτικότητα υποδέχθηκαν οι Ηνωμένες Πολιτείες την ιστορική απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης (ICJ), το οποίο έκρινε ότι η Μιανμάρ διέπραξε γενοκτονία σε βάρος της μουσουλμανικής μειονότητας των Ροχίνγκια, ενώ η Κίνα εξέφρασε ανησυχίες για ενδεχόμενη υπέρβαση της δικαιοδοσίας του δικαστηρίου.

Η απόφαση, που εκδόθηκε την Πέμπτη, αποτελεί ορόσημο για το διεθνές δίκαιο, καθώς είναι η πρώτη φορά που το ICJ καταλογίζει σε κράτος ευθύνη για γενοκτονία. Παράλληλα, ενδέχεται να δημιουργήσει νομικό προηγούμενο για άλλες υποθέσεις, με σημαντικότερη εκείνη που αφορά τις κατηγορίες κατά του Ισραήλ για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Λωρίδα της Γάζας.

Οι αντιδράσεις ανέδειξαν τις βαθιές διαφωνίες στη διεθνή κοινότητα σχετικά με τον ρόλο και τα όρια της δικαιοδοσίας των διεθνών δικαστικών θεσμών, όπως λέει ο Guardian.

Ροχίνγκια μεταφέρουν τα μικρά παιδιά τους και τα υπάρχοντά τους, αφού διέσχισαν τα σύνορα από τη Μιανμάρ προς το Μπανγκλαντές (φωτογραφία αρχείου) (AP Photo/Bernat Armangue, File)

Επιφυλακτικές οι ΗΠΑ, ενστάσεις από την Κίνα

Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι η Ουάσινγκτον εξετάζει την απόφαση, υπογραμμίζοντας παράλληλα την ανάγκη να αποφευχθεί η «πολιτικοποίηση» του Διεθνούς Δικαστηρίου.

Η στάση των ΗΠΑ αποκτά ιδιαίτερη σημασία, δεδομένης της δυσπιστίας που έχει εκφράσει η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στους διεθνείς δικαστικούς θεσμούς. Η αμερικανική κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να επιδιώξει την αποδυνάμωση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ICC), χωρίς ωστόσο να έχει αμφισβητήσει μέχρι στιγμής τη νομιμοποίηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.

Παρά τις επιφυλάξεις της, η Ουάσινγκτον επανέλαβε τη στήριξή της στον λαό της Μιανμάρ, εκφράζοντας «σοβαρές ανησυχίες για τις συνεχιζόμενες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε βάρος των μουσουλμάνων Ροχίνγκια και άλλων μειονοτικών ομάδων».

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ υπενθύμισε επίσης ότι οι ΗΠΑ αποτελούν τον μεγαλύτερο μεμονωμένο χρηματοδότη της ανθρωπιστικής βοήθειας για την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης των Ροχίνγκια.

Από την πλευρά της, η Κίνα εξέφρασε προβληματισμό για την ερμηνεία και την εφαρμογή της δικαιοδοσίας του δικαστηρίου.

Ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Γκούο Τζιακούν, αναφέρθηκε σε ζητήματα «υπέρβασης δικαιοδοσίας και διευρυμένης ερμηνείας», υποστηρίζοντας ότι τέτοιες πρακτικές δεν συμβάλλουν στην επίλυση των διαφορών.

«Η διεθνής κοινότητα θα πρέπει να καταβάλει κοινές προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση, ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω περιπλοκή του ζητήματος», δήλωσε.

Το Πεκίνο συγκαταλέγεται στους λίγους διεθνείς υποστηρικτές της στρατιωτικής ηγεσίας της Μιανμάρ, η οποία κατέλαβε την εξουσία με πραξικόπημα το 2021, ανατρέποντας την πολιτική κυβέρνηση της χώρας. Έκτοτε, οι δυτικές χώρες έχουν περιορίσει σημαντικά τις σχέσεις τους με το καθεστώς.

Η Μιανμάρ απορρίπτει την απόφαση ως «άδικη»

Η ηγεσία της Μιανμάρ αντέδρασε έντονα στην ετυμηγορία, χαρακτηρίζοντάς την «άδικη» και επισημαίνοντας ότι δεν ελήφθη ομόφωνα.

Κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στην πρωτεύουσα Ναϊπιντάου, την Παρασκευή, η εκπρόσωπος της προεδρίας, Κάινγκ Κάινγκ Σόε, στάθηκε στο αποτέλεσμα της ψηφοφορίας, κατά την οποία εννέα δικαστές τάχθηκαν υπέρ της απόφασης και έξι κατά.

«Όταν εξετάζουμε το αποτέλεσμα, βλέπουμε ότι δεν συμφώνησαν και οι 15 δικαστές. Επομένως, δεν επρόκειτο για ομόφωνη απόφαση. Θα έλεγα ότι δεν είναι δίκαιη», ανέφερε.

Η εκπρόσωπος της κυβέρνησης της Μιανμάρ, Κάινγκ Κάινγκ Σόε, μιλά σε δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο προεδρικό μέγαρο, στην πρωτεύουσα Ναϊπιντάου, την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026. (AP Photo/Aung Shine Oo)

Οι στρατιωτικές αρχές της Μιανμάρ εξακολουθούν να αρνούνται ότι διέπραξαν γενοκτονία, υποστηρίζοντας πως οι επιχειρήσεις των ενόπλων δυνάμεων είχαν στόχο την αντιμετώπιση ένοπλης οργάνωσης των Ροχίνγκια, η οποία είχε πραγματοποιήσει επιθέσεις κατά των δυνάμεων ασφαλείας.

ΕΕ και ΟΗΕ χαιρετίζουν μια απόφαση-ορόσημο

Σε αντίθεση με τις επιφυλάξεις της Ουάσινγκτον και του Πεκίνου, η Ευρωπαϊκή Ένωση χαιρέτισε την απόφαση ως ιστορικό βήμα για τη διεθνή δικαιοσύνη, καλώντας τη Μιανμάρ να συμμορφωθεί πλήρως και χωρίς καθυστέρηση.

«Η συμμόρφωση με τις αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου δεν είναι προαιρετική, αλλά υποχρέωση που απορρέει από το διεθνές δίκαιο», τόνισε εκπρόσωπος της ΕΕ.

Σε ανακοίνωσή της, η Ένωση επανέλαβε την πλήρη εμπιστοσύνη της στο ICJ και στον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει για την ειρηνική επίλυση διαφορών και την προάσπιση του κράτους δικαίου σε διεθνές επίπεδο.

«Οι Ροχίνγκια έχουν υποστεί τεράστια δεινά, συμπεριλαμβανομένων του εκτοπισμού και της βίας, και η τραγωδία τους δεν πρέπει να ξεχαστεί. Αυτή η ιστορική απόφαση υπογραμμίζει την ανάγκη απονομής δικαιοσύνης στα θύματα και σεβασμού του διεθνούς δικαίου», σημείωσε ο εκπρόσωπος.

Ανάλογη ήταν η αντίδραση του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος χαρακτήρισε την ετυμηγορία «επίδειξη διεθνούς δικαιοσύνης και επιβεβαίωση ότι η ατιμωρησία για τέτοιες φρικτές πράξεις δεν μπορεί να γίνεται ανεκτή».

Φωτογραφία αρχείου iStock

Το Ηνωμένο Βασίλειο επανέλαβε την πλήρη υποστήριξή του στο δικαστήριο και στη διεθνή έννομη τάξη, ενώ προχώρησε στην απέλαση του στρατιωτικού ακολούθου της Μιανμάρ. Παράλληλα, ζήτησε να ληφθούν μέτρα που θα διασφαλίσουν ότι η απόφαση θα στείλει σαφές μήνυμα πως τέτοιου είδους εγκλήματα δεν μπορούν να μένουν ατιμώρητα.

Η Αυστραλία κάλεσε επίσης τη Μιανμάρ να εφαρμόσει πλήρως την απόφαση και να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της βάσει του διεθνούς δικαίου.

Η εκστρατεία του 2017 και οι μαζικές διώξεις των Ροχίνγκια

Η δικαστική απόφαση αποτελεί την κατάληξη μιας πολυετούς νομικής διαδικασίας, που συνδέεται με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Αυγούστου του 2017 στην πολιτεία Ραχίν της Μιανμάρ.

Τότε, ο στρατός εξαπέλυσε μια ευρείας κλίμακας επιχείρηση, την οποία περιέγραψε ως «εκκαθάριση», μετά από επίθεση ένοπλης οργάνωσης των Ροχίνγκια.

Σύντομα άρχισαν να δημοσιοποιούνται καταγγελίες για μαζικές δολοφονίες, βιασμούς και πυρπολήσεις χιλιάδων κατοικιών από τις δυνάμεις ασφαλείας, προκαλώντας διεθνή κατακραυγή και μαζική φυγή αμάχων προς το γειτονικό Μπανγκλαντές.

Οι δικαστές απέρριψαν τον ισχυρισμό της Μιανμάρ ότι οι επιχειρήσεις είχαν πρωτίστως αντιτρομοκρατικό χαρακτήρα. Δεν αποδέχθηκαν επίσης την επιχειρηματολογία ότι επρόκειτο για μια εκστρατεία τιμωρίας ή βίαιου εκτοπισμού του πληθυσμού, χωρίς πρόθεση γενοκτονίας.

Μουσουλμάνοι Ροχίνγκια, που πέρασαν από τη Μιανμάρ στο Μπανγκλαντές, απλώνουν τα χέρια τους για να παραλάβουν τρόφιμα που διανέμουν ανθρωπιστικές οργανώσεις κοντά στον προσφυγικό καταυλισμό Μπαλουχάλι, στο Μπανγκλαντές, τη Δευτέρα 18 Σεπτεμβρίου 2017. (AP Photo/Dar Yasin, Αρχείο)

Σύμφωνα με τη Σύμβαση του 1948 για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας, για να στοιχειοθετηθεί το συγκεκριμένο έγκλημα πρέπει να αποδειχθεί η πρόθεση καταστροφής μιας προστατευόμενης ομάδας, «εν όλω ή εν μέρει».

Στην περίπτωση των Ροχίνγκια, το δικαστήριο έκρινε ότι πληρούνταν αυτή η προϋπόθεση.

Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται και ο σημερινός ηγέτης της Μιανμάρ, Μιν Αούνγκ Χλάινγκ, ο οποίος ήταν επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων κατά τις επιχειρήσεις του 2016 και του 2017.

Σε βάρος του εκκρεμεί ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για καταγγελλόμενα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Σε αντίθεση με το ICJ, το οποίο εξετάζει την ευθύνη κρατών, το ICC ασκεί ποινικές διώξεις σε φυσικά πρόσωπα.

Ο πρώην στρατηγός ηγήθηκε του πραξικοπήματος που ανέτρεψε την εκλεγμένη κυβέρνηση της Αούνγκ Σαν Σου Κι, πυροδοτώντας έναν εμφύλιο πόλεμο που έχει στοιχίσει τη ζωή σε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους. Τον Απρίλιο ανέλαβε τη θέση του πολιτικού προέδρου, έπειτα από εκλογές που αμφισβητήθηκαν ευρέως.

Περίπου 1,2 εκατομμύρια Ροχίνγκια ζουν ως πρόσφυγες στο Μπανγκλαντές

Οι συνέπειες της εκστρατείας διώξεων εξακολουθούν να είναι ορατές σχεδόν μία δεκαετία αργότερα.

Περίπου 1,2 εκατομμύρια Ροχίνγκια έχουν καταφύγει στο Μπανγκλαντές, με τη συντριπτική πλειονότητά τους να διαμένει σε υπερπλήρεις προσφυγικούς καταυλισμούς στην περιοχή Κοξ Μπαζάρ.

Οι συνθήκες διαβίωσης παραμένουν εξαιρετικά δύσκολες, καθώς οι πρόσφυγες αντιμετωπίζουν σοβαρούς κινδύνους από πυρκαγιές, μολυσματικές ασθένειες και κατολισθήσεις κατά την περίοδο των μουσώνων.

Παράλληλα, η ανεπαρκής αποχέτευση και οι αυστηροί περιορισμοί στην πρόσβαση στην εργασία δυσχεραίνουν ακόμη περισσότερο την καθημερινότητά τους.

Η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου προκάλεσε συγκίνηση μεταξύ των προσφύγων, οι οποίοι παρακολούθησαν την ανακοίνωσή της από το Μπανγκλαντές, έπειτα από χρόνια διεκδίκησης δικαιοσύνης.

Το νομικό προηγούμενο και η υπόθεση του Ισραήλ στη Γάζα

Πέρα από τη σημασία της για τους Ροχίνγκια, η απόφαση αποκτά ιδιαίτερο βάρος και για άλλες υποθέσεις που βρίσκονται ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου.

Η σημαντικότερη αφορά την προσφυγή της Νότιας Αφρικής κατά του Ισραήλ, με την οποία η Πρετόρια κατηγορεί το Τελ Αβίβ ότι παραβίασε τη Σύμβαση για τη Γενοκτονία κατά τη διάρκεια των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Λωρίδα της Γάζας.

Το Ισραήλ απορρίπτει κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς, ενώ η εκδίκαση της υπόθεσης αναμένεται να διαρκέσει ακόμη αρκετά χρόνια.

AP

Το 2024, το ICJ είχε εκδώσει προσωρινά μέτρα, διατάσσοντας το Ισραήλ να διασφαλίσει ότι οι ένοπλες δυνάμεις του δεν θα διαπράξουν πράξεις γενοκτονίας σε βάρος των Παλαιστινίων στη Γάζα.

Παράλληλα, εκκρεμεί ενώπιον του δικαστηρίου υπόθεση που έχει κινήσει η Ουκρανία κατά της Ρωσίας. Λίγο μετά την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής, τον Φεβρουάριο του 2022, το Κίεβο κατηγόρησε τη Μόσχα ότι κατασκεύασε ισχυρισμούς περί γενοκτονίας σε βάρος πληθυσμών στην Ουκρανία, προκειμένου να δικαιολογήσει τη στρατιωτική επίθεση.

Παρότι το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης δεν διαθέτει δικό του μηχανισμό επιβολής των αποφάσεών του, οι ετυμηγορίες του είναι νομικά δεσμευτικές και έχουν σημαντικό διπλωματικό βάρος.

Μπορούν, επιπλέον, να επηρεάσουν τη στάση κυβερνήσεων και διεθνών οργανισμών, ανοίγοντας τον δρόμο για τη λήψη μέτρων, όπως η επιβολή κυρώσεων.

Υπό αυτό το πρίσμα, η ιστορική απόφαση για τη Μιανμάρ δεν αφορά αποκλειστικά τα εγκλήματα κατά των Ροχίνγκια, αλλά ενδέχεται να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο θα αξιολογούνται στο μέλλον οι κατηγορίες περί γενοκτονίας στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου.

Ροή Ειδήσεων

Περισσότερα