ΕΕ – Βρετανία: Τρεις συμφωνίες για εμπόριο, κινητικότητα νέων και εκπομπές άνθρακα – Τι αλλάζει μετά το Brexit
Διαβάζεται σε 6'
Σε νέα φάση εισέρχονται οι σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένου Βασιλείου, μετά την επίτευξη τριών συμφωνιών. Τα οικονομικά οφέλη, η επιστροφή στο Erasmus+ και το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.
- 20 Νοεμβρίου 2026 17:18
«Είναι μια καλή μέρα για τη Βρετανία και μια καλή μέρα για την Ευρώπη». Αυτό δήλωσε μεταξύ άλλων ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένου Βασιλείου για τρεις συμφωνίες, που αφορούν το εμπόριο τροφίμων και αγροτικών προϊόντων, την κινητικότητα των νέων και τη σύνδεση των αγορών άνθρακα.
Όπως επισημαίνεται στο κοινό ανακοινωθέν, στόχος είναι οι συμφωνίες αυτές να ξεκινήσουν να εφαρμόζονται από το 2028, αφού γίνουν όλες οι απαραίτητες νομικές και τεχνικές προετοιμασίες.
Ο Άντι Μπέρναμ μάλιστα ανακοίνωσε πως το σχετικό νομοσχέδιο εφαρμογής των συμφωνηθέντων θα κατατεθεί στο βρετανικό Κοινοβούλιο την ερχόμενη εβδομάδα.
Τονίζοντας τη σημαντικότητα της σημερινής συνόδου επεσήμανε πως σύμφωνα με εκτιμήσεις του βρετανικού υπουργείου Οικονομικών, οι συμφωνίες που υπογράφηκαν μπορεί να αυξήσουν το ΑΕΠ της χώρας του έως 0,5%, ποσό που αντιστοιχεί σε 17 δισ. λίρες ετησίως.
Τρόφιμα, εκπομπές και ηλεκτρική ενέργεια
Η υγειονομική και φυτοϋγειονομική συμφωνία προβλέπει ότι η διακίνηση ζώων, φυτών και προϊόντων ζωικής ή φυτικής προέλευσης θα μπορεί να πραγματοποιείται χωρίς τα πιστοποιητικά ή τους ελέγχους που απαιτούνται σήμερα. Τα οφέλη θα επεκταθούν και στις αποστολές από τη Μεγάλη Βρετανία προς τη Βόρεια Ιρλανδία. Ως ημερομηνία εφαρμογής έχει οριστεί η 1η Μαρτίου 2028.
Σύμφωνα με το Reuters, πρόκειται για τη σημαντικότερη από οικονομικής άποψης συμφωνία, με τη βρετανική κυβέρνηση να εκτιμά ότι θα μπορούσε να αποφέρει στην οικονομία της χώρας έως 5,1 δισεκατομμύρια λίρες ετησίως.
Οι καταναλωτές και στις δύο πλευρές θα μπορούσαν να επωφεληθούν από χαμηλότερες τιμές προϊόντων, ενώ ευκολότερες θα γίνουν και οι μετακινήσεις με κατοικίδια.
Σύμφωνα με τον οργανισμό Logistics UK, για τις διασυνοριακές αποστολές προϊόντων ζωικής ή φυτικής προέλευσης από τη Βρετανία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτούνται σήμερα υγειονομικά πιστοποιητικά εξαγωγής, το κόστος των οποίων κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 150 και 250 λιρών ανά φορτίο.
Τυχόν λάθη στα συνοδευτικά έγγραφα μπορούν να προκαλέσουν καθυστερήσεις στα σύνορα, με κίνδυνο αλλοίωσης των προϊόντων.
Σύμφωνα με έγγραφο της Βουλής των Λόρδων, η αξία των βρετανικών εξαγωγών τροφίμων, ποτών και ζωοτροφών προς την ΕΕ μειώθηκε κατά 26% μεταξύ 2019 και 2025.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, η Βρετανία θα πρέπει να ευθυγραμμιστεί με τους ευρωπαϊκούς κανόνες για την ασφάλεια των τροφίμων και των φυτών, εξέλιξη στην οποία αντιτίθενται υποστηρικτές του Brexit.
Εκπομπές άνθρακα – Προστασία βρετανικών εξαγωγών
Η δεύτερη συμφωνία αφορά το κόστος εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Μετά το Brexit, η ΕΕ έχει επιβάλει στο Ηνωμένο Βασίλειο περιβαλλοντικούς δασμούς, όπως ορίζονται από τον ευρωπαϊκό Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) για τις τρίτες χώρες, που στοιχίζουν στην βρετανική οικονομία μέχρι και 3,8 δισεκατομμύρια λίρες κάθε χρόνο.
Οι δασμοί αυτοί αφορούν κυρίως τη χαλυβουργία και τη βιομηχανία αλουμινίου. Η συμφωνία προβλέπει πως εντός του 2028 θα έχει ολοκληρωθεί η σύνδεση των συστημάτων εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών και έτσι θα απαλλαγούν οι εταιρείες που επιβαρύνονται με αυτό το κόστος.
Η σύνδεση των δύο αγορών άνθρακα θα επιτρέπει τη χρήση δικαιωμάτων εκπομπών που έχουν αποκτηθεί στη μία αγορά για την κάλυψη των υποχρεώσεων των επιχειρήσεων στην άλλη, ενισχύοντας παράλληλα τη ρευστότητα και των δύο αγορών.
Ο ευρωπαϊκός Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιανουάριο του 2026 και αφορά τις εισαγωγές χάλυβα, τσιμέντου, αλουμινίου, λιπασμάτων, ηλεκτρικής ενέργειας και υδρογόνου.
Το Ηνωμένο Βασίλειο πρόκειται να θέσει σε εφαρμογή τον δικό του αντίστοιχο μηχανισμό από την 1η Ιανουαρίου 2027, καλύπτοντας τους ίδιους τομείς, με εξαίρεση την ηλεκτρική ενέργεια.
Όπως μεταδίδει το Reuters, η βρετανική κυβέρνηση εκτιμά ότι η σύνδεση των δύο συστημάτων θα μπορούσε να προσφέρει στην οικονομία της χώρας έως 3,8 δισεκατομμύρια λίρες ετησίως, απαλλάσσοντας από τον ευρωπαϊκό φόρο άνθρακα εξαγωγές αξίας περίπου 6,5 δισεκατομμυρίων λιρών από κρίσιμους βιομηχανικούς κλάδους, όπως η χαλυβουργία και η βιομηχανία αλουμινίου.
Κινητικότητα, Erasmus+ και δίδακτρα
Αναφορικά με το πρόγραμμα κινητικότητας των νέων, συμφωνήθηκε πως επιτρέπεται σε 100.000 νέους από κάθε πλευρά να διαμένουν έως τρία χρόνια στην άλλη πλευρά για εργασία, σπουδές, εθελοντισμό ή ταξίδια. Στόχος είναι να εφαρμοστεί η συμφωνία το αργότερο το 2028 και οι δυνατότητες του προγράμματος να είναι διαθέσιμες στους νέους έως τον Ιανουάριο του 2030.
Σύμφωνα με το Reuters, το πρόγραμμα θα αφορά αρχικά νέους ηλικίας 18 έως 31 ετών, με τον αριθμό των συμμετεχόντων να ανέρχεται σε 100.000 ετησίως από κάθε πλευρά. Η βρετανική πλευρά είχε αρχικά προτείνει τον περιορισμό του αριθμού αυτού στους 50.000.
Παράλληλα συμφωνήθηκε πως η Βρετανία θα συμμετάσχει ξανά στο Erasmus+ το 2027. Για τα πανεπιστημιακά δίδακτρα, οι δύο πλευρές δεσμεύτηκαν να ολοκληρώσουν εντός εξαμήνου χωριστές διαπραγματεύσεις που θα καλύπτουν τόσο τους φοιτητές της ΕΕ στη Βρετανία όσο και τους Βρετανούς φοιτητές στην ΕΕ.
Οι ευρωπαϊκές χώρες επιδιώκουν οι φοιτητές τους να καταβάλλουν στα βρετανικά πανεπιστήμια τα ίδια δίδακτρα με τους εγχώριους φοιτητές και όχι εκείνα που ισχύουν για τους διεθνείς φοιτητές, τα οποία είναι συνήθως τριπλάσια. Από την πλευρά της, η Βρετανία προκρίνει την προσφορά σημαντικά μειωμένων διδάκτρων.
Το Russell Group, που εκπροσωπεί 24 βρετανικά πανεπιστήμια με έντονη ερευνητική δραστηριότητα, εκτιμά ότι η εξίσωση των διδάκτρων για τους Ευρωπαίους και τους Βρετανούς φοιτητές θα κόστιζε στα πανεπιστήμια της χώρας 570 εκατομμύρια λίρες.
Η επόμενη φάση των σχέσεων
Στην κοινή συνέντευξη Τύπου που παραχώρησαν αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας, ο βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ τόνισε μεταξύ άλλων πως δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα για το Brexit, θέλει να εξετάσει ανεπίσημα με τις Βρυξέλλες τις επιλογές για τη μακροπρόθεσμη σχέση πριν από την επόμενη σύνοδο, που όπως σημείωσε υπολογίζει πως θα γίνει τέτοια εποχή του χρόνου.
Με τη σειρά της η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε ανοιχτή σε μία ευρύτερη συζήτηση.
Στο ίδιο μήκος κύματος ήταν και η τοποθέτηση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα ο οποίος είπε ότι η ΕΕ επιδιώκει τη στενότερη δυνατή σχέση με τη Βρετανία, τονίζοντας πάντως με νόημα πως οι τέσσερις ελευθερίες της ενιαίας αγοράς είναι αδιαπραγμάτευτες.