50 ΧΡΟΝΙΑ “ROCKY”: ΤΑ ΟΣΚΑΡ, ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΜΑΧΕΣ ΚΑΙ Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΕΝΟΣ ΤΙΤΑΝΑ
Επιστρέφουμε σε μια ταινία-σταθμό του αμερικάνικου σινεμά για να θυμηθούμε κάθε γροθιά, κάθε αντίπαλο, κάθε Όσκαρ, και όσα μας είπαν οι άνθρωποι που την αναβίωσαν δεκαετίες αργότερα – ανάμεσά τους κι ο βραβευμένος με Όσκαρ σκηνοθέτης Ράιαν Κούγκλερ.
Στις 21 Νοεμβρίου του 1976, στο Cinema II στη Νέα Υόρκη, το Rocky έκανε την πρώτη του προβολή σε μια κατάμεστη αίθουσα όπου, σε πείσμα των προσδοκιών του στούντιο, αποτέλεσε θρίαμβο. Το κοινό καταβρόχθισε την ταινία ακολουθώντας γροθιά με γροθιά και καημό με καημό όλη την διαδρομή του φτωχού πλην τίμιου Ρόκι στην ανάδειξή του σε εθνικό σταρ.
Σε αυτή την προβολή, τίποτα δε μαρτυρούσε το ότι η αυτή η ταινία δημιουργήθηκε σε πείσμα όλων. Με τον Σταλόνε να βασίζει το σενάριο στην ίδια του την αγωνιώδη καθημερινότητα επιβίωσης, με ένα Όνειρο να τον καθοδηγεί, και να φτάνει ακόμα να αρνείται ένα τεράστιο χρηματικό ποσό για την εξαγορά του σεναρίου, που είχε σαν όρο να πρωταγωνιστήσει κάποιος ήδη διάσημος αστέρας.
Ο Σταλόνε ήθελε πολύ απλά να είναι ο ίδιος πρωταγωνιστής – δική του η ιστορία, δικό τους ο χαρακτήρας, δικό του το βάσανο. Δε θα τον μπέρδευε ποτέ κανείς με σαιξπηρικό ηθοποιό, αλλά η εκφραστική λιτότητα σε συνδυασμό με την απλότητα της επιμονής και η ωμή αλήθεια που φέρνει στον κεντρικό ρόλο, βοήθησαν την ταινία να απογειωθεί. Με ένα τρόπο που δεν πιστεύω πως θα είχε συμβεί αν ο Ρόκι ήταν απλώς Ένας Ακόμα Ρόλος για κάποιον σταρ (χρηματικού) επιπέδου.
Εκείνη η προβολή έδωσε λοιπόν τον τόνο για όσα ακολούθησαν. Το Rocky έγινε η μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία του ‘76, έχοντας μάλιστα γυριστεί για μόλις ένα εκατομμύριο δολάρια. Η ταινία κέρδισε Όσκαρ, ο Σταλόνε έγινε κορυφαίος σταρ και ακολούθησαν ένα σωρό ταινίες, ανάμεσά τους και μια αναβίωση γυρισμένη από τον βραβευμένο με Όσκαρ σκηνοθέτη των Αμαρτωλών, αλλά κι ένα βιογραφικό φιλμ γυρισμένο από τον βραβευμένο με Όσκαρ σκηνοθέτη του Πράσινου Βιβλίου.
Έχει κάτι για όλους αυτή η διαδρομή 50 χρόνων. Σήμερα, μισό αιώνα μετά την πρεμιέρα μιας από τις καθοριστικές ταινίες της χολιγουντιανής ιστορίας, ανατρέχουμε στην διαδρομή και στην κληρονομιά της. Τι σήμαινε η ταινία όταν κυκλοφόρησε, ποια ήταν τα σίκουελ που γέννησε, ποιοι ήταν οι αντίπαλοι και οι μεγάλες μάχες του Ρόκι, και πώς η ταινία αυτή γεννά μέχρι και σήμερα νέους απογόνους.
Ι. Ο Ρόκι δεν γεννήθηκε υπερήρωας
To 1976 o Σιλβέστερ Σταλόνε έβαλε τον φτωχό πλην τίμιο Ρόκι Μπαλμπόα στο ίδιο ρινγκ με τον θρυλικό, ανίκητο Απόλο Κριντ για να μιλήσει για την ψυχή του αμερικάνικου ονείρου. Σε ένα κείμενο που γράφτηκε κατά την κυκλοφορία του Creed, εξηγούσαμε τι είναι αυτό που δίνει σε εκείνη την ταινία την ψυχή της – και γιατί είναι μια πολύ πιο σπουδαία ταινία από ό,τι καμιά φορά θυμόμαστε.
***
Αυτό που αγαπώ πιο πολύ στο Rocky είναι το πόσο πολύ δεν είναι αθλητική ταινία. Ο ίδιος ο αγώνας έρχεται τόσο πολύ σαν συμβολισμός επιβίωσης και περηφάνιας, σχεδόν σαν υποσημείωση του υπόλοιπου φιλμ, που κάθε φορά που το βλέπω το θαυμάζω από την αρχή. Αν μη τι άλλο το Rocky του Τζον Αβίλντσεν έχει μεγαλύτερη συγγένεια με το νεορεαλιστικό σινεμά παρά με τις μετέπειτα προσθήκες στο franchise, ακολουθώντας ένα φτωχό νέο ζευγάρι σε ένα urban σκηνικό οριακής απελπισίας.
Ο Ρόκι έχει ταλέντο ως πυγμάχος αλλά δεν το έχει εκμεταλλευτεί επειδή η ζωή στην φτώχεια δεν πολυνοιάζεται για όνειρα και άλλες τέτοιες πολυτέλειες. Σε μια από τις καλύτερες σκηνές της ταινίας, ο μέγας κόουτς Μίκι μπλέκεται σε δημοσιότατο τσακωμό με τον Ρόκι, ο οποίος βγάζει τα προς το ζην κάνοντας μικρές βρωμοδουλειές.
Όταν ο Ρόκι του ζητάει τα ρέστα, γιατί ο Μίκι τον έχει πάντα στη μπούκα, εκείνος ξεσπά: “Θα σου πω!”, φωνάζει. “Είχες το ταλέντο να γίνεις καλός πυγμάχος αλλά αντί για αυτό σπας πόδια για λογαριασμό ενός φτηνού, δευτέρας διαλογής καρχαρία.” “Είναι ένας τρόπος να ζεις,” απαντά δειλά ο Ρόκι. “Είναι σπατάλη ζωής”, φωνάζει ο Μίκ εξοργισμένος – θα πίστευε κανείς – σε ίσα μέρη με τον Ρόκι και με τον κόσμο τον ίδιο.
Η ενσάρκωση αυτή του φτωχού Ρόκι Μπαλμπόα είναι η αγαπημένη μου από όσες ακολούθησαν: Μετά βίας μπορεί να σχηματίσει δυο προτάσεις στη σειρά, είναι αργός, αλλά παλεύει, προσπαθεί, αντιπροσωπεύει μια γενικότερη κοινωνική αγωνία. Δεκαετίες πριν ο Φόρεστ Γκαμπ ενσαρκώσει την ιδέα πως η Αμερική είναι η γη της μεγάλης ευκαιρίας μέσα από ποπ ρεβιζιονισμούς και χαριτωμένα μοντάζ, ο Ρόκι συνάντησε την Έιντριαν, δύο φτωχοί και περιθωριακοί νέοι που ζουν τη μία μέρα μετά την άλλη ελπίζοντας μα δίχως πραγματικά να τολμούν να ελπίσουν.
Η συμβολική Μεγάλη Ευκαιρία έρχεται καθαρά από ένα παιχνίδισμα της τύχης, όταν ο Απόλο Κριντ επιλέγει τον Ρόκι για λόγους καθαρά πρακτικούς δικούς του, έντεχνα πακεταρισμένους σαν μια ευκαιρία προς τον απλό λαό. Επειδή εξάλλου η Αμερική “είναι η γη της ευκαιρίας, σωστά;”.
Ο Απόλο βλέπει φυσικά τον Ρόκι σαν μύγα, ένα απλό gimmick. Ένα από τα κυρίαρχα στοιχεία της ταξικής πάλης είναι το μένος, το αγνό μίσος που τρέφει το προνόμιο για τα φτωχά στρώματα, και αυτό είναι κάτι που η ταινία αγγίζει: Ο Ρόκι Μπαλμπόα επιλέγεται ως εκπρόσωπος του λαού σε αυτό τον αγώνα αλλά το όλο σύστημα του φέρεται σαν ενόχληση, με τον ίδιο τον Απόλο να προσωποποιεί την άγνοια.
Υπό αυτή την έννοια, το φινάλε είναι ιδανικό: Ο όποιος Ρόκι δε θα είχε φυσικά ποτέ τύχη στο να νικήσει τον όποιο Απόλο, γιατί τέτοιοι θρίαμβοι πολύ απλά δεν επιτρέπονται. Το ότι επιβιώνει όμως μέχρι τέλους με την αξιοπρέπειά του, το ότι δεν επιτρέπει στο σύστημα να τον χρησιμοποιήσει ως συμβολικό παλιάτσο, είναι όλος ο θρίαμβος που χρειαζόταν.
Εδώ το αμερικάνικο όνειρο επανακαλιμπράρεται προς στιγμήν, όχι ως παντοτινός θρίαμβος ενός αιώνιου αουτσάιντερ απέναντι στους πάντες (τι μανία κι αυτή!) – αλλά ως μια ταπεινή ιστορία επιβίωσης και αξιοπρέπειας. Σπάνιο και ανεκτίμητο.
Στην ανατριχιαστική τελική σκηνή, ο αγώνας τελειώνει και το The Final Bell του Μπιλ Κόντι (ο οποίος έδωσε τα ρέστα του συνθέτοντας τη μουσική της ταινίας) ξεκινά καθώς οι δύο αντίπαλοι αγκαλιάζονται. “Δε θα γίνει καμία ρεβάνς,” είναι έξαλλος ο Απόλο. “Δε τη θέλω,” απαντά ο Ρόκι την ώρα που κάμερες και μικρόφωνα τον περικυκλώνουν αλλά εκείνος ψάχνει την Άντριαν στο πλήθος.
Η στιγμή είναι τέλεια: Ο Απόλο ανακοινώνεται ως νικητής μα, μες στο πλήθος που βρίσκεται στο ρινγκ, μόλις και μετά βίας μπορείς να τον διακρίνεις. Σε κοντινό, ο Ρόκι αγκαλιάζει την Έιντριαν.
ΙΙ. Η εξέλιξη ενός αλλόκοτου franchise
Μετά την τεράστια επιτυχία του Rocky, το στούντιο κι ο Σταλόνε δεν άφησαν την ευκαιρία να πάει χαμένη, και έχτισαν πάνω στο ορίτζιναλ φιλμ, μια σειρά αθλητικών ταινιών με αληθινά συναρπαστική πορεία. Οι ταινίες αυτές γρήγορα εγκατέλειψαν τις νεορεαλιστικές ρίζες και τους αγώνες της εργατικής τάξης που εκπροσωπούνται στο πρώτο φιλμ, πριν επιχειρήσουν να επιστρέψουν σε αυτό αφότουν είχαν στο ενδιάμεσο μετατραπεί σε κάτι ασυγκράτητο.
Ήδη η δεύτερη ταινία είναι σαν χαλαρή επαναδιατύπωση της πρώτης, αλλά αυτή τη φορά φυσικά και ο Ρόκι κερδίζει. Το Rocky III είναι από εκείνες τις ταινίες που παίζει πάντα η τηλεόραση, ένα πλήρως αμερικάνικο υπερθέαμα, και φυσικά για το Rocky IV τι άλλο να πει κανείς. Μετά το εξωφρενικό εκείνο φιλμ, βουτηγμένο σε έναν ‘80s ψυχροπολεμικό πατριωτισμό, το franchise επιχείρησε μια χλιαρή και ανέμπνευστη επιστροφή στις ρίζες, αλλά και μια τιμιότατη αναβίωση 16 χρόνια μετά την (προσωρινά) τελευταία ταινία.
Άλλα 10 χρόνια αργότερα, και μετά από 6 ταινίες γραμμένες από τον ίδιο τον Σταλόνε, η νέα αναβίωση περνά από τα χέρια του Ράιαν Κούγκλερ, με το Creed franchise, πλέον. Οι τρεις ταινίες αυτής της αναβίωσης ακολουθούν, με έναν παράξενο τρόπο, τα χνάρια της ορίτζιναλ σειράς, με το Creed II μια πιο ντεμί (και λιγότερο θαρραλέα) εκδοχή του πρώτου φιλμ, και το Creed III να μοιάζει με ζωντανό καρτούν – με anime αυτή τη φορά, για την ακρίβεια, καθώς αυτό ήταν το μεγάλο σημείο αναφοράς του πρωταγωνιστή και σκηνοθέτη, πλέον, Μάικλ Μπ. Τζόρνταν.
Ας ρίξουμε μια γρήγορη ματιά στις ταινίες του franchise:
Rocky (1976)
Μπάτζετ / Εισπράξεις: 1 εκατομμύριο / 225 εκατομμύρια
Όσκαρ: Κέρδισε 3 (ταινία, σκηνοθεσία, μοντάζ). Υποψήφιο για 9, ανάμεσά τους ο Σταλόνε για ερμηνεία και σενάριο, ο τρίτος στην ιστορία μετά τον Τσάρλι Τσάπλιν και τον Όρσον Γουέλς(!).
Τρία πράγματα που κρατάμε: Ο Τζον Αβίλντσεν, 8 χρόνια μετά το Rocky, σκηνοθέτησε το Karate Kid /// Η ταινία επελέγη για διατήρηση στη βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ το 2006 /// Ο θρύλος λέει πως ο Σταλόνε έγραψε το σενάριο μέσα σε τρεισήμισι μέρες.
Rocky II (1979)
Μπάτζετ / Εισπράξεις: 7 εκατομμύρια / 200 εκατομμύρια
Όσκαρ: Όχι.
Τρία πράγματα που κρατάμε: “I direct Rocky”, θα μονολόγησε μάλλον ο Σταλόνε μετά την επιτυχία του πρώτου φιλμ, καθώς ανέλαβε πλέον ΚΑΙ τη σκηνοθεσία για τα επόμενα τρία, με τα γνωστά αποτελέσματα /// «Yo Adrian! I did it!» /// Ένας τραυματισμός του Σταλόνε είχε αποτέλεσμα ο Ρόκι να αρχίσει να πυγμαχεί και με το δεξί χέρι.
Rocky III (1982)
Μπάτζετ / Εισπράξεις: 17 εκατομμύρια / 220 εκατομμύρια
Όσκαρ: Υποψήφιο για Όσκαρ Τραγουδιού το Eye of the Tiger, που το έχασε από μια power ballad του Τζο Κόκερ, γιατί Όσκαρ είσαι.
Τρία πράγματα που κρατάμε: O Mr. T προτείνεται για Χρυσό Βατόμουρο επειδή είναι γνωστό πως οι άνθρωποι δεν έχουν χιούμορ /// Ο Χαλκ Χόγκαν, ως Thunderlips, ήταν ακριβώς εκεί! /// Ο Απόλο πλέον γίνεται σύμμαχος του Ρόκι, στο σημείο που τους βλέπουμε να προπονούνται μαζί πλατσουρίζοντας στη θάλασσα σαν με δίχως έγνοια καμιά. Γλύκες!
Rocky IV (1985)
Μπάτζετ / Εισπράξεις: 28 εκατομμύρια / 300 εκατομμύρια
Όσκαρ: Μόνο της καρδιάς μας.
Τρία πράγματα που κρατάμε: Ένα από αυτά τα κινηματογραφικά σίκουελ που στέκεσαι για μια στιγμή και αναρωτιέσαι αν θυμάσαι από πού ξεκινήσαμε. «If he dies, he dies»! /// Είναι το χολιγουντιανό ντεμπούτο του Ντολφ Λούντγκρεν, σε ένα ρόλο στον οποίο επέστρεψε 32 χρόνια μετά, στο Creed II /// Ο Σταλόνε κυκλοφόρησε το ‘21 μια νέα εκδοχή της ταινίας με τίτλο Rocky v Drago, που εστιάζει περισσότερο στην ψυχολογία των δύο αντιπάλων, μιας ας πούμε πιο “σοβαρή” εκδοχή του φιλμ.
Rocky V (1990)
Μπάτζετ / Εισπράξεις: 30 εκατομμύρια / 120 εκατομμύρια
Όσκαρ: Υποψήφιο για 7… χρυσά βατόμουρα.
Τρία πράγματα που κρατάμε: Ο Σταλόνε ήθελε να φέρει τη σειρά πίσω στο γήινο χαρακτήρα του πρώτου φιλμ οπότε έφερε πίσω ως σκηνοθέτη τον Τζον Αβίλντσεν. Η συνταγή δεν έπιασε. /// Τον γιο του Ρόκι στην ταινία παίζει ο Σέιτζ Σταλόνε, γιος του Σιλβέστερ Σταλόνε, που τραγικά έχασε τη ζωή του σε ηλικία μόλις 36 χρονών /// Η εμπορική αποτυχία της ταινίας (μακράν οι χαμηλότερες εισπράξεις του franchise, και ένα φιλμ που δεν έχει απολύτως κανένα λόγο να κοστίζει 30+ εκατομμύρια) έστειλαν τον Ρόκι σε χειμερία νάρκη.
Rocky Balboa (2006)
Μπάτζετ / Εισπράξεις: 24 εκατομμύρια / 156 εκατομμύρια
Όσκαρ: Όχι, αλλά τουλάχιστον ψιλο-άρεσε, είναι κι αυτό ένα είδος βράβευσης.
Τρία πράγματα που κρατάμε: Ο Σταλόνε επιστρέφει ξανά ως σκηνοθέτης, αποφασισμένος να διορθώσει αυτό που θεωρούσε (σωστά) ως αποτυχημένο φινάλε της βασικής σειράς ταινιών /// Τον γιο του Ρόκι παίζει εδώ ο Μίλο Βεντιμίλια, γνωστός τότε βασικά ως bad boy γκόμενος της Ρόρι στο Gilmore Girls /// Οι (προς στιγμήν) τελευταίες λέξεις της ιστορίας του Ρόκι είναι «Yo Adrian, we did it» καθώς επισκέπτεται τον τάφο της γυναίκας του.
Creed (2015)
Μπάτζετ / Εισπράξεις: 35 εκατομμύρια / 174 εκατομμύρια
Όσκαρ: Υποψήφιος ο Σταλόνε για Όσκαρ Β’ Ανδρικού Ρόλου. Η ταινία δεν προτάθηκε για τίποτα άλλο, αλλά ήταν στο επίκεντρο της συζήτησης περί Oscars So White, κάτι που άλλαξε ριζικά τον θεσμό. Όλες οι ταινίες που γύρισε ο Ράιαν Κούγκλερ μετά το Creed, βραβεύτηκαν με Όσκαρ.
Τρία πράγματα που κρατάμε: Είναι η πρώτη ταινία του franchise που δεν γράφει ο Σταλόνε και, ειρωνικά, είναι εκείνη που του δίνει το πιο μεστό δραματικό υλικό του /// Τόσο ο Ράιαν Κούγκλερ όσο κι ο Μάικλ Μπ. Τζόρνταν, κέρδισαν Όσκαρ για τους Αμαρτωλούς /// Η 4λεπτη σκηνή μάχης μονοπλάνο, γυρίστηκε 13 φορές, και η λήψη που τελικά χρησιμοποιήθηκε, είναι η 10η.
Creed II (2018)
Μπάτζετ / Εισπράξεις: 50 εκατομμύρια / 214 εκατομμύρια
Όσκαρ: Όχι!
Τρία πράγματα που κρατάμε: Ο Σταλόνε γλυκάθηκε με το Creed κι έτσι εδώ επιστρέφει και στο σενάριο ως συν-σεναριογράφος. Φαίνεται γιατί ξαφνικά η ταινία είναι γεμάτη με το γενεαλογικό δέντρο των Κριντ, Μπαλμπόα και Ντράγκο /// Ο Ντολφ Λούντγκρεν κι η Μπριγκίτε Νίλσεν (που μάλιστα υπήρξε πρώην του Σταλόνε) επιστρέφουν ως Ιβάν και Λουντμίλα Ντράγκο /// Η επόμενη ταινία του σκηνοθέτη Στίβεν Κέιπλ Τζ., είναι το Transformers: Rise of the Beasts, η 7η ταινία εκείνου του franchise.
Creed III (2023)
Μπάτζετ / Εισπράξεις: 75 εκατομμύρια / 276 εκατομμύρια
Όσκαρ: Όχι, γιατί είναι δειλοί! Αλλά προτάθηκε για MTV Movie Award.
Τρία πράγματα που κρατάμε: Είναι το σκηνοθετικό ντεμπούτο του Μάικλ Μπ. Τζόρνταν, ο οποίος είναι τρελός anime φαν, κάτι που 100% φαίνεται στην ταινία /// Είναι η πρώτη ταινία όλου του Rocky franchise όπου δεν εμφανίζεται καθόλου ο Ρόκι, ούτε συμμετέχει δημιουργικά σε αυτήν ο Σταλόνε /// Ξέρατε ότι ακόμα δεν έχει γυριστεί σίκουελ σε αυτή την ταινία; Γιατί; Ποιος είναι υπεύθυνος;;
III. Rocky εναντίον Ταξιτζή: Τι συνέβη στα Όσκαρ του ‘76
Τον Μάρτιο του ‘77, στα 49α Όσκαρ, το Rocky βρέθηκε υποψήφιο για Καλύτερη Ταινία ανάμεσα σε μεγαθήρια της χρονιάς – και του σινεμά των ‘70s γενικότερα. Σόκαρε το κοινό κερδίζοντας το βραβείο, επικρατώντας απέναντι στο Όλοι οι Άνθρωποι του Προέδρου, το Δίκτυο, και φυσικά τον Ταξιτζή.
Είναι μια αρκετά μοιρασμένη χρονιά, βραβειακά μιλώντας, κι ίσως το ότι υπήρχε τέτοιος ανταγωνισμός ανάμεσα στις πρεστίζ ταινίες να είναι και μια εξήγηση για το πώς το Rocky κατάφερε να ξεπεταχθεί. Αυτό, σε συνδυασμό φυσικά με την κάπως αισιόδοξη ματιά προς το αμερικάνικο όνειρο, απέναντι σε ταινίες που παρουσίαζαν μια απείρως πιο πνιγηρή ματιά της αμερικάνικης κοινωνίας, όπως ήταν το Δίκτυο κι ο Ταξιτζής.
Το Όλοι οι Άνθρωποι του Προέδρου και το Δίκτυο πήραν από 4 Όσκαρ, o Ταξιτζής έκανε 0/4 και μάλιστα με τον Σκορσέζε να μην είναι καν υποψήφιος για Σκηνοθεσία (ήταν όμως η Λίνα Βερτμίλερ, σε μια αληθινά κουλ υποψηφιότητα), ενώ ο Ταξιτζής πριν τα δύο μεγάλα Όσκαρ, είχε κερδίσει μόλις ένα, αυτό του μοντάζ. Καταλαβαίνει κανείς την έκπληξη λοιπόν.
Η στιγμή της βραδιάς πάντως ήρθε νωρίτερα, με τον Σταλόνε να παρουσιάζει το Όσκαρ Β’ Γυναικείου Ρόλου, όταν πίσω του στη σκηνή εμφανίστηκε ο Μοχάμεντ Άλι. «Δε μπορείς να δεις ότι δουλεύω;;» τον ρώτησε ο Σταλόνε (περιέργως ούτε για αυτό κέρδισε Όσκαρ), με τον πυγμάχο να απαντά «μου έκλεψες το σενάριο, εγώ είμαι ο Απόλο Κριντ!», πριν δηλώσουν έτοιμοι να αναμετρηθούν πάνω στην οσκαρική σκηνή. Χωρατατζήδες!
IV. Ράιαν Κούγκλερ, γιατί αναβίωσες το Rocky;
Σχεδόν 40 χρόνια μετά την κυκλοφορία του Rocky, ένας τότε νεαρός και ανερχόμενος σκηνοθέτης, ο Ράιαν Κούγκλερ, είχε μια ιδέα. Με το αρχικό franchise να έχει πια ολοκληρωθεί, ο Κούγκλερ – του οποίου η καριέρα ως τότε αριθμούσε μόλις μια ταινία, το βασισμένο σε μια συγκλονιστική αληθινή ιστορία, Fruitvale Station – θέλησε ως επόμενο βήμα μετά την πρώτη indie επιτυχία, να αναδιατυπώσει την κληρονομιά του Rocky.
Αντί να γυρίσει ένα συνηθισμένο legacy sequel, αφηγήθηκε μια μοντέρνα ιστορία ανέλιξης και επιβίωσης, μέσα από τα μάτια αυτή τη φορά ενός νεαρού ζευγαριού μαύρων – του Άδωνι και της Μπιάνκα. Ο Άδωνις είναι ο γιος του Απόλο Κριντ, εξ ου και μια πλούσια προσωπική ιστορία διαπερνά τον κεντρικό αφηγηματικό ιστό του φιλμ, χωρίς όμως ποτέ να νιώθεις πως βλέπεις μια ταινία για να δείχνουν οι φανς στην οθόνη πρόσωπα και ονόματα που αναγνωρίζουν.
Εδώ, ο Σταλόνε κρατά δεύτερο ρόλο (και δίνει την ερμηνεία της καριέρας του, έπρεπε να έχει πάρει το Όσκαρ) ως ηλικιωμένος πια θρύλος που ζει με τα φαντάσματα της εποχής του. Στο προσκήνιο, ο Άδωνις που θέλει να καθορίσει τον εαυτό του και τη διαδρομή του, πέρα από το όνομα του πατέρα του και τα όσα αυτό κουβαλά. Το Creed του 2015 είναι μια θαυμάσια στουντιακή ταινία, που θεμελίωσε τον Κούγκλερ ως mainstream auteur και οδηγώντας τόσο στο Black Panther όσο και στον οσκαρικό θρίαμβο των Αμαρτωλών – πάλι με τον Μάικλ Μπ. Τζόρνταν, ξεκάθαρα τον ηθοποιό-μούσα του Κούγκλερ.
Πίσω στο 2015, είχα συνομιλήσει με τον ανερχόμενο τότε Κούγκλερ για λογαριασμό του OneMan, για το Creed και για το Rocky. Στο παραπάνω βίντεο μπορείτε να δείτε όλη τη συνέντευξη, αλλά εδώ ακολουθεί ένα απόσπασμα στο οποίο μου εξήγησε την απόλυτα προσωπική του σύνδεση με αυτή την ιστορία, και τις ταινίες Rocky.
Νομίζω ότι η ταινία καταφέρνει να είναι πολύ προσωπική, παρά τους περιορισμούς που θέτει ένα ήδη υπάρχον κινηματογραφικό franchise. Ήταν σημαντικό για σένα να αφηγηθείς τη συγκεκριμένη ιστορία;
Ράιαν Κούγκλερ: Ναι, οπωσδήποτε. Βασίζεται στην πραγματικότητα στον πατέρα μου και στη σχέση μου μαζί του. Από εκεί ξεκίνησε η ιδέα. Ήταν θαυμαστής του Rocky και αρρώστησε όταν εγώ τελείωνα τη σχολή κινηματογράφου. Έτσι μου ήρθε η ιδέα για αυτή την ιστορία. Και στη συνέχεια είχα την τύχη να μπορέσω να την παρουσιάσω στον Σλάι και στην MGM, στον Ίρβιν Γουίνκλερ, και τελικά να συμφωνήσουν όλοι.
Είναι μια βαθιά προσωπική ταινία. Νομίζω ότι από πολλές απόψεις είναι πιο προσωπική από την πρώτη ταινία που έκανα, καθώς βασίζεται πραγματικά στη σχέση ανάμεσα σε εμένα και τον πατέρα μου.
Μεγάλωσες, λοιπόν, ως θαυμαστής του Rocky. Ποια είναι η αγαπημένη σου ταινία της σειράς;
Ράιαν Κούγκλερ: Είναι περίπλοκο, γιατί έχω δει το Rocky II τις περισσότερες φορές, επειδή είναι η αγαπημένη ταινία του πατέρα μου. Όταν όμως τελείωσα τη σχολή κινηματογράφου και ξαναείδα τις ταινίες, εκτίμησα περισσότερο την πρώτη.
Νομίζω ότι αυτό οφείλεται εν μέρει και στην ιστορία πίσω από την ταινία: στον Σλάι που κατάφερε να πουλήσει το σενάριο και να εξασφαλίσει ο ίδιος έναν ρόλο σε αυτήν, ξεκινώντας έτσι μια σπουδαία καριέρα. Αλλά και στο πόσο ιδιαίτερη είναι η δομή της. Έχεις αυτούς τους πληγωμένους χαρακτήρες, αυτούς τους περιθωριακούς τύπους που τους ακολουθείς στην πόλη. Είναι κατά κάποιον τρόπο μια πόλη των αουτσάιντερ, καταλαβαίνεις τι εννοώ; Μια πόλη που δεν εμφανιζόταν συχνά στον κινηματογράφο και που επισκιαζόταν από τη Νέα Υόρκη, τη Βοστώνη ή το Λος Άντζελες.
Ταυτόχρονα, όμως, η Φιλαδέλφεια ήταν πάντα εκεί. Έχει τόσο πλούσια ιστορία. Υπάρχει, λοιπόν, μια αντίθεση ανάμεσα σε αυτά τα δύο πράγματα, αλλά και στις κατευθύνσεις στις οποίες πηγαίνει το σενάριο, σε μέρη όπου δεν θα περίμενες να πάει. Νομίζω ότι το Rocky είναι πιθανότατα η ταινία που θαυμάζω περισσότερο.
Πώς ήταν η συνεργασία με τον Σταλόνε;
Ράιαν Κούγκλερ: Α, ναι, ήταν εξαιρετική. Είναι ξεχωριστός άνθρωπος. Ήταν μια μοναδική ευκαιρία να συνεργαστώ με κάποιον που έχει τόση εμπειρία, σε έναν ρόλο που ουσιαστικά δημιούργησε ο ίδιος και τον οποίο έχει ενσαρκώσει σε διαφορετικές φάσεις της ζωής του. Αλλά και με έναν τρόπο που ήταν φρέσκος και καινούργιος για τον ίδιο. Οπότε αισθάνομαι πραγματικά πολύ τυχερός.
V. Η κάμερα που μας έκανε να νιώσουμε την κάθε γροθιά
To Rocky δεν ήταν η πρώτη ταινία που χρησιμοποίησε Steadicam, αλλά ήταν εκείνη που το έκανε τόσο εμβληματικά, χρησιμοποιώντας την κάμερα του Γκάρετ Μπράουν με τρόπο που αναρωτιέσαι πώς θα έμοιαζε αυτή η ταινία αν απλά… δεν υπήρχε ακόμα αυτή η εφεύρεση.
Η κάμερα του Μπράουν ακολουθεί τον Ρόκι στους δρόμους της πόλης και είναι φυσικά δίπλα του όταν ανεβαίνει τα σκαλιά που πλέον είναι γνωστά ως Rocky Steps. Μέσα από την Steadicam έχουμε την αίσθηση πως βρισκόμαστε πράγματι δίπλα σε έναν άνθρωπο που είναι ένα με την πόλη του, ακολουθώντας τα βήματα και τις ανάσες του.
Και φυσικά, η κάμερα αυτή έκανε αισθητή την παρουσία της και στις σκηνές μάχης. Ο Μπράουν φορώντας αυτή την κατασκευή, κινείτο δίπλα στους πυγμάχους την ώρα που μάχονταν μες στο ρινγκ, δίνοντάς μας σε πρώτο πρόσωπο την οπτική που θα είχε, ας πούμε, ο διαιτητής – η γενικά την αίσθηση του να είσαι εκεί, δίπλα στις γροθιές και στα σώματα.
Ο Μπράουν θυμάται πως η κάθε σκηνή γυριζόταν με εκείνον μες στο ρινγκ ώστε να πάρει τα πλάνα που ήθελε, και μετά έφευγε ώστε να γυριστεί η σκηνή και από απόσταση με τις συμβατικές κάμερες. Το αποτέλεσμα, όταν το μοντάζ μας οδηγεί στα πλάνα της Steadicam, είναι να βλέπουμε γροθιές που μοιάζουν εντυπωσιακά αληθινές.
VI. Οι χαρακτήρες του Rockyverse
Μέσα από 9 ταινίες και μια διαδρομή 50 χρόνων, κάποια πρόσωπα όσο νά’ναι, σημαίνουν το κάτι παραπάνω. Γύρω από τον Ρόκι, δημιουργήθηκε ένα μικρό σύμπαν χαρακτήρων που έχουν όλοι τις εμβληματικές τους στιγμές. Τους θυμόμαστε:
Απόλο Κριντ… Ξεκίνησε ως αλληγορία ενός συστήματος που έβλεπε την εργατική τάξη ως αξιοποιήσιμο θέαμα, εξελίχθηκε σε μεγάλο εχθρό πριν γίνει αδελφικός σύμμαχος. Και τι δεν έζησαν μαζί οι δυο τους! Η “μάχη” τους που δεν βλέπουμε ποτέ στο τέλος του Rocky III είναι από τις πιο ωραίες στιγμές του franchise.
Έιντριεν Πενίνο… Το άλλο μισό του Ρόκι στην ορίτζιναλ σειρά, εκείνη μαζί με την οποία εξελίσσεται ο ίδιος ο χαρακτήρας, και φυσικά εκείνη της οποίας το όνομα φωνάζει, στην διασημότερη Μία Λέξη που έχει βγει ποτέ από το στόμα του Σταλόνε.
Μίκι Γκόλντμιλ… Προπονητικής και πατρική φιγούρα για τον Ρόκι. Όχι τυχαία, η αγωνία για την μοίρα του είναι που δένει το γλυκό στην πιο σκληρή μάχη του Rocky III, όταν ο ήρωάς μας απλά δεν μπορεί να συγκεντρωθεί στο ρινγκ (όπου τις τρώει) επειδή το μυαλό του είναι στον Μίκι.
Ιβάν Ντράγκο… ΙΒΑΝ ΝΤΡΑΓΚΟ.
Άδωνις Κριντ… Η νέα γενιά, ο συνεχιστής της παράδοσης. Η διαδρομή του Άδωνι έχει κάτι από τη διαδρομή του Ρόκι, και είναι κάπως θαυματουργό ότι αυτός ο χαρακτήρας μπόρεσε (χάρη στους Κούγκλερ και Τζόρνταν) να εξελιχθεί σε κάτι αυτόνομο, τη στιγμή που κουβαλά την κληρονομιά και του Ρόκι, αλλά και του Απόλο.
Πόλι Πενίνο… Ο τίμιος Πόλι που ήταν πάντα εκεί, δίπλα στον Ρόκι και την Έιντριεν, και που φυσικά, αξέχαστα, στο Rocky IV ήρθε πολύ κοντά με ένα ρομπότ. Αχ, τα ‘80s.
VII. I Play Rocky: 50 χρόνια μετά, ο θρύλος ζει
Πάνω στην επέτειο των 50 χρόνων από την κυκλοφορία του Rocky, ένα φιλμ-φόρος τιμής βρίσκεται στις αίθουσες. Το I Play Rocky, γυρισμένο από τον Πίτερ Φαρέλι του Πράσινου Βιβλίου, αφηγείται με χολιγουντιανή αθωότητα την ιστορία της δημιουργίας του κλασικού φιλμ του 1976, μέσα φυσικά από την οπτική του Σταλόνε.
Ακολουθεί τα φτωχά ξεκινήματα του Σλάι, τη θέληση να γίνει ηθοποιός, τη συγγραφή του σεναρίου που ήθελαν διακαώς οι μετέπειτα παραγωγοί της ταινίας, το πώς η ιστορία αυτή βγήκε μέσα από τις δικές του εμπειρίες και συναισθηματικές καταστάσεις (κι ας μην είχε υπάρξει πυγμάχος), και ακόμα και το πώς αρνήθηκε ένα τεράστιο χρηματικό ποσό, επειδή ήταν ανένδοτος: Ο ίδιος θα έπαιζε τον Ρόκι.
Σε μια συνέντευξη τύπου για τους ψηφοφόρους των Χρυσών Σφαιρών όπου ήμουν καλεσμένος, ο σκηνοθέτης Πίτερ Φαρέλι κι ο πρωταγωνιστής Άντονι Ιπολίτο μίλησαν για την ταινία τους αλλά και τη σύνδεση φυσικά με το ορίτζιναλ. Εδώ, ακολουθούν κάποια αποσπάσματα, με τον Φαρέλι να μιλά για την επιμονή του στην αυθεντικότητα της αναπαράστασης και για το τι θέλει να πάρει ο θεατής από την ιστορία της δημιουργίας του Rocky, ενώ ο Άντονι Ιπολίτο μιλά για το πώς προσέγγισε έναν, υπό μία έννοια διπλό ρόλο – του Σταλόνε, αλλά και του Ρόκι.
Η άρνηση των 365.000 δολαρίων
Πίτερ Φαρέλι: Δεν ξεκινάω ποτέ μια ταινία έχοντας στο μυαλό μου ότι θέλω να περάσω κάποιο μήνυμα. Δεν είναι αυτό που κάνω. Προσπαθώ να ψυχαγωγήσω. Όμως, στο τέλος αυτής της ταινίας, όταν κοιτάξεις το μήνυμα που προκύπτει, για μένα είναι απολύτως ξεκάθαρο: άκου αυτό που σου λέει η καρδιά σου και μη συμβιβάζεσαι.
Σήμερα όλοι θέλουν να γίνουν δισεκατομμυριούχοι. Όλα αυτά τα παιδιά θέλουν να γίνουν δισεκατομμυριούχοι. Θέλουν να γίνουν ο Ίλον Μασκ. Πιστέψτε με, δεν θέλετε να γίνετε ο Ίλον Μασκ. Θέλετε να είστε πιστοί στον εαυτό σας. Αυτό είναι το μήνυμα.
Και αυτός ο άνθρωπος είχε δεχτεί μια προσφορά 365.000 δολαρίων, που αντιστοιχούν σε 2,2 εκατομμύρια δολάρια σήμερα, ενώ ήταν άστεγος. Η γυναίκα του ήταν έγκυος. Είχε πουλήσει τον σκύλο του. Κι όμως, δεν το έκανε. Δεν πήρε τα χρήματα. Δεν θα το έκαναν πολλοί άνθρωποι αυτό. Και γι’ αυτό αγαπώ τόσο πολύ αυτόν τον χαρακτήρα.
Η αυθεντικότητα στην απεικόνιση της δημιουργίας του Rocky
Πίτερ Φαρέλι: Ήταν εξαιρετικά σημαντικό να δείξουμε όλη την πλευρά της δημιουργικής διαδικασίας του Σταλόνε, και προσπαθήσαμε να είμαστε όσο το δυνατόν πιο ακριβείς. Για παράδειγμα, τον τοποθετήσαμε μπροστά σε ένα παράθυρο, επειδή ο Σταλόνε είχε πει ότι έγραφε ακριβώς μπροστά από το παράθυρο εκείνου του διαμερίσματος. Και, παρεμπιπτόντως, ήταν πράγματι το συγκεκριμένο διαμέρισμα που δείχνουμε. Βρήκαμε το πραγματικό εξωτερικό του και γυρίσαμε εκεί.
Τον ρώτησα επίσης τι μουσική άκουγε όταν έγραφε. Μου είχε πει ότι συνήθιζε να ακούει μουσική καθώς δούλευε και ότι, σε όλη τη διάρκεια της συγγραφής του Rocky, άκουγε Buffalo Springfield. Γι’ αυτό βάλαμε το Rock & Roll Woman να παίζει στη σκηνή όπου γράφει το σενάριο. Κάποιοι με ρώτησαν: «Γιατί αυτό το τραγούδι; Είναι του 1969». Κι εγώ απάντησα: «Αυτή τη μουσική άκουγε!».
Προσπαθήσαμε, λοιπόν, να είμαστε όσο πιο ακριβείς γινόταν. Μία από τις πολλές ευλογίες αυτής της ταινίας ήταν ότι ο Άντονι είναι αριστερόχειρας, όπως και ο Σταλόνε. Αν δεν ήταν, θα είχαμε εφιάλτη. Καταρχάς, μέσα στο ρινγκ, αφού ο Σταλόνε είναι γνωστός αριστερόχειρας. Αλλά και στις σκηνές όπου γράφει το σενάριο. Θέλαμε να είναι αληθινό και φτάσαμε όσο πιο μακριά μπορούσαμε.
Πού τελειώνει ο Σταλόνε και πού αρχίζει ο Ρόκι;
Άντονι Ιπολίτο: Ο Σταλόνε μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο του, το The Steps, όπου μιλάει και γι’ αυτή την πλευρά της ιστορίας. Όπως αναφέρουμε και στην ταινία, φορούσε κάποια από τα δικά του ρούχα στα γυρίσματα του Rocky. Έλεγε ότι αυτό θόλωνε κάπως τα όρια ανάμεσα στο ποιος ήταν ο ίδιος και στο ποιος ήταν ο χαρακτήρας. Είναι ενδιαφέρον να εξερευνάς αυτά τα πράγματα και να βλέπεις πώς, σε ορισμένες στιγμές, η ερμηνεία πηγάζει από κάτι πραγματικά βιωμένο.
Νομίζω ότι μεγάλο μέρος του Rocky, και ο λόγος που υπάρχουν τόσοι πολλοί παραλληλισμοί ανάμεσα σε εκείνη την ταινία και στη δική μας, οφείλεται στο ότι είναι εν μέρει αυτοβιογραφική. Υπάρχει, όμως, και μια άλλη πλευρά: ο Σταλόνε είναι εξαιρετικός σεναριογράφος, ένας πραγματικά πολύ ταλαντούχος συγγραφέας. Δεν νομίζω ότι ο Rocky ήταν απαραίτητα κάτι τέτοιο. Ο Rocky είναι περισσότερο ένας πυγμάχος που δεν του άρεσε και πολύ να χρησιμοποιεί τα χέρια του για να προστατεύει το πρόσωπό του.
Οπότε, υπάρχουν διαφορές. Αλλά έχει ενδιαφέρον να εξερευνάς τις ομοιότητες.
VIII. Οι 5 καλύτερες μάχες
Και για το τέλος, αφήσαμε το κερασάκι στην τούρτα: Τις καλύτερες μάχες ολόκληρου του franchise. Άλλες είναι άκρως στιλιζαρισμένες (ειδικά οι από Creed μεριά), άλλες είναι βουτηγμένες μες στην ψυχολογική και συναισθηματική διαδρομή του ήρωα… και άλλες είναι απλά αναπολογητικό καρτούν. Απ’όλα μας έχει δώσει αυτό το franchise! Απολαύστε ξανά.
5. Ρόκι εναντίον Μέισον “The Line” Ντίξον (Rocky Balboa)
Αν προσπεράσεις την εγγενώς εξωφρενική σύλληψη της ίδιας της ταινίας, και αποδεχτείς ότι βλέπεις έναν 60χρονο στο ρινγκ απέναντι στον υποθετικό πρωταθλητή, η ίδια αυτή η μάχη είναι από τις καλύτερες όλης της σειράς. Οι δύο πρώτοι γύροι είναι γυρισμένοι υιοθετώντας την οπτική της pay per view μετάδοσης αλλά καθώς η ένταση και η αγωνία μεγαλώνουν, η κάμερα βουτάει στο ρινγκ και ακολουθεί τους δύο μποξέρ στον πιο ελεύθερο, σχετικά αυτοσχεδιαστικό και ξεχωριστό αγώνα του franchise.
4. Η ονειρική μάχη Κριντ με Ντέιμιαν (Creed III)
Απλά καμία άλλη μάχη δεν μοιάζει με αυτή. Πολύ δυναμική κίνηση κάμερας, φανταστικές χρωματικές αποχρώσεις, σχεδόν μπορείς να δεις τις γροθιές να πέφτουν σα να ήταν anime, και μια κλιμάκωση στο… dreamspace; Ανυπομονώ για την επόμενη ταινία που θα γυρίσει ο Μάικλ Μπ. Τζόρνταν.
3. Ο Ρόκι ενάντια στη Σοβιετική Μηχανή (Rocky IV)
Τα βλέμματα! Η μουσική φανφάρα από πίσω! Η τρομερή εμμονή των αμερικάνων με το να κάνουν τους εαυτούς τους μονίμως αουτσάιντερ, με κάθε πιθανό τρόπο! Η μεγάλη ανατροπή! Ο θρίαμβος σε εχθρικό έδαφος! Ο Ντολφ Λούντγκρεν! Είναι όλα τόσο σχηματικά, τόσο γιγάντια, τόσο loud, τόσο καρτουνίστικα… τόσο απολαυστικά.
2. Το μονοπλάνο με τον Σπορίνο (Creed)
Ο πρώτος αγώνας έρχεται σε κομβικό σημείο του φιλμ και εξελίσσεται όλος σε ένα αγχωτικό μονοπλάνο. Η ιδέα του μονοπλάνου είναι γενικότερα πασέ πλέον αλλά εδώ ο Κούγκλερ χρησιμοποιεί το τέχνασμα για να μεταδώσει ιδανικά το σχεδόν υπνωτικό feel μιας ‘τώρα αυτό το ζω στα αλήθεια ή όχι’ στιγμής του ήρωα. Η χορογραφία είναι εκπληκτική, οι γροθιές μοιάζουν αληθινές, η ταινία απογειώνεται.
1. Ο ορίτζιναλ μεγάλος τελικός (Rocky)
Εδώ η μάχη σημαίνει κάτι απόλυτα ανθρώπινο, στο βαθμό που ακόμα και μες στην ήττα, νιώθεις πως το αποτέλεσμα είναι νίκη. Όλα εδώ επιστρέφουν, όλα από εδώ πηγάζουν.
“Apollo Creed vs. the Italian Stallion. Sounds like a damn monster movie.”